ماشین گرفتگی یا بیماری حرکت: علائم، درمان خانگی و دارویی

بسیاری از افراد هنگام سفر با خودرو دچار احساس فشار در گوش، تهوع یا سرگیجه می‌شوند. ماشین گرفتگی یک تجربه رایج بوده و معمولا خطرناک نیست. خبر خوب این است که هم گرفتگی گوش در ماشین و هم بیماری حرکت اغلب با راهکارهای ساده قابل کنترل بوده و آگاهی از تفاوت آن‌ها به شما کمک می‌کند، راه‌حل مناسبی برای رفع آن انتخاب کنید.

به علت رایج بودن مشکل ماشین گرفتگی بر آن شدیم تا مطلبی را به آن اختصاص دهیم. در این مطلب به بررسی گرفتگی گوش، بیماری حرکت، علائم آن، علل، راهکارهای کاهش و درمان حالت تهوع در ماشین و همچنین راهکارهای پیشگیری از بیماری حرکت پرداختیم تا بتوانید سفر راحت‌تری داشته باشید.

گرفتگی گوش در خودرو معمولا به این دلیل اتفاق می‌افتد که فشار هوای اطراف گوش میانی به‌خوبی و به‌موقع با فشار محیط بیرون برابر نمی‌شود. در حالت طبیعی، این کار از طریق شیپور استاش انجام می‌شود؛ لوله باریکی که گوش میانی را به پشت بینی و گلو وصل می‌کند. این لوله مثل یک دریچه تنظیم فشار عمل کرده و کمک می‌کند، دو طرف پرده گوش در تعادل بمانند. اما وقتی شیپور استاش به هر دلیلی درست باز نشود یا دچار التهاب و گرفتگی باشد، گوش نمی‌تواند، فشار را به‌خوبی تنظیم کند و در نتیجه فرد ممکن است:

✓ احساس پری گوش

✓ کاهش شنوایی

✓ فشار

✓ درد خفیف

✓ یا حتی صدای تق‌تق

در گوش داشته باشد. این حالت با بیماری حرکت فرق دارد. در بیماری حرکت، مشکل اصلی به ناهماهنگی بین چشم، مغز و سیستم تعادلی مربوط است؛ اما در گرفتگی گوش، مسئله بیشتر فشار و تهویه گوش میانی است. به همین دلیل هم علائم در این دو مشکل با یکدیگر متفاوت‌اند؛ گرفتگی گوش بیشتر با احساس انسداد و فشار همراه است، در حالی که بیماری حرکت معمولا باعث تهوع، سرگیجه، بی‌حالی و عرق کردن می‌شود. از علت‌های رایج گرفتگی گوش در خودرو می‌توان به:

✓ تغییر ارتفاع یا فشار هوا

✓ سرماخوردگی

✓ آلرژی

✓ کیپ شدن گوش و سینوزیت

✓ گرفتگی بینی

اشاره کرد. وقتی بینی و راه‌های تنفسی فوقانی ملتهب یا پر از مخاط باشند، شیپور استاش سخت‌تر باز می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود، تنظیم فشار داخل گوش دشوارتر شود. به همین دلیل، افرادی که در زمان سفر دچار گرفتگی بینی هستند، معمولا هنگام رانندگی طولانی، عبور از جاده‌های کوهستانی یا تغییرات سریع ارتفاع بیشتر این مشکل را تجربه می‌کنند.

بیماری حرکت زمانی اتفاق می‌افتد که پیام‌هایی که از چشم‌ها، گوش داخلی و بدن به مغز می‌رسند با هم هماهنگ نباشند. در حالت عادی، این سه بخش با هم کمک می‌کنند، مغز بررسی می‌کند که بدن در چه وضعیتی قرار دارد و چگونه حرکت می‌کند. اما وقتی شما در خودرو، اتوبوس، کشتی یا حتی بعضی وسایل حمل‌ونقل دیگر در حال حرکت هستید، ممکن است، چشم‌ها یک چیز را ببینند و گوش داخلی چیز دیگری را حس کند. همین ناهماهنگی باعث می‌شود، مغز دچار سردرگمی شود و واکنشی مثل:

✓ تهوع

✓ سرگیجه

✓ عرق سرد

✓ بی‌حالی

✓ استفراغ

ایجاد کند. در این میان، سیستم دهلیزی که در گوش داخلی قرار دارد، نقش مهمی در تشخیص حرکت و حفظ تعادل دارد. اگر این سیستم حرکت را حس کند اما چشم‌ها در حال دیدن یک تصویر ثابت باشند، مثلا وقتی در ماشین نشسته‌اید و کتاب می‌خوانید یا به صفحه تلفن نگاه می‌کنید،، مغز پیام‌های متضادی دریافت می‌کند. به همین دلیل، خواندن کتاب در خودرو یا خیره شدن به موبایل معمولا علائم بیماری حرکت را بدتر می‌کند.

بعضی افراد بیشتر از دیگران به این مشکل دچار می‌شوند. کودکان، زنان باردار و کسانی که سابقه میگرن یا بیماری حرکت دارند، معمولا حساس‌تر هستند. حتی ممکن است، ژنتیک هم در این موضوع نقش داشته باشد، یعنی بعضی افراد ذاتا بیشتر این حالت را تجربه می‌کنند.

خبر خوب این است که در بیشتر افراد، وقتی حرکت متوقف می‌شود، علائم هم به‌تدریج برطرف می‌شوند. همین نکته معمولا نشان می‌دهد که مشکل، بیماری حرکت است و نه یک بیماری جدی‌تر. البته اگر علائم خیلی شدید باشند یا حتی بدون حرکت هم تکرار شوند، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.

گرفتگی گوش و بیماری حرکت ممکن است هر دو در طول سفر هم‌زمان اتفاق بیفتند، اما مهم است که بدانیم علائم و دلایل پشت هر کدام کاملا متفاوت است. گرفتگی گوش معمولا به علت تغییرات فشار در گوش میانی ایجاد می‌شود و حس انسداد، کم شنوایی و گاهی درد یا صداهای آزاردهنده را به همراه دارد. در مقابل، بیماری حرکت ریشه در ناهماهنگی سیگنال‌های دریافتی از حواس مختلف بدن مانند چشم و گوش داخلی دارد که منجر به علائم گوارشی و تعادلی ناخوشایند می‌شود.

✅ احساس پری یا کیپ شدن گوش: این حس شبیه به این است که گوش شما با چیزی پر یا مسدود شده است. این اتفاق معمولا به‌دلیل عدم تعادل فشار هوا در گوش میانی رخ می‌دهد و می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد.

✅ کاهش موقت شنوایی: به‌دلیل انسداد یا تغییر فشار ممکن است، صداها را با وضوح کمتر یا با شدت ضعیف‌تری بشنوید. این کاهش شنوایی معمولا موقتی بوده و با رفع گرفتگی گوش برطرف می‌شود.

✅ درد خفیف گوش: گاهی اوقات گرفتگی گوش با احساس دردی ملایم همراه است. گوش درد معمولا ناشی از فشار وارده بر پرده گوش یا التهاب احتمالی در مجاری گوش است.

✅ صدای تق‌تق یا کلیک: برخی افراد هنگام گرفتگی گوش، صداهای کوتاه و ناگهانی شبیه به تق یا کلیک را در گوش خود می‌شنوند. این صداها ممکن است به‌دلیل تلاش گوش برای تنظیم فشار باشد.

✅ ناراحتی ناشی از فشار: که عبارت است از احساسی ناخوشایند و فشار در گوش که ناشی از اختلاف فشار بین هوای داخل گوش میانی و هوای محیط اطراف است.

✅ تهوع: حالت تهوع در ماشین یک احساس ناخوشایند و تهوع‌آوری در ناحیه معده بوده که اغلب به‌عنوان پیش‌زمینه استفراغ احساس می‌شود. این حالت می‌تواند، بسیار آزاردهنده باشد و فرد را بی‌حال کند.

✅ استفراغ: در موارد شدیدتر بیماری حرکت، بدن برای تطبیق با سیگنال‌های متناقض ممکن است، واکنش نشان داده و منجر به استفراغ شود.

✅ سرگیجه: که شامل احساس عدم تعادل، سبکی سر یا چرخیدن محیط اطراف بوده؛ این حالت می‌تواند، باعث شود فرد احساس کند تعادل خود را از دست داده است.

✅ تعریق سرد: بدن ممکن است با احساس سردی و مرطوب شدن پوست (عرق سرد) واکنش نشان دهد. این علامت اغلب همراه با حالت تهوع و سرگیجه دیده می‌شود.

✅ رنگ‌پریدگی، سردرد، خستگی: ماشین گرفتگی می‌تواند، باعث رنگ‌پریدگی، ایجاد سردرد و احساس خستگی و بی‌حالی شدید در فرد شود.

گرفتگی گوش عمدتا به‌دلیل اختلال در عملکرد شیپور استاش رخ می‌دهد. این لوله کوچک وظیفه تنظیم فشار هوا را بر عهده دارد. هنگامی که شیپور استاش به‌درستی کار نکند، فشار هوا در گوش میانی به‌درستی تنظیم نمی‌شود و این گرفتگی ایجاد می‌شود.

سرماخوردگی و التهاب سینوس‌ها (سینوزیت) به‌طور خاص می‌توانند باعث تورم مخاط در اطراف دهانه شیپور استاش شوند و باز و بسته شدن آن را دشوار کنند. به همین دلیل، علائم گرفتگی گوش معمولا زمانی محسوس‌تر یا تشدید می‌شوند که فرد از قبل دچار گرفتگی بینی یا علائم سرماخوردگی باشد. علاوه‎بر این، تغییرات سریع فشار هوا که هنگام رانندگی در مسیرهای کوهستانی یا تپه‌ای رخ می‌دهد، می‌تواند این وضعیت را تشدید کرده و احساس گرفتگی گوش را بارزتر کند.

از سوی دیگر، بیماری حرکت عوامل محرک و موقعیت‌های خاص خود را دارد. این مشکل بیشتر در صندلی عقب خودرو احساس می‌شود، جایی که دید فرد نسبت به افق محدودتر است. مطالعه کردن یا خیره شدن به تلفن همراه در حین حرکت، ارتباط چشمی با خط افق را به‌شدت کاهش می‌دهد و باعث می‌شود مغز پیام‌های متناقضی از سیستم بینایی و سیستم تعادلی گوش داخلی دریافت کند. این ناهماهنگی حسی، هسته اصلی بیماری حرکت است. شرایط محیطی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند:

✓ تهویه نامناسب در فضای بسته

✓ بوی تند (مانند دود سیگار یا عطر قوی)

✓ دمای نامطلوب (چه خیلی گرم و چه خیلی سرد)

می‌توانند، بیماری حرکت را تحریک یا تشدید کنند. نکته جالب این است که برخی عوامل محرک ممکن است به‌طور همزمان هر دو مشکل را تشدید کنند. گرفتگی بینی که علت اصلی گرفتگی گوش است، می‌تواند باعث ناراحتی عمومی و استرس شود و به‌طور غیرمستقیم بیماری حرکت را نیز بدتر کند. همچنین، خستگی ناشی از سفر یا کم‌خوابی و شرایط پراسترس سفر می‌توانند، آستانه تحمل بدن را پایین آورده و هر دو عارضه را محسوس‌تر کنند.

برای کمک به متعادل کردن فشار در گوش میانی و رفع گرفتگی، روش‌های مختلفی وجود دارد که می‌توانید به آرامی از آن‌ها استفاده کنید. یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین این روش‌ها، مانور والسالوا است. برای انجام این مانور:

یک) بینی خود را بگیرید: با انگشتان شست و اشاره، سوراخ‌های بینی خود را به آرامی ببندید.

دو) دهان را ببندید: مطمئن شوید که دهان شما بسته است.

سه) به آرامی هوا را به بیرون فشار دهید: سعی کنید هوا را به آرامی از طریق بینی (در حالی که گرفته‌اید) به‌سمت بیرون هدایت کنید. این کار باید ملایم و با احتیاط انجام شود. هدف این است که فشارِ هوایِ کمی به‌سمت پشت بینی و شیپور استاش هدایت شود، نه اینکه فشار زیادی به گوش وارد کنید.

علاوه‌بر مانور والسالوا، روش‌های طبیعی دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند به باز شدن شیپور استاش کمک کنند:

✓ خمیازه کشیدن: خمیازه کشیدن باعث باز شدن عضلات اطراف شیپور استاش می‌شود.

✓ قورت دادن آب دهان: عمل قورت دادن، مشابه خمیازه کشیدن، به باز شدن این لوله کمک می‌کند.

✓ جویدن آدامس: جویدن، به‌خصوص اگر با قورت دادن همراه باشد، می‌تواند به تحریک و باز شدن گرفتگی شیپور استاش کمک کند.

✓ مکیدن آب‌نبات یا قرص‌های مخصوص: مکیدن نیز مانند جویدن آدامس، عمل بلع را تحریک کرده و به باز شدن شیپور استاش کمک می‌کند.

اگر گرفتگی بینی عامل اصلی احساس گرفتگی گوش شما باشد، راهکارهای زیر نیز می‌توانند مفید باشند:

✅ اسپری بینی سالین (آب‌نمک): استفاده از اسپری‌های آب‌نمک می‌تواند به مرطوب نگه داشتن مجاری بینی و نازک شدن ترشحات بینی کمک کند و گرفتگی را کاهش دهد.

✅ داروهای ضداحتقان: در برخی موارد، پزشک ممکن است، استفاده از داروهای ضداحتقان یا ضد گرفتگی بینی را توصیه کند. این داروها با انقباض عروق خونی در مخاط بینی، تورم را کاهش داده و به باز شدن مجاری تنفسی کمک می‌کنند.

بیماری حرکت معمولا زمانی ایجاد می‌شود که مغز، پیام‌های متفاوتی را از چشم‌ها، گوش داخلی و بدن دریافت می‌کند. به همین دلیل، درمان آن بیشتر بر کاهش محرک‌ها، آرام‌سازی بدن و در صورت نیاز استفاده از دارو متمرکز است. در بسیاری از افراد، همین اقدامات ساده می‌توانند، علائم را تا حد زیادی کم کنند یا حتی از بروز آن‌ها پیشگیری کنند.

در قدم اول، معمولا روش‌های غیر دارویی بیشترین کمک را می‌کنند. این روش‌ها ساده‌ بوده، عارضه جدی ندارند و برای بسیاری از مسافران بسیار مؤثر هستند:

✅ هوای تازه: قرار گرفتن در معرض هوای خنک و تازه می‌تواند، احساس تهوع را کمتر کند. اگر در خودرو هستید، باز کردن پنجره یا تنظیم تهویه روی هوای تازه ممکن است، کمک‌کننده باشد.

✅ نگاه کردن به خط افق: تمرکز بر یک نقطه ثابت در دوردست، مثل جاده یا افق به مغز کمک می‌کند تا اطلاعات دیداری و تعادلی را بهتر هماهنگ کند.

✅ ثابت نگه داشتن بدن و سر: هرچه حرکت سر کمتر باشد، تحریک سیستم تعادل کمتر می‌شود. بهتر است در طول سفر از حرکات ناگهانی و چرخاندن مداوم سر پرهیز شود.

✅ نشستن در جای مناسب: اگر در خودرو هستید، معمولا صندلی جلو یا جایی که تکان کمتری دارد بهتر از صندلی عقب است.

✅ پرهیز از مطالعه یا نگاه طولانی به تلفن همراه: این کارها ناهماهنگی بین چشم و گوش داخلی را بیشتر کرده و علائم را تشدید می‌کنند.

بعضی از افراد از روش‌های سنتی برای کاهش تهوع استفاده می‌کنند:

زنجبیل: زنجبیل یکی از معروف‌ترین درمان‌های خانگی برای تهوع است. مصرف آن به شکل دمنوش زنجبیل، آب‌نبات زنجبیلی یا حتی مقدار کمی زنجبیل تازه می‌تواند برای برخی افراد آرام‌بخش باشد.

نعناع: دمنوش نعناع هم در بعضی افراد باعث آرامش معده می‌شود.

نوشیدنی‌های ملایم: نوشیدنی‌هایی که بو و طعم تند ندارند، معمولا بهتر تحمل می‌شوند.

اگر روش‌های ساده کافی نباشند، می‌توان از دارو استفاده کرد:

✓ دیمن‌هیدرینات و سایر آنتی‌هیستامین‌ها از داروهای بدون نسخه رایج برای بیماری حرکت هستند.

✓ در موارد شدیدتر یا سفرهای طولانی‌تر، پزشک ممکن است، اسکوپولامین تجویز کند.

این داروها می‌توانند مؤثر باشند، اما ممکن است عوارضی هم داشته باشند، از جمله:

✓ خواب‌آلودگی

✓ خشکی دهان

✓ تاری دید

✓ یبوست

✓ گاهی سرگیجه یا گیجی

به همین دلیل، مصرف آن‌ها باید طبق دستور باشد.

پیشگیری از بیماری حرکت در طول سفر، اغلب با ترکیبی از انتخاب‌های درست در طول مسیر و آمادگی قبلی به‌دست می‌آید.

تهویه مناسب: اطمینان از جریان هوای تازه و خنک در محیط سفر مانند خودرو یا هواپیما می‌تواند به کاهش احساس ناخوشی کمک کند.

پرهیز از بوهای تند: بوهای قوی و تند مانند عطر، غذای سنگین یا دود می‌توانند محرکی برای بیماری حرکت باشند، لذا از آن‌ها دوری کنید.

✓ وعده‌های غذایی: از خوردن غذاهای سنگین، چرب یا پرادویه درست قبل از سفر خودداری کنید.

✓ مصرف الکل: مصرف الکل قبل از سفر می‌تواند علائم بیماری حرکت را تشدید کند.

✓ فعالیت‌های دید نزدیک: از مطالعه کتاب یا نگاه کردن طولانی‌مدت به صفحه ‌نمایش تلفن همراه یا تبلت در طول سفر پرهیز کنید، زیرا این فعالیت‌ها ناهماهنگی حسی را افزایش می‌دهند.

فعالیت‌های آرام: برای کودکان، فعالیت‌های آرام و کم‌تحرک که نیاز به تمرکز دید از فاصله نزدیک ندارند، مانند گوش دادن به داستان یا موسیقی، بهتر از کتاب یا بازی‌های دیجیتال هستند.

خواب یا پستانک: برخی کودکان با خوابیدن در طول سفر یا استفاده از پستانک در نوزادان کمتر دچار بیماری حرکت می‌شوند.

با کمی برنامه‌ریزی، اکثر سفرها می‌توانند راحت باشند، حتی اگر مستعد ماشین گرفتگی یا بیماری حرکت در خودرو باشید. نکته کلیدی این است که درمان را با مشکل تطبیق دهید:

✓ برای گرفتگی گوش، فشار را کاهش دهید.

✓ برای بیماری حرکت، ناهماهنگی حسی را کم کنید.

اگر علائم مکرر، شدید یا پایدار هستند، مشاوره با شنوایی سنج یا متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند از تکرار حالت تهوع در ماشین در سفرهای آینده جلوگیری کند.