از هایپراکوزیس – اختلال پرشنوایی یا حساسیت به صدا چه می‌دانید؟

اختلال هایپراکوزیس یک بیماری نادر و اغلب ناتوان کننده است که با افزایش حساسیت به صداهای طبیعی محیطی مشخص می‌شود. افراد مبتلا به اختلال پرشنوایی ممکن است، صداهای روزمره مانند آب جاری یا ترافیک را به‌صورت غیرقابل تحملی بلند و دردناک دریافت کنند. درک علل، علائم و گزینه‌های درمانی برای مدیریت مؤثر این بیماری از جمله عوامل ضروری است.

در این مقاله به بررسی اختلال هایپراکوزیس، علائم، نحوه تشخیص و درمان اختلال حساسیت به صدا، شیوع و راه‌های پیشگیری از اختلال پرشنوایی خواهیم پرداخت.

هایپراکوزیس یا hyperacusis یک اختلال شنوایی است که مقابله با صداهای روزمره را سخت می‌کند. همچنین با‌ نام حساسیت به صدا یا نویز نیز شناخته می‌شود. اگر به این اختلال دچار شده‌اید، برخی از صداها ممکن است به طرز غیرقابل تحملی برای شما بلند به نظر برسند، حتی اگر اطرافیان شما متوجه آنها نشوند.

هایپراکوزیس یک اختلال نادر است و از هر 50 هزار نفر 1 نفر را مبتلا می‌کند. اکثر افرادی که به این اختلال مبتلا هستند با بیماری دیگری به نام وزوز گوش نیز دست و پنجه نرم می‌کنند که عبارت است از صدای وزوز یا زنگ در گوش فرد. هایپراکوزیس یک اختلال شنوایی است. اما بسیاری از افرادی که به آن مبتلا هستند، شنوایی طبیعی دارند.

اختلال هایپراکوزیس، می‌تواند افراد در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد، اگرچه بیشتر در بزرگسالان مشاهده می‌شود. این بیماری، اغلب از آسیب به سیستم شنوایی به‌وجود خواهد آمد که ناشی از عوامل مختلفی از جمله موارد زیر خواهد بود:

• قرار گرفتن در معرض صداهای بلند
• آسیب به سر
• عفونت گوش
• داروهای خاص
• شرایطی مانند بیماری لایم، فلج بل یا بیماری منیر

✏️کیانا یکی از افرادی که به این اختلال مبتلا است، درباره بیماری خود می‌گوید: شنیدن صداهایی مانند صدای اعضای خانواده، تلویزیون و حتی صدای موتور و ماشینی که از خیابان رد می‌شوند برای من بسیار آزاردهنده شده تا حدی که خودم را در اتاق محبوس کرده و در این مدت دچار افسردگی هم شده‌ام.

✏️سمیرا نیز تجربه‌ای دیگر از این اختلال داشته و این بیماری تا اندازه‌ای برای او آزاردهنده شده که حتی صدای خیار یا چیپس خوردن سایر افراد نیز برای وی قابل تحمل نبوده و موجب برهم ریختگی و ایجاد فشار عصبی در او می‌شود.

دو نوع هیپراکوزیس وجود دارد:

1- حلزونی:که شایع‌ترین شکل این نوع اختلال شنوایی است و باعث ایجاد درد خفیف تا شدید در گوش شده که ناشی از عدم تحمل صداهای روزمره است.

2- دهلیزی: هایپراکوزیس دهلیزی اثراتی شبیه به افرادی دارد که سرگیجه دارند – سرگیجه، حالت تهوع و یک حس عمومی عدم تعادل. تفاوت بین این دو شکل هایپراکوزیس ناشی از این مورد است که در کدام قسمت از گوش نهفته است.

علامت مشخصه هایپراکوزیس کاهش تحمل و افزایش حساسیت به صداهای روزمره در محیط عادی است. افرادی که از این بیماری رنج می‌برند، اغلب از زندگی در دنیایی شکایت می‌کنند که به‌نظر می‌رسد، صدایی که در آن وجود دارد، خیلی زیاد است. به همین دلیل، کیفیت زندگی آنها تحت تأثیر قرار گرفته و ممکن است در موقعیت‌های عمومی که نمی‌توانند، صدا را کنترل کنند از گوش گیر یا گوش بند استفاده کنند.

از آنجایی که افراد مبتلا به این عارضه بسیار به سروصدا حساس هستند، ممکن است، دچار ترس از سروصدا شده که با نام فونوفوبیا شناخته می‌شود. در نتیجه، این اختلال ممکن است، باعث شود، آنها از ترس قرار گرفتن در معرض صداهای مضر از اماکن اجتماعی و عمومی دوری کنند.

از دیگر علائم ابتلا به اختلال حساسیت به صدا که ممکن است، بر زندگی روزمره فرد تأثیر بگذارد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• زنگ زدن گوش
• گوش درد
• احساس پری یا فشار در گوش‌ها (مشابه حضور در هواپیما)

این علائم می‌تواند بر سلامت روانی و زندگی اجتماعی فرد تأثیر منفی بگذارد. تجربه مداوم احساس غرق شدن در صداهای شدید و ناخوشایند می‌تواند به موارد زیر بیانجامد:

• افسردگی
• اضطراب
• گوش درد
• مشکل در برقراری ارتباط با دیگران (انزوای اجتماعی و اجتناب)

برخی از افراد تحمل شنیداری بسیار حساسی دارند و قادر به تحمل سطوح معمولی سروصدا نیستند. این امر ممکن است، هم در افرادی که کم شنوایی دارند و هم در افرادی که این مشکل را ندارند، رخ دهد. انواع مختلفی از اختلالات وجود دارد که ممکن است به کاهش تحمل شنیداری بیانجامد که عبارت اند از:

• هایپراکوزیس
• میسوفونیا
• فونوفوبیا

محققان هنوز در حال تلاش برای درک علت هایپراکوزیس هستند. این احتمال وجود دارد که ساختاری در مغز که نحوه درک انسان از تحریک را کنترل می‌کند، صداها را بلندتر ‌کند. در حالت هایپراکوزیس، مغز صداها را بدون توجه به فرکانس آنها بلند می‌بیند یا این که صدا در محدوده پایین (مانند غرش رعد و برق)، برد متوسط ​​(مانند صحبت انسان) یا محدوده بالا (مانند آژیر یا سوت) قرار می‌گیرد.

نظریه‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد. ممکن است، آسیب به بخش‌هایی از عصب شنوایی باعث هیپراکوزیس شود. عصب شنوایی سیگنال‌های صوتی را از گوش داخلی به مغز منتقل می‌کند تا فرد بتواند، بشنود. نظریه دیگر این است که آسیب به عصب صورت باعث هایپراکوزیس می‌شود. عصب صورت، عضله استاپدیوس را کنترل می‌کند که شدت صدا را در گوش فرد تنظیم خواهد کرد. بسیاری از شرایط مرتبط با هایپراکوزیس (فلج بل، سندرم رمزی هانت و بیماری لایم) سبب آسیب به عصب صورت می‌شود.

با این حال، یک علت واحد وجود ندارد که همه موارد هایپراکوزیس را توضیح دهد. در عوض، با عوامل و شرایط متعدد احتمالی مرتبط است.

عوامل مؤثر عبارتند از:

✅قرار گرفتن طولانی مدت در معرض صداهای بلند: هایپراکوزیس در افرادی که برای مدت طولانی در معرض موسیقی بلند قرار دارند، مانند نوازندگان راک یا افرادی که در محیط‌هایی با صدای بلند کار می‌کنند، مانند کارگران ساختمانی، شایع‌تر است.

✅قرار گرفتن ناگهانی در معرض صدای بلند: برخی از افراد مبتلا به هایپراکوزیس پس از شنیدن صدایی ناگهانی و بلند، مانند شلیک گلوله یا آتش بازی، دچار این نوع اختلال می‌شوند.

علل ابتلا به اختلال هایپراکوزیس نامشخص است. ممکن است به‌تنهایی یا پس از شنیدن صدای بلند ناگهانی مانند آتش بازی ظاهر شود. همچنین، می‌تواند در کنار سایر شرایط ظاهر شود، همانند موارد زیر:

• وزوز گوش
• ضربه به سر
• بیماری منیر
• فلج بل
• بیماری لایم
• میگرن
• سندرم ویلیامز
• اوتیسم
• بیماری تای ساکس
• سندرم خستگی مزمن
• انواع خاصی از بیماری صرع
• جراحی فک یا صورت

کودکان، اغلب نسبت به بزرگسالان به صداهای بلند حساس‌تر هستند و این اختلال اغلب با افزایش سن بهبود می‌یابد. در برخی از کودکان ممکن است، پس از ابتلا به عفونت گوش یا اگر به بیماری دیگری مانند اوتیسم دچار باشند، نسبت به دیگران نسبت به صدا حساس‌تر شوند.

تشخیص این نوع از اختلال می‌تواند، بسیار دشوار باشد؛ زیرا تمامی مراکز بهداشتی و در برخی موارد پزشکان با هایپراکوزیس آشنا نیستند. ممکن است، برای کمک به شناسایی این بیماری نیاز به مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی یا شنوایی سنج داشته باشید.

تشخیص اختلال حساسیت به صدا ممکن است، شامل موارد زیر باشد:

✓ سابقه پزشکی: پزشک یا شنوایی سنج هر عامل خطری مانند مسائل مربوط به سلامت رفتاری (از جمله اضطراب یا افسردگی)، قرار گرفتن در معرض صداهای بلند یا آسیب به شنوایی را در نظر می‌گیرد.

✓ معاینه گوش: آنها به‌دنبال مسائل ساختاری در گوش فرد هستند که ممکن است به اختلال هایپراکوزیس مربوط باشند. پزشک ممکن است، تست‌هایی را برای ارزیابی عملکرد و نحوه حرکت پرده گوش فرد تجویز کند، مانند تمپانومتری. همچنین پزشک در مواردی ممکن است، اعصاب جمجمه فرد را بررسی کرده تا ببینند آیا در نحوه عملکرد عصب صورت وی مشکلی وجود دارد یا خیر.

✓ تست‌های شنوایی: برای تعیین سطح شنوایی در برخی از موارد نیاز به انجام انواع تست شنوایی سنجی است. شنوایی سنج، همچنین ممکن است، سطح ناراحتی فرد در مواجهه با صدای بلند یا LDL وی را ارزیابی کنند. LDL نشان می‌دهد که فرد مراجعه کننده، در چه سطحی صدا را به‌عنوان بلند و ناراحت کننده بیان می‌کند. پزشک یا شنوایی سنج ممکن است از شما بخواهند که پرسشنامه‌ای در مورد شنوایی خود تکمیل کرده تا ارزیابی کند که تجربه شما از هیپراکوزیس تا چه اندازه شدید است. این سؤالات، نشان خواهند داد که اختلال هایپراکوزیس تا چه حد در زندگی روزمره هر فرد تداخل دارد.

پزشک، ممکن است در صورت مشکوک شدن به هایپراکوزیس در نتیجه یک مشکل ساختاری مانند فلج عصب صورت، روش‌های تصویربرداری را تجویز کند. همچنین اگر مشکوک باشند که هایپراکوزیس شما به شرایطی مانند بیماری لایم مربوط است، ممکن است، انجام یکسری آزمایشات را تجوی کند.

در حالی که هیچ درمان قطعی برای هایپراکوزیس وجود ندارد، چندین روش درمانی وجود دارد که می‌تواند به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک کند. در این بخش به بررسی درمان حساسیت به صدا با روش‌های مختلف خواهیم پرداخت.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

CBT می‌تواند یک درمان مؤثر برای جنبه‌های روانی هایپراکوزیس باشد. این روش به بیماران کمک می‌کند تا استراتژی‌های مقابله‌ای را برای مدیریت اضطراب و استرس مرتبط با این بیماری استفاده کنند. با پرداختن به پاسخ عاطفی به صدا، CBT می‎تواند به‌صورت قابل توجهی رفاه کلی بیمار را بهبود بخشد.

سمعک

برای افراد مبتلا به هیپراکوزیس و کم شنوایی، سمعک‌های برنامه‌ریزی شده مخصوص می‌توانند، مفید باشند. این دستگاه‌ها به تعادل ورودی شنیداری کمک کرده و صداهای روزمره را برای افراد قابل تحمل‌تر می‌کنند.

داروها

در حالی که هیچ داروی خاصی برای هایپراکوزیس وجود ندارد، داروهای وجود دارند که ممکن است به کاهش علائم مرتبط مانند اضطراب یا افسردگی کمک کنند. برای تعیین بهترین اقدام، مشورت با متخصص گوش و حلق و بینی ضروری است.

درمان بازآموزی وزوز گوش (TRT)

TRTمعمولاً یک درمان وزوز گوش است، اما می‌‌تواند هایپراکوزیس را نیز درمان کند. TRT شامل آموزش افراد در مورد وضعیت آنها و ارائه مشاوره و صوت درمانی است. با استفاده ازTRT، از طریق هدفون‌های مخصوص به فرکانس‌های صدای آرام کننده‌ای به‌نام صدای صورتی گوش خواهید داد. صدای صورتی شبیه صدای باران یا باد است. نویز صورتی یک محیط صدای آرامبخش و قابل پیش‌بینی ایجاد می‌کند، به‌گونه ای که صداهایی که ممکن است در غیر این صورت به‌عنوان تند و تیز تجربه کنید، چندان ناخوشایند نباشند.

جراحی

پزشک، ممکن است از یک ابزار پنجره‌ای شکل گرد یا بیضی برای رفع هایپراکوزیس مرتبط با فلج عصب صورت استفاده کند. در این جراحی از بافت پشت گوش برای حمایت از استخوان‌های گوش داخلی (اسیکول‌ها) استفاده می‌شود که به تنظیم شدت صدا کمک می‌کند. این جراحی باعث بهبود LDL می‌شود.

درمان خانگی پرشنوایی

درمان‌های خانگی اختلال پرشنوایی به‌صورت زیر خواهد بود.

✓ اصلاح سبک زندگی: تغییرات ساده در برنامه‌های روزانه نیز می‌تواند به مدیریت هایپراکوزیس کمک کند. این موارد ممکن است، شامل استفاده از محافظ گوش در محیط‌های پر سروصدا، ایجاد فضاهای آرام در خانه و اجتناب از محرک‌های شناخته شده در صورت امکان باشد. همچنین از مصرف غذاهای کارخانه‌ای و فست فودها حتی‌الامکان خودداری کنید.

✓ صدا درمانی: صدا درمانی که به عنوان درمان حساسیت زدایی نیز شناخته می‌شود و شامل معرفی تدریجی صدای سطح پایین برای کمک به کاهش حساسیت سیستم شنوایی است. این فرآیند به مغز کمک می‌کند تا صداهای روزمره را به‌عنوان موارد غیر تهدیدآمیز طبقه‌بندی کند و در نتیجه میزان ناراحتی ناشی از این اختلال را در طول زمان کاهش دهد. همچنین، داشتن فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کرده و در نتیجه به درمان این اختلال می‌انجامد.

درمان حساسیت به صدا در طب سنتی

در طب سنتی چینی برای درمان این نوع اختلال از طب سوزنی استفاده می‌شود. در طب سنتی ایرانی برای کاهش اثرات پرشنوایی از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

• استفاده از ترکیب روغن گل محمدی و بهار نارنج در اطراف و پشت گوش
• مصرف دمنوش ترکیبی اسطوخدوس و بادرنجبویه همراه با عسل روزی 3 لیوان
• چکاندن روغن بادام شیرین یا روغن زیتون روزی یکبار داخل گوش

⚠️توصیه ما این است که قبل از استفاده از روش‌های طب سنتی حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

هنوز موارد زیادی وجود دارد که پزشکان درباره اختلال هایپراکوزیس نمی‌دانند، از جمله این که این نوع اختلال تا چه حد شایع است. محققان تخمین می‌زنند که در حدود 3.2 تا 17.1 درصد از کودکان و نوجوانان مبتلا به هایپراکوزیس هستند، در حالی که این محدوده برای بزرگسالان از 8 تا 15.2 درصد است. با این حال، مطالعات صورت گرفته در مورد شیوع این نوع اختلال، تنوع بسیار زیاد در علائم حساسیت صدا یا تفاوت در علت زمینه‌ای (یعنی علل ایجاد آن) را در نظر نمی‌گیرند.

با این حال، اطمینان از میزان شیوع این نوع اختلال شنوایی بسیار دشوار است. افراد مبتلا به هایپراکوزیس علائم خود را بر اساس تجربیات منحصربه‌فرد خود به‌گونه ای متفاوت توصیف می‌کنند. همچنین، یک راه واحد و پذیرفته شده برای غربالگری یا اندازه‌گیری هایپراکوزیس وجود ندارد. محققان هنوز در حال یادگیری و تحقیق در مورد هایپراکوزیس هستند، از جمله این که چند نفر به آن مبتلا هستند و تحقیقات بیشتری در این زمینه برای تعیین شیوع واقعی آن مورد نیاز است.

در حالی که علت دقیق هایپراکوزیس ناشناخته است، ممکن است، این وضعیت را به‌دلیل آسیب به شنوایی خود در اثر قرار گرفتن در معرض صدای زیاد تجربه کنید. برای جلوگیری از این امر و سایر نگرانی‌های شنوایی مانند کم شنوایی و وزوز گوش، چندین قدم وجود دارد که می‌توانید برای محافظت از شنوایی خود انجام دهید. این موارد عبارت اند از:

✓ سعی کنید، برای مدت زمان کوتاه‌تری به موسیقی با صدای کم گوش کنید.
✓ استفاده از محافظ گوش، برای مثال در کنسرت‌ها یا در صورت لزوم در محل کار می‌تواند، بسیار کمک کننده باشند.
✓ توجه داشته باشید که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض صداهای بالاتر از 85 دسی بل می‌تواند به شنوایی شما آسیب برساند.
✓ استفاده از برخی از تکنیک‌های تمدد اعصاب مانند تمرینات تنفسی نیز می‌تواند تا حد زیادی کمک کننده باشد.

همیشه از گوش گیر یا ماف استفاده نکنید؛ زیرا این امر می‌تواند، شما را نسبت به نویز و سروصدا حساس‌تر کند؛ استفاده کوتاه مدت ممکن است، در محیط‌های بسیار پر سروصدا کمک کننده باشد.

به‌صورت کامل از سروصدا دوری نکنید زیرا این امر می‌تواند به این معنا باشد که فعالیت‌های منظم شنوایی را از دست داده و نسبت به سروصدا حساس‌تر خواهید شد.

اگر به اختلال هایپراکوزیس مبتلا هستید، ممکن است، وسوسه شوید که از گوش گیر برای کاهش صدا استفاده کنید یا از موقعیت‌های اجتماعی که ممکن است، صدایی آزاردهنده در آن وجود داشته باشد و میزان حساسیت به صدای را در شما تشدید کند، دوری کنید. در حالی که این موارد ممکن است در کوتاه مدت به شما کمک کند، اما در بلندمدت می‌توانند، علائم شما را بدتر کنند. علت وقوع چنین شرایطی این است که وقتی در نهایت گوش گیر خود را بردارید یا وارد یک محیط اجتماعی شوید، صداها حتی بلندتر از قبل به نظر خواهند رسید.