عمل تمپانوماستوئیدکتومی چیست و چرا انجام می‌شود؟

گوش فقط یک عضو کوچک برای شنیدن صداها نیست؛ بلکه پلی است، میان انسان و دنیای اطراف او. وقتی عفونت‌های مزمن گوش میانی آرام و بی‌صدا پیشرفت می‌کنند، می‌توانند به پرده گوش، استخوانچه‌های ظریف شنوایی و حتی استخوان ماستوئید آسیب بزنند و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی، عمل تمپانوماستوئیدکتومی به‌عنوان یک اقدام تخصصی و نجات‌بخش توصیه می‌شود.

در این مقاله به بررسی جراحی تمپانوماستوئیدکتومی، نحوه آمادگی برای عمل، شیوه انجام آن، دوراه نقاهت و مراقبت‌های بعد از عمل و عوارض تمپانوماستوئیدکتومی می‌پردازیم.

تمپانوماستوئیدکتومی نوعی جراحی برای درمان عفونت‌های مکرر گوش است که به پرده گوش و بافت داخل و نزدیک گوش آسیب رسانده است. در این جراحی، پزشک بافت غیرطبیعی یا عفونت موجود در ناحیه استخوانی پشت گوش به‌نام ماستوئید را برداشته و پرده گوش را ترمیم می‌کند. همچنین ممکن است، 3 استخوان کوچک در گوش میانی را که به شنوایی کمک می‌کنند، ترمیم کند.

در موارد، ممکن است تا چند روز پس از جراحی احساس سرگیجه داشته و برشی که پزشک پشت گوش شما ایجاد کرده، دردناک باشد و تا یک هفته طول بکشد. در برخی موارد نیز در گوش خود احساس گرفتگی یا انسداد خواهید داشت.

این حالت معمولاً با بهبود پرده گوش و پس از خارج کردن پنبه یا گاز از کانال گوش توسط پزشک، بهبود می‌یابد. پزشک حدود ۱ تا ۲ هفته پس از جراحی، پنبه یا گاز را خارج می‌کند. ممکن است، ۱ تا ۲ روز پس از برداشتن گاز، مقداری مایع خون‌آلود از گوش شما خارج شود. در ابتدا، ممکن است، متوجه شوید که طعم خوراکی‌ها متفاوت است. این امر به این دلیل است که اعصابی که طعم را کنترل می‌کند در گوش میانی و پشت پرده گوش قرار دارد که در اغلب موارد با بهبود گوش بهتر می‌شود.

در طول دوره بهبودی، مهم است که از ورود آب به گوش خود جلوگیری کنید. همچنین باید از فعالیت‌هایی که ممکن است به پرده گوش شما فشار وارد کنند، خودداری کنید که این موارد شامل پرواز با هواپیما، شنا، غواصی یا انجام ورزش‌های تماسی می‌شود.

برخی از مشکلات رایج که می‌توانند، چنین جراحی را ضروری کنند، عبارت اند از:

✓ عفونت‌های مزمن گوش

✓ تجمع مایع داخل شیپور استاش

✓ کلستئاتوم یا سایر تومورهای گوش میانی

✓ اختلالات نادر مانند گرانولوماتوز وگنر

زمانی که درمان‌های محافظه‌کارانه‌تر برای پرده گوش و ماستوئید با شکست مواجه شده باشند یا زمانی که در طول سایر درمان‌ها عوارضی رخ دهد، ممکن است، نیاز به تمپانوماستوئیدکتومی باشد. کاندیدای مناسب برای این جراحیِ ترکیبی بر اساس عواملی که توسط جراح در نظر گرفته می‌شود، تعیین خواهد شد.

سوراخ شدن پرده گوش ممکن است، به‌مرور زمان و بدون نیاز به مداخله، خودبه‌خود بهبود یابد. در صورت وجود عفونت گوش، ممکن است، برای تسریع بهبودی به قطره‌های گوش ضدمیکروبی نیاز باشد. اگر این درمان مؤثر نباشد، می‌توان با استفاده از مواد شیمیایی مخصوصی که رشد سلول را تقویت می‌کنند، یک چسب روی سوراخ قرار داد. در صورت وجود بیماری بیشتر در گوش میانی یا زمانی که سایر روش‌های درمانی شکست می‌خورند، ممکن است، مداخله جراحی با تمپانوپلاستی ضروری باشد.

از آنجا که استخوان ماستوئید در نزدیکی ناحیه گوش میانی قرار دارد و فضای بسیار کمی برای تقسیم دو جزئی دارد، ممکن است، ماستوئید دچار همان بیماری‌ها یا رشدهایی شود که در گوش میانی رخ می‌دهد. اگر عفونت با آنتی‌بیوتیک‌ها برطرف نشود، ممکن است، لازم باشد استخوان برداشته شود. اگر مایع یا سلول‌ها داخل این استخوان فرو رفته باشند، ممکن است، برای برداشتن مواد عفونی و تسریع بهبودی، ماستوئیدکتومی لازم باشد.

تمپانوپلاستی و ماستوئیدکتومی که با هم به‌عنوان تمپانوماستوئیدکتومی شناخته می‌شوند، دو عمل جراحی هستند که اغلب به‌طور همزمان روی گوش بیمار انجام می‌شوند تا عفونت مزمن را کنترل کرده و شنوایی را بازیابی کنند:

✅ ماستوئیدکتومی: ماستوئیدکتومی بخشی از عمل جراحی است که در آن جراح سلول‌های هوایی بیمار یعنی ماتریکس کلستئاتوم را از استخوان ماستوئید خارج می‌کند. این سلول‌های بیمار در پشت حفره لانه زنبوری (ماستوئید) در استخوان گیجگاهی واقع در طرفین و پایه جمجمه پشت گوش قرار دارند. ماستوئیدکتومی معمولا برای بیمارانی که عفونت گوش میانی یعنی اوتیت میانی مزمن دارند، نیاز است.

این عفونت طولانی‌مدت گوش میانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اغلب با کلستئاتوم که یک کیست پوستی مخرب و غیرسرطانی است یا سوراخ شدن پرده گوش بهبود نیافته همراه خواهد بود. این عفونت، در صورت عدم درمان، می‌تواند به جمجمه گسترش یابد و همچنین باعث کم شنوایی قابل توجه، سرگیجه و فرسایش مغز شود.

✅ تمپانوپلاستی: تمپانوپلاستی، یک عمل جراحی است که شنوایی را بازیابی یا حفظ می‌کند. در طول تمپانوپلاستی، جراح غشای تمپان یا پرده گوش را پیوند زده و گوش میانی را بازسازی می‌کند. ممکن است، نیاز به کاشت یک دستگاه پروتز برای جایگزینی استخوان‌های گوش میانی که در اثر عفونت آسیب دیده‌اند، باشد.

انواع پروتزهای احتمالی مورد استفاده برای جایگزینی استخوانچه‌ها عبارت اند از:

✓ پروتز جایگزین کامل استخوانچه ( TORP )

✓ پروتز جایگزین جزئی استخوانچه ( PORP ) هدف از تمپانوپلاستی، بستن هرگونه سوراخ و همچنین بهبود شنوایی است.

عمل جراحی تمپانوماستوئیدکتومی در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و معمولاً چند ساعت طول می‌کشد. در طول تمپانوماستوئیدکتومی، برش‌هایی داخل و پشت گوش عفونی ایجاد می‌شود.

گوش میانی و استخوان ماستوئید باز شده و بافت عفونی یا کلستئاتوم برداشته می‌شود. پرده گوش با پوشش عضلانی از پشت گوش ترمیم می‌شود. پس از اتمام عمل تمپانوماستوئیدکتومی، جراح داخل گوش را پانسمان می‌کند تا بافت‌ها در حین بهبودی در جای خود نگه داشته شوند.

اکثر بیماران تمپانوماستوئیدکتومی می‌توانند، پس از یک شب بستری مرخص شوند، مگر اینکه حالت تهوع یا سرگیجه داشته باشند.

مراحل آماده شدن برای جراحی تیمپانومستوئیدکتومی به شرح زیر است.

✅ مشاوره با پزشک جراح: قبل از عمل، با پزشک ملاقات کنید تا با همه جزئیات عمل، مزایا، خطرات و گزینه‌های دیگر درمانی به‌طور کامل آشنا شوید.

✅آماده کردن همراه: بعد از جراحی به‌دلیل اثرات بی‌هوشی، قادر به رانندگی نخواهید بود. حتماً یک همراه داشته باشید که شما را به خانه ببرد و در روزهای اول از شما مراقبت کند.

✅داروهای رقیق‌کننده خون یا ضدالتهاب: اگر آسپرین، وارفارین یا داروهای مشابه مصرف می‌کنید، پزشک ممکن است، مصرف آن‌ها را قبل از عمل تغییر دهد تا خطر خونریزی کاهش یابد.

✅مکمل‌ها و داروهای گیاهی: برخی مکمل‌ها و داروهای طبیعی می‌توانند، ریسک جراحی یا بی‌هوشی را افزایش دهند. فهرست تمام داروها و مکمل‌های خود را به پزشک ارائه دهید.

✅پزشک ممکن است، آزمایش خون، تست‌های شنوایی سنجی و تصویربرداری از گوش درخواست کند تا وضعیت سلامت عمومی شما و گوش‌ها قبل از جراحی بررسی شود.

✅بررسی وضعیت قلب و ریه نیز در صورت وجود سابقه بیماری‌های مزمن ممکن است، لازم باشد.

معمولا از شب قبل از عمل نباید چیزی بخورید یا بنوشید، مگر اینکه پزشک دستور دیگری بدهد.

برخی داروها را می‌توانید با مقدار کمی آب، صبح روز عمل مصرف کنید، اما حتما از پزشک سؤال کنید.

لباس راحت و گشاد بپوشید تا پوشیدن و درآوردن آن بعد از عمل راحت باشد.

جواهرات، ساعت، لنز و وسایل فلزی را قبل از ورود به اتاق عمل کنار بگذارید.

اگر برنامه مراقبت پیشرفته دارید، یک نسخه از آن را به پزشک و بیمارستان ارائه دهید. این برنامه شامل خواسته‌ها و محدودیت‌های مراقبتی شما در شرایط اضطراری است.

داشتن آرامش و درک کامل مراحل جراحی می‌تواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کند.
اگر نگرانی یا سؤال خاصی دارید، حتما قبل از عمل با تیم پزشکی در میان بگذارید.

پس از فراهم آوردن مقدمات جراحی و انجام عمل تمپانوماستوئیدکتومی، نوبت به بررسی مراقبت‌های بعد از عمل می‌رسد.

✓ وقتی احساس خستگی می‌کنید، استراحت کنید. خواب کافی به شما کمک می‌کند تا بهبود یابید.

✓ پیاده‌روی را در برنامه روزمره خود قرار داده و کم‌کم میزان پیاده‌روی خود را افزایش دهید. پیاده‌روی جریان خون را افزایش می‌دهد و به جلوگیری از ذات‌الریه و یبوست کمک می‌کند.

✓ از حرکات ناگهانی سر و خم شدن به مدت ۲ تا ۵ روز اول پس از جراحی خودداری کنید. این اقدامات ممکن است، باعث سرگیجه شوند.

✓ حداقل به مدت ۲ هفته یا تا زمانی که پزشک اجازه دهد، از فعالیت‌های شدید مانند دوچرخه‌سواری، دویدن، وزنه‌برداری یا ورزش‌های هوازی خودداری کنید.

✓ به مدت ۴ هفته یا تا زمانی که پزشکتان اجازه دهد، از بلند کردن هر چیزی که باعث فشار آوردن به شما می‌شود، خودداری کنید.

✓ حداقل به مدت ۲ تا ۶ هفته یا تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، با هواپیما پرواز نکنید، شنا نکنید، غواصی نکنید یا ورزش‌های تماسی انجام ندهید. این فعالیت‌ها می‌توانند، مانع از بهبود کامل پرده گوش شما شوند.

✓ تا زمانی که پزشک اجازه نداده، از ورود آب به گوش خود جلوگیری کنید. می‌توانید، حمام کنید، اما تا زمانی که پانسمان برداشته نشده، دوش نگیرید. هنگام حمام کردن، گوش خود را با یک پنبه آغشته به وازلین بپوشانید تا آب وارد نشود. در حالی که پانسمان در گوش شما وجود دارد، از گوش‌گیرهای پلاستیکی که وارد کانال گوش می‌شوند، استفاده نکنید. فقط از گوش‌گیرهایی که پزشک توصیه می‌کند، استفاده کنید.

✓ از پزشک خود بپرسید که چه زمانی می‌توانید، دوباره رانندگی کنید.

✓ بیشتر افراد می‌توانند، ظرف حدود ۱ تا ۲ هفته به محل کار یا روال عادی خود بازگردند. اما اگر شغل شما نیاز به فعالیت شدید یا بلند کردن اجسام سنگین دارد، ممکن است، نیاز به مرخصی بیشتری داشته باشید.

✓ می‌توانید، رژیم غذایی معمول خود را داشته باشید. اگر معده‌تان ناراحت است، غذاهای کم‌چرب و بی‌مزه مانند برنج ساده، مرغ کبابی، نان تست و ماست را امتحان کنید.

✓ برای جلوگیری از کم آبی بدن، مایعات فراوان بنوشید.

✓ قبل از نوشیدن الکل با پزشک خود مشورت کنید. الکل ممکن است، سرگیجه را بدتر کند.

✓ ممکن است، متوجه شوید که حرکات روده شما درست بعد از عمل جراحی منظم نیست. این یک امر رایج است. سعی کنید از یبوست و زور زدن هنگام اجابت مزاج خودداری کنید. می‌توانید هر روز مکمل فیبر مصرف کنید. اگر بعد از چند روز اجابت مزاج نداشتید، با پزشک خود در مورد مصرف یک ملین ملایم مشورت کنید.

✓ پزشک در مورد امکان و زمان شروع مجدد مصرف داروها شما را راهنمایی خواهد کرد. پزشک همچنین در مورد مصرف هرگونه داروی جدید به شما دستورالعمل‌هایی خواهد داد.

✓ اگر مصرف آسپرین یا سایر رقیق‌کننده‌های خون را متوقف کرده‌اید، پزشک به شما خواهد گفت که چه زمانی دوباره مصرف آن را شروع کنید.

✓ در مصرف داروها جانب احتیاط را رعایت کنید. داروهای مسکن را دقیقا طبق دستور مصرف کنید.

✓ اگر داروی مسکن تجویزی مصرف نمی‌کنید، از پزشک خود بپرسید که آیا می‌توانید، داروی بدون نسخه مصرف کنید یا خیر.

✓ اگر پزشک برای تسکین درد به شما دارو تجویز کرد، آن را طبق دستور مصرف کنید.

اگر فکر می‌کنید، داروی مسکن شما باعث حالت تهوع می‌شود:

✓ دارو را بعد از غذا مصرف کنید (مگر اینکه پزشک منع کرده باشد).

✓ از پزشک خود بخواهید، داروی مسکن دیگری تجویز کند. اگر پزشک برای شما آنتی‌بیوتیک تجویز کرد، آنها را طبق دستور مصرف کنید. صرفا به‌دلیل اینکه احساس می‌کنید، حالتان بهتر شده، مصرف آنها را قطع نکنید. شما باید دوره کامل آنتی‌بیوتیک‌ها را مصرف کنید. پزشک ممکن است، قطره‌های آنتی‌بیوتیک برای استفاده در گوش تجویز کند. دستورالعمل‌های پزشک را دقیقا دنبال کنید.

اگر روی برش پشت گوش خود نوار چسب دارید، بگذارید نوار به مدت یک هفته یا تا زمانی که بیفتد، روی آن بماند.

ممکن است، روی محل برش پانسمان داشته باشید.

می‌توانید، پانسمان را ۱ یا ۲ روز پس از جراحی یا هر زمان که پزشک صلاح بداند، بردارید. ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید.

تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، فین نکنید. اگر نیاز به عطسه یا سرفه دارید، سعی نکنید، جلوی آن را بگیرید.

دهان خود را باز کنید و بینی خود را نگیرید. مراقبت‌های بعدی، بخش کلیدی درمان و ایمنی شما است.

حتما در تمام قرارهای ملاقات حاضر شوید و به پزشک مراجعه کنید و در صورت بروز مشکل با وی تماس بگیرید.

همچنین بهتر است، لیستی از داروهایی که مصرف می‌کنید را نگه دارید.

مانند هر عمل جراحی، ممکن است عوارض و خطراتی مرتبط با تمپانوماستوئیدکتومی وجود داشته باشد. برخی از عوارض احتمالی عبارت اند از:

✅سرگیجه: تجربه مقداری بی‌ثباتی برای چند روز پس از عمل جراحی تمپانوماستوئیدکتومی رایج است. حرکات ناگهانی سر ممکن است، برای چند هفته باعث سرگیجه شود. در موارد نادر، سرگیجه طولانی‌مدت ممکن است، رخ دهد.

✅خشکی دهان و تغییر در حس چشایی (اغلب طعم فلزی یا ترش): این عوارض ممکن است تا چند هفته پس از جراحی ادامه داشته باشند و در حدود ۵ درصد از بیماران، دوره‌ای طولانی‌تر را تجربه کنند.

✅ وزوز گوش: ممکن است، صدای زنگ، هیس یا تق تق در گوش ایجاد شود یا در اغلب موارد تنها احساس شود.

✅کاهش شنوایی: اگر استخوان‌ها در طول جراحی قابل بازسازی نباشند، شنوایی می‌تواند، پس از تمپانوماستوئیدکتومی بدتر شود، اما معمولا با یک عمل پیگیری قابل اصلاح است. کاهش شنوایی شدید می‌تواند، تقریبا در ۱٪ از بیماران رخ دهد.

✅مشکلات بیهوشی عمومی: درصد کمی از بیماران ممکن است، عوارض ناشی از بیهوشی عمومی، از جمله آریتمی قلبی یا مشکلات تنفسی را تجربه کنند.

عوارض نادر این جراحی می‌تواند، شامل موارد زیر باشد.

ضعف صورت: هرگونه فلج معمولا به‌دلیل تورم یا ناهنجاری عصب صورت، در یک طرف صورت موقت است. فلج دائمی بسیار نادر است.

مشکلات چشمی: درمان توسط متخصص ممکن است، ضروری باشد. عفونت: در موارد نادری که عفونت رخ می‌دهد، می‌تواند، منجر به مننژیت شود که ممکن است، نیاز به درمان طولانی‌مدت با آنتی‌بیوتیک و همچنین بستری شدن در بیمارستان داشته باشد. عفونت همچنین می‌تواند با عدم بهبودی پرده گوش (تقریبا در ۵٪ موارد) مرتبط باشد.

هماتوم: ممکن است، خون زیر محل برش پوست جمع شود که ممکن است، نیاز به جراحی یا بستری طولانی‌مدت در بیمارستان داشته باشد. اگر پس از جراحی تمپانوپلاستی و ماستوئیدکتومی دچار هرگونه عارضه‌ای شدید، باید در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید.

همان‌گونه که گفته شد، جراحی تمپانوماستوئیدکتومی ترکیبی از دو عمل مهم یعنی تمپانوپلاستی و ماستوئیدکتومی است که با هدف پاکسازی عفونت‌های مزمن گوش، حذف بافت‌های آسیب‌دیده مانند کلستئاتوم و بازسازی پرده گوش و ساختارهای شنوایی انجام می‌شود.

این جراحی معمولا زمانی توصیه می‌شود که درمان‌های دارویی و روش‌های ساده‌تر نتوانسته‌اند، عفونت را کنترل کنند یا خطر گسترش بیماری وجود داشته باشد. گرچه مانند هر جراحی، عمل تمپانوماستوئیدکتومی ممکن است، عوارضی داشته باشد، اما مراجعه به یک جراح باتجربه، روشی ایمن و مؤثر برای جلوگیری از آسیب‌های جدی‌تر و حفظ یا بهبود شنوایی است.

مهم‌ترین نکته، پیگیری دقیق دستورات پزشک قبل و بعد از عمل است؛ زیرا رعایت مراقبت‌های دوران نقاهت نقش بسیار مهمی در موفقیت جراحی و جلوگیری از عود بیماری دارد. در نهایت، تمپانوماستوئیدکتومی فقط یک عمل برای درمان عفونت نیست، بلکه اقدامی برای حفظ سلامت گوش، جلوگیری از عوارض خطرناک و بازگرداندن کیفیت زندگی و شنوایی بیمار محسوب می‌شود.