گرفتگی گوش معمولا بهصورت احساس پری، فشار یا کیپ شدن گوش ظاهر میشود. این حالت ممکن است موقتی و بیخطر باشد، اما گاهی میتواند نشانه مشکلی در گوش، شیپور استاش، بینی، سینوسها یا حتی مفصل فک باشد. به همین دلیل، شناخت علت گرفتگی گوش و توجه به علائم همراه آن اهمیت دارد.
در این مقاله، شایعترین علتهای گرفتگی گوش، علائم هشدار، روشهای درمان گرفتگی گوش و راههای پیشگیری از آن را بررسی میکنیم.
منظور از گرفتگی گوش چیست؟
گرفتگی گوش اصطلاحی برای توصیف احساس پری، فشار، کیپشدن یا کاهش وضوح صدا در یک یا هر دو گوش است. این حالت لزوما بهمعنای بسته شدن مجرای گوش یا کمشنوایی نیست و میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. برای مثال، تجمع جرم گوش، باقی ماندن آب در مجرای گوش، عفونت گوش، تجمع مایع در گوش میانی، اختلال عملکرد شیپور استاش یا تغییرات ناگهانی فشار هوا میتوانند باعث ایجاد احساس گرفتگی گوش شوند.
شیپور استاش مجرایی است که گوش میانی را به بخش پشتی بینی و گلو متصل کرده و به تنظیم فشار هوا در دو طرف پرده گوش کمک میکند. هنگام سرماخوردگی، آلرژی یا تغییر ارتفاع ممکن است عملکرد این مجرا مختل شده و فرد احساس فشار یا پری در گوش داشته باشد.
بنابراین، گرفتگی گوش یک بیماری واحد نیست، بلکه علامتی است که میتواند از مشکلات مختلف گوش یا حتی برخی مشکلات مرتبط با بینی، سینوس و فک ناشی شود. تشخیص علت گرفتگی گوش برای انتخاب روش درمان متناسب با آن اهمیت دارد.
علائم گرفتگی گوش چه هستند؟
علائم گرفتگی گوش نیز بسته به علت آن متفاوت خواهد بود. علائم را میتوان به شرح زیر فهرست کرد:
دلایل ابتلا به گرفتگی گوش
گرفتگی گوش میتواند علتهای مختلفی مانند تجمع جرم گوش، ورود آب به مجرای گوش، وجود جسم خارجی در مجرای گوش یا عفونت گوش داشته باشد؛ در ادامه، مهمترین علتها را بررسی میکنیم.
| معمولا چه زمانی دیده میشود؟ | نشانههای همراه | علت |
|---|---|---|
| پس از تجمع تدریجی جرم در مجرای گوش | کاهش شنوایی، احساس پری یا کیپ شدن گوش | تجمع جرم گوش |
| معمولا پس از شنا یا باقیماندن رطوبت در گوش | درد، خارش، حساسیت و گاهی ترشح از گوش | التهاب گوش خارجی |
| پس از سرماخوردگی، آلرژی یا تغییر فشار | فشار، پری گوش و تغییر شنوایی | اختلال شیپور استاش |
| بیشتر پس از عفونتهای تنفسی | درد، احساس پری و کاهش شنوایی | التهاب گوش میانی |
| پس از ضربه، صدای شدید یا تغییر فشار | درد، وزوز و کاهش شنوایی | آسیب پرده گوش |
| همزمان با علائم آلرژی یا التهاب بینی | گرفتگی بینی، فشار صورت و احساس پری گوش | آلرژی و مشکلات سینوسی |
| در صورت وجود مشکلات مفصل فک یا دندانقروچه | احساس پری گوش، درد فک یا صدای تقتق | اختلال مفصل فک |
| هنگام پرواز، غواصی یا تغییر ارتفاع | درد، فشار و مشکل در باز شدن گوش | تغییرات فشار هوا |
✅جرم گوش
جرم گوش مادهای طبیعی است که در مجرای گوش تولید میشود و بهطور معمول بهسمت بیرون حرکت میکند. تجمع بیشاز حد آن میتواند باعث احساس گرفتگی یا کاهش شنوایی موقت شود.
استفاده از گوشپاککن یا اشیای دیگر برای تمیز کردن داخل گوش میتواند جرم را به عمق مجرا رانده و به گوش آسیب بزند. در صورت تجمع جرم، استفاده از قطرههای نرمکننده یا در صورت نیاز، تخلیه آن توسط پزشک کمککننده است.
در صورت درد شدید، ترشح، خونریزی یا احتمال آسیب پرده گوش، از قطره گوش یا شستوشوی گوش بدون نظر پزشک خودداری کنید.
✅التهاب گوش خارجی
اوتیت خارجی، التهاب یا عفونت مجرای گوش است که معمولا پس از شنا یا حمام و در اثر باقی ماندن رطوبت یا آسیب پوست گوش ایجاد میشود. درد، خارش، احساس گرفتگی، کاهش موقت شنوایی و گاهی ترشح از علائم آن هستند.
برای کاهش خطر، گوش را خشک نگه داشته و از وارد کردن گوشپاککن یا اشیای دیگر به داخل مجرای گوش خودداری کنید.
✅اختلالات عملکرد شیپور استاش
اختلال عملکرد شیپور استاش میتواند باعث ایجاد اختلاف فشار در گوش میانی و بروز احساس پری، گرفتگی، درد یا تغییر شنوایی شود. سرماخوردگی، آلرژی و عفونت گوش میتوانند باعث شوند که شیپور استاش عملکرد خود را بهخوبی انجام نداده و دچار تورم و التهاب شود.
✅تومور نازوفارنکس
در موارد نادر، تودههای نازوفارنکس میتوانند با اختلال عملکرد شیپور استاش باعث گرفتگی یا کاهش شنوایی یکطرفه شوند. این علت شایع نیست، اما اگر گرفتگی گوش مداوم و یکطرفه باشد و با علائمی مانند گرفتگی یا خونریزی بینی همراه شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
✅آسیب پرده گوش
آسیب یا پارگی پرده گوش میتواند باعث احساس گرفتگی، کاهش شنوایی، درد یا وزوز گوش شود. این آسیب ممکن است در اثر تغییرات شدید فشار، ضربه، وارد کردن جسم به داخل گوش یا قرار گرفتن در معرض صدای بسیار بلند ایجاد شود.
اگر گرفتگی گوش پس از ضربه، صدای شدید یا تغییر ناگهانی فشار ایجاد شده، بهتر است گوش توسط پزشک بررسی شود. در صورت وجود ترشح یا احتمال پارگی پرده گوش از وارد کردن هرگونه وسیله یا قطره به داخل گوش بدون نظر پزشک خودداری کنید.
✅التهاب گوش میانی
عفونتهای تنفسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا میتوانند زمینه التهاب یا عفونت گوش میانی را فراهم کنند. تجمع مایع و التهاب در فضای پشت پرده گوش ممکن است باعث درد، احساس پری یا گرفتگی و کاهش شنوایی شود. این مشکل در کودکان شایعتر بوده و در صورت تداوم علائم یا تشدید درد، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
✅آلرژی و مشکلات سینوسی
آلرژی، سرماخوردگی و التهاب سینوسها میتوانند با ایجاد گرفتگی و التهاب در بینی، عملکرد شیپور استاش را مختل کنند. در این حالت، فرد ممکن است احساس پری، فشار یا کیپ شدن گوش داشته باشد.
این علائم معمولا با برطرف شدن التهاب بینی کاهش پیدا کرده و لزوما نشانه عفونت یا نیاز به آنتیبیوتیک نیستند. اما اگر گرفتگی گوش مداوم باشد یا با کاهش شنوایی، درد شدید، ترشح یا سرگیجه همراه شود، باید توسط پزشک بررسی شود.
✅اختلالات مفصل گیجگاهی فکی
گاهی احساس پری یا گرفتگی گوش از خود گوش نبوده و به اختلالات مفصل گیجگاهی فک مربوط میشود. این حالت بیشتر در افرادی دیده میشود که دندانقروچه دارند، فکشان درد یا خستگی دارد یا هنگام باز و بسته کردن دهان صدای تقتق احساس میکنند. در این شرایط، با وجود سالم بودن گوش، فرد احساس گرفتگی در گوش دارد. اگر این علائم همراه با درد فک باشد، بررسی توسط پزشک یا دندانپزشک لازم است.
✅کم شنوایی
گاهی فرد کاهش شنوایی را به شکل احساس گرفتگی یا کیپ شدن گوش تجربه میکند. این حالت میتواند در اثر مشکلاتی مانند وجود جرم گوش، مایع گوش میانی یا اختلالات گوش داخلی ایجاد شود. اگر این احساس بهطور ناگهانی، بهویژه در یک گوش، ایجاد شده باشد، باید سریع توسط پزشک بررسی شود.
✅تغییرات ارتفاع یا فشار
فعالیتهایی مانند پرواز، غواصی یا سفر در مناطق کوهستانی میتواند، باعث باروترومای گوش شود که در آن تغییرات سریع فشار اتمسفر باعث عدم تعادل در فشار گوش میشود. این امر اغلب بهصورت درد، احساس پری و مشکل در باز کردن گوشها بروز کرده و بیشتر هنگام برخاستن و فرود هواپیما رایج است.
چه زمانی برای درمان گرفتگی گوش به پزشک مراجعه کنیم؟
گرفتگی گوش در بسیاری از موارد، بهویژه زمانی که پس از سرماخوردگی، آلرژی یا تغییرات فشار ایجاد شده باشد، موقتی بوده و با برطرف شدن علت زمینهای بهتر میشود. با این حال، هر نوع گرفتگی گوش را نباید صرفا به یک مشکل ساده نسبت داد. علائم موجود، شدت آنها و نحوه شروع آنها اهمیت زیادی دارند. در موارد زیر بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید:
✓ کاهش شنوایی ناگهانی، بهخصوص در یک گوش (از علائمی است که نباید آن را صرفا گرفتگی ساده گوش در نظر گرفت و به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد.)
✓ گرفتگی گوش همراه با سرگیجه شدید، احساس چرخش یا اختلال واضح در تعادل
✓ درد شدید یا مداوم گوش، بهخصوص حالت رو به افزایش
✓ ترشح، خونریزی یا خروج مایع از گوش
✓ گرفتگی گوش پس از ضربه به سر یا گوش، صدای بسیار بلند یا تغییر شدید فشار
✓ کاهش شنوایی قابلتوجه
✓ گرفتگی مکرر گوش
✓ گرفتگی یا کاهش شنوایی یکطرفه و مداوم
اگر گرفتگی گوش خفیف بوده و پس از سرماخوردگی، آلرژی یا تغییر فشار ایجاد شده، میتوان در ابتدا وضعیت را زیر نظر گرفت. اما اگر علائم برطرف نشده، تشدید شدند یا علامت جدیدی به آنها اضافه شد، مراجعه به پزشک یا متخصص گوش و حلق و بینی میتواند به مشخص شدن علت کمک کند.
راههای درمان گرفتگی گوش
درمان گرفتگی گوش به علت آن بستگی دارد و ممکن است شامل مراقبتهای خانگی یا درمان دارویی باشد.
درمان خانگی و مراقبتهای اولیه
در موارد خفیف، بهویژه پس از تغییر فشار یا سرماخوردگی، انجام کارهایی مانند بلعیدن، خمیازه کشیدن و جویدن آدامس میتواند به تنظیم فشار گوش کمک کند.
اگر آب وارد گوش شده، سر را به یک سمت خم کرده تا آب خارج شود و سپس قسمت بیرونی گوش را خشک کنید. از وارد کردن گوشپاککن یا هر وسیله دیگری به داخل مجرای گوش خودداری کنید.
راههای درمان دارویی
درمان دارویی گرفتگی گوش به علت اصلی بروز آن بستگی دارد و مصرف دارو برای همه افراد ضروری نیست. برای مثال، اگر گرفتگی گوش در ارتباط با آلرژی یا التهاب بینی باشد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد درمان مناسب برای کنترل علائم بینی را توصیه کند. در صورت تجمع جرم گوش نیز برخی قطرههای نرمکننده جرم میتوانند برای افراد مناسب باشند.
آنتیبیوتیک برای هر نوع گرفتگی گوش کاربرد ندارد و معمولا فقط زمانی تجویز میشود که پزشک وجود عفونت باکتریایی را تشخیص دهد.
اگر احتمال پارگی پرده گوش وجود دارد یا گوش دچار ترشح و خونریزی شده باشد، نباید بدون نظر پزشک از قطرههای گوش یا شستوشوی گوش استفاده کرد.
بنابراین انتخاب دارو باید بر اساس علت گرفتگی گوش، معاینه و شرایط فرد انجام شود.
چند نکته برای پیشگیری از کیپ شدن گوش
برای پیشگیری از گرفتگی گوش، رعایت بهداشت گوش، کنترل آلرژی و مشکلات بینی، پرهیز از دستکاری مجرای گوش و توجه به تغییرات فشار هنگام پرواز یا غواصی اهمیت دارد.
مدیریت آلرژی و سلامت سینوسها
اگر گرفتگی گوش بهطور مکرر همراه با علائم آلرژی رخ میدهد، پزشک میتواند در صورت نیاز بررسی آلرژی را پیشنهاد کند.
بهتر است از آلرژنها و محرکهای شناختهشده مانند مایتهای گردوغبار، گرده و دود سیگار دوری کنید، زیرا این مواد میتوانند مجاری بینی و شیپور استاش را ملتهب کنند.
بهداشت مناسب گوش
فقط قسمت بیرونی گوش را با یک لیف، تمیز کنید. از گوشپاککن یا هر شی دیگری در کانال گوش استفاده نکنید، زیرا این کار میتواند جرم گوش را به قسمتهای عمیقتر هل دهد و به بافتهای حساس آسیب برساند.
مدیریت تغییرات فشار
تغییرات سریع فشار میتواند باعث گرفتگی گوش شود. اگر این مشکل بهطور مکرر رخ میدهد، بهتر است پیش از سفر با پزشک مشورت کنید تا در صورت نیاز، راهکار مناسب برای پیشگیری به شما ارائه دهد.
عادات سالم
از سیگار کشیدن و قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران خودداری کنید، زیرا قرار گرفتن در معرض دود سیگار میتواند با التهاب و اختلال عملکرد شیپور استاش ارتباط داشته باشد.
معاینات منظم
اگر مرتب دچار گرفتگی گوش یا عفونتهای مکرر گوش میشوید به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید. تشخیص و درمان زودهنگام از عوارض جلوگیری کرده و شنوایی و تعادل شما را حفظ میکند.
پیشگیری و مراقبت مداوم، از سلامت و عملکرد مناسب گوشهای شما محافظت میکند.
کلام آخر: گرفتگی گوش را بر اساس علت آن پیگیری کنید!
گرفتگی گوش میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و روش درمان آن نیز به علت اصلی بستگی دارد. در موارد ساده، ممکن است با برطرف شدن عامل زمینهای مشکل نیز برطرف شود؛ اما تداوم علائم یا ایجاد نشانههایی مانند کاهش شنوایی ناگهانی، درد شدید، ترشح یا سرگیجه نیاز به بررسی پزشکی دارد.
