گوش درد: از علت تا درمان خانگی و دارویی

گوش درد اغلب در کودکان رخ می‌دهد، اما گاهی بزرگسالان را نیز درگیر می‌کند. علت گوش درد می‌تواند ناشی از آسیب به گوش، وجود عفونت در گوش و تحریک گوش باشد.

گوش درد ممکن است، یکی از گوش‌ها یا هر دوی آنها را درگیر کرده، اما در بیشتر مواقع در یک گوش اتفاق می‌افتد. این درد ممکن است به شکل‌های مختلفی خود را نشان دهد؛ برای مثال ثابت یا رفت و برگشتی، همچنین مبهم، سوزان یا تیز باشد.

اگر دچار عفونت گوش باشید، ممکن است همراه با تب باشد و کم شنوایی نیز به‌صورت موقت رخ دهد. کودکان در صورت ابتلا به گوش درد ممکن است بداخلاق و تحریک‌پذیر شوند.

در این مقاله به بررسی عوامل ایجاد کننده گوش درد، زمان مناسب برای مراجعه به پزشک، درمان گوش درد و نحوه پیشگیری از آن خواهیم پرداخت.

عوامل زیادی وجود دارند که می‌توانند سبب ایجاد گوش درد شوند که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

گوش همواره در حال ساختن جرم و بیرون راندن آن است؛ اما هنگامی که این فرآیند به‌خوبی کار نکند، جرم در گوش جمع شده و به‌مرور سفت می‌شود و مجرای گوش را مسدود خواهد کرد. پزشکان به این نوع، جرم نهفته می‌گویند که در مواقعی باعث بروز درد در گوش می‌شود.

از گوش پاکن یا اشیای دیگر برای خارج کردن جرم گوش استفاده نکنید؛ زیرا این کار سبب خواهد شد تا جرم بیشتر به داخل گوش حرکت کرده و احتمال آسیب توسط آن را افزایش خواهد داد. در این حالت، گوش ممکن است صدمه دیده، خارش داشته باشد، دارای ترشح یا عفونت باشد. حتی ممکن است برای مدتی شنوایی خود را از دست بدهید.

می‌توانید جرم نهفته را با استفاده از قطره‌های گوش که بدون نسخه عرضه می‌شوند، نرم کرده تا به‌صورت طبیعی خارج شوند. اگر جرم گوش شما سفت شده باشد، می‌توانید به پزشک مراجعه کنید تا با معاینه گوش شما، جرم را بدون آسیب خارج کند.

در اکثر مواقع، گوش، فشار در هر دو پرده گوش را یکسان نگه می‌دارد. صدای آرامی که هنگام قورت دادن مواد غذایی می‌شنوید، جزئی از همین فرآیند است. اما تغییرات سریع، همانند زمانی که در هواپیما یا آسانسور هستید، می‌تواند تعادل را از بین ببرد. ممکن است دچار گوش درد شده و در شنوایی با مشکل مواجه شوید. این شرایط، معمولاً ناشی از پاتولوز شیپور استاش است که در برخی افراد می‌تواند به صورت مزمن وجود داشته باشد.

برای جلوگیری از بروز مشکلات ناشی از سوار شدن هواپیما، فعالیتهای زیر می‌تواند بسیار کمک کننده باشد:

✓ آدامس بجوید.

✓ آب نبات بمکید.

✓ در هنگام برخاستن و فرود آمدن هواپیما خمیازه کشیده یا آب دهان خود را قورت دهید.

✓ هنگام فرود آمدن هواپیما، حتماً بیدار باشید.

✓ نفس عمیق کشیده، بینی هود را با دست خود مسدود کرده و سپس به‌آرامی سعی در خروج هوا از بینی خود داشته باشید.

✓ در مواقع سرماخوردگی، عفونت سینوسی یا آلرژی از سفرهای هوایی یا غواصی اجتناب کنید.

اگر هنگام کشیدن لاله گوش یا فشار آوردن بر لبه کوچک گوش خود، احساس درد دارید، احتمالاً به عفونت گوش خارجی مبتلا شده اید. هنگامی که آب حبس شده در مجرای گوش، شروع به تولید میکروب می‌کند، به این بیماری مبتلا خواهید شد. گوش در این حالت ممکن است:

• قرمز
• متورم
• دچار خارش
• چرکی

شود. این بیماری مسری نبوده و برای جلوگیری از آن، گوش‌های خود را در حین و بعد از شنا و استحمام خشک نگه دارید. پزشک احتمالاً برای درمان این نوع گوش درد برای شما قطره آنتی بیوتیک تجویز خواهد کرد.

شرایط بسیاری وجود دارند که ممکن است، لوله‌های گوش میانی را مسدود کنند. هنگامی که مایع جمع و عفونی شود، پزشکان آن را اوتیت میانی یا عفونت گوش میانی می‌نامند. این نوع، یکی از شایع‌ترین علل گوش درد است.

اگر تشخیص پزشک، عفونت باکتریایی باشد، ممکن است برای شما آنتی بیوتیک تجویز کند. سایر درمان‌ها ممکن است، شامل درمان آلرژی با استفاده از داروهای ضد احتقان یا آنتی هیستامین و اسپری‌های استروئیدی بینی باشد.

اگر گوش درد شما بهبود نیافته یا حتی بیشتر شد، باید حتماً به پزشک مراجعه کنید. عفونت گوش میانی در صورتی که درمان نشود، می‌تواد گسترش یافته یا باعث کاهش شنوایی شود.

یکی از شایع‌ترین علائم در سرماخوردگی، گرفتگی بینی است. عفونت ویروسی که سبب سرماخوردگی می‌شود، همچنین می‌تواند شیپور استاش را متورم کرده، گوش میانی را مسدود کند و سبب شود تا مایع در گوش جمع شود. این امر می‌تواند منجر به درد گوش و همچنین عفونت گوش میانی شود.

برای آشنایی بیشتر با اختلال شیپور استاش مطلب اختصاصی آن را بخوانید.

به عفونت سینوسی، سینوزیت گویند و زمانی اتفاق می‌افتد که مجرای بینی فرد دچار التهاب شود. علت سینوزیت، اغلب به دلیل ورود ویروس‌های سرماخوردگی به بدن است.

وقتی سینوس‌های فرد، ملتهب و متورم می‌شود، مخاط نمی‌تواند آن گونه که باید تخلیه شده و این امر می‌تواند سبب گوش درد در فرد شود. همچنین ممکن است، سبب تجمع مایع در گوش شود که منجر به عفونت گوش میانی خواهد شد.

ابتلا به آلرژی می‌تواند نوعی احتقان ایجاد کرده که سبب مسدود شدن گوش میانی خواهد شد. این امر می‌تواند، باعث گوش درد یا عفونت در گوش میانی شود. واکنش‌های آلرژیک همچنین می‌توانند، سبب ایجاد ترشح بیش از حد در گوش شوند که ممکن است، گوش فرد را مسدود کنند.

در صورت اختلال استاش گوش، ممکن است فرد در گوش خود احساس درد یا پری کرده، همچنین ممکن است دچار وزوز گوش شود.

اگر گوش درد همراه با درد شدید در گلو باشد، می‌تواند به‌علت عفونت‌هایی همچون التهاب لوزه یا فارنژیت باشد. در واقع، گوش درد اغلب بدترین علامت در بروز ورم لوزه خواهد بود.

لوزه، دو لایه گوشت هستند که در پشت گلو قرار گرفته اند. هم ویروس‌ها و هم باکتری‌ها می‌توانند، سبب عفونت در لوزه‌ها یا ایجاد التهاب در آنها شوند. فارنژیت یک اصطلاح رسمی پزشکی برای گلو درد بوده و معمولاً در اثر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی ایجاد می‌شود.

در برخی از موارد، علت گوش درد، عفونت یا آسیب به گوش نبوده و اصلاً ارتباطی با گوش فرد ندارد. مشکلات دندانی از جمله مواردی است که می‌تواند منبع گوش درد در فرد باشد. علت درد دندان عبارت است از:

• آبسه دندان
• وجود حفره در دندان
• آسیب یا ضربه به دندان‌های آسیاب

پزشک با ضربه زدن به دندان یا لثه می‌تواند تشخیص دهد که آیا دندان‌ها سبب بروز گوش درد شده اند یا خیر.

مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ که مخفف عبارت The Temporomandibular Joint است، لولای فک انسان است که مستقیماً زیر گوش فرد قرار گرفته است.

TMJ، ممکن است به‌علت دندان قروچه بوده یا می‌تواند نشانه‌ای از آرتریت باشد. درد در گوش یا صورت پس از جویدن، صحبت کردن یا خمیازه کشیدن ظاهر می‌شود.

برای درمان این عارضه می‌توان از مسکن‌هایی که بدون نسخه در بازار وجود دارند، استفاده کرد و همچنین کمپرس آب گرم را روی موضع قرار داد.

سعی کنید دندان‌های خود را به یکدیگر فشار ندهید. ممکن است استفاده از محافظ خواب در این حالت، برای شما مفید باشد. این وسیله می‌تواند به کاهش تنشی که باعث گوش درد  در فرد  می‌شود، کمک کند. خوردن غذاهای نرم نیز در این مورد، بسیار کمک کننده خواهد بود.

در برخی موارد کنجکاوی کودکان سبب می‌شود تا جسم کوچکی مانند مهره، غذا یا سنگریزه‌ای را وارد گوش خود کنند.

برخی از علل گوش درد می‌تواند جدی باشد، مانند وجود تومور یا عفونت‌هایی همچون سلولیت یا زونا.

شایع‌ترین علل گوش درد در نوزادان و کودکان عبارت اند از:

• عفونت گوش
• جراحت
• آبسه
• جرم گوش
• انسداد خارجی

در صورت وجود شرایط زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید تا به معاینه گوش شما بپردازد:

• گوش درد ادامه‌دار
• گوش درد همراه با وزوز گوش
• گوش درد، بیش از 3 روز

در صورت وجود شرایط زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• احساس ناخوشی یا تب
• وجود هر گونه تورم در اطراف گوش
• آب آمدن از گوش
• بد شدن شنوایی
• گیر کردن چیزی در گوش
• درد گوش در کودکان زیر 2 سال

اگر دچار گوش درد شدید هستید و در عرض چند روز پس از درمان‌های خانگی از بین نرفته است، یا همراه با تب بالا یا گلو درد بوده و در صورت مشاده هر گونه بثورات پوستی جدید، فوراً برای معاینه گوش خود به پزشک مراجعه کنید تا در صورت لزوم به ‌بررسی موارد جدی‌تر بپردازد.

نحوه درمان گوش درد بستگی به علت آن دارد اما در ادامه ما به بررسی درمان خانگی و دارویی گوش درد پرداخته‌ایم:

برای تسکین گوش درد می‌توان کارهای زیر را انجام داد:

✓ یک پارچه گرم یا کیسه حرارتی را روی گوش خود نگه دارید.

✓ به‌شکلی بخوابید که سر شما بالاتر از حد معمول باشد؛ برای مثال دو بالش زیر سر خود قرار دهید.

✓ کمپرس آب سرد روی گوش قرار دهید.

✓ نحوه خوابیدن خود را تغییر داده و در صورتی که گوش چپ شما درد می‌کند، روی پهلوی سمت راست خود بخوابید.

✓ گردن خود را شل کنید، سفت بودن عضلات گردن، می‌تواند باعث شدیدتر شدن درد در گوش شود. سعی کنید گردن خود را از این طرف به آن طرف چرخانده یا شانه‌های خود را بالا بیندازید.

در درمان‌های خانگی، کارهایی هست که هرگز نباید انجام داد و عبارت اند از:

• به بهانه درمان، هر چیزی را داخل گوش خود قرار ندهید.
• جرم گوش خود را خارج نکنید.
• آب داخل گوش را خارج کنید.

از دیگر درمان‌های خانگی با استفاده از داروهای گیاهی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

✓ زنجبیل: زنجبیل یک ضد التهاب بوده و می‌تواند به کاهش درد ناشی از تورم کمک کند. نکته‌ حائز اهمیت در ارتباط با زنجبیل این است که هرگز زنجبیل را وارد کانال گوش خود نکنید.

✓ روغن درخت چای: طی تحقیقات صورت گرفته به این نتیجه رسیده اند که روغن درخت چای ممکن است به کشتن باکتری‌های مرتبط با عفونت گوش کمک کند. اما پزشکان استفاده از آن را توصیه نمی‌کنند؛ زیرا در صورت استفاده از آن به‌صورت قطره گوش، ممکن است گوش شما را مسدود کرده و حتی به آنها آسیب بزند.

✓ روغن زیتون: اگر علت گوش درد شما، وجود جرم گوش است، می‌توانید با استفاده از مقدار کمی روغن زیتون در مجرای گوش، جرم را نرم کرده و سپس آن را خارج کنید.

داروهای مسکنی که بدون نسخه عرضه می‌شوند، همانند پاراستامول یا ایبوپروفن می‌تواند، گوش درد را در کودکان و بزرگسالان تسکین دهد. برای استفاده از آسپرین در کودکان و نوجوانان حتماً احتیاط کنید. در برخی موارد نیز، پزشک برای کاهش درد گوش قطره‌های بی‌حس کننده تجویز می‌کند؛ البته در صورتی که پرده گوش، سوراخ یا پارگی نداشته باشد.

عفونت گوش میانی معمولاً طی 7 روز و به‌صورت خودبه‌خود، بهبود می‌یابد و معمولاً نیازی به مصرف آنتی بیوتیک ندارد. اما ممکن است در صورت وجود علائم زیر، پزشک، آنتی بیوتیک برای شما تجویز کند:

• عفونت گوش پس از گذشت 3 روز بهتر نشده باشد.
• مایعی از گوش خارج شود.

در مواردی برای درمان عفونت گوش در کودکان، پزشک، روش‌هایی را برای تخلیه مایع از گوش میانی توصیه کند. اگر کودک شما دچار عفونت‌های مکرر و طولانی‌مدت گوش (اوتیت میانی مزمن) یا تجمع مایع در گوش پس از رفع عفونت (اوتیت میانی همراه با افیوژن) شده باشد، پزشک ممکن است، طی یک عمل جراحی سرپایی به‌نام میرنگوتومی، سوراخ کوچکی در پرده گوش ایجاد کرده که ساکشن مایعات از گوش میانی را تسهیل می‌کند.

همچنین لوله کوچکی با نام لوله تمپانوستومی در دهانه سوراخ قرار داده تا به تهویه گوش میانی کمک کرده و از تجمع مایعات بیشتر در آن جلوگیری کند. برخی از این لوله‌ها، به‌مدت 4 تا 18 ماه در جای خود باقی مانده و سپس به‌صورت خودبه‌خود می‌افتند. برخی از لوله‌های نیز به‌صورتی طراحی شده اند که در مدت زمان طولانی‌تری در گوش مانده و برای خروج آن ممکن است نیاز به جراحی باشد.

اگر درد گوش شما ناشی از تجمع جرم گوش باشد، ممکن است برای نرم کردن آن به قطره گوش نیاز داشته باشید. داروساز، می‌تواند در انتخاب بهتر قطره به شما کمک کند. اگر قطره‌های مصرفی، تأثیر خاصی نداشت، جرم گوش باید توسط یک متخصص بهداشت خارج شود.

در حال حاضر، مدرکی مبنی بر مؤثر بودن شمع گوش برای درمان عفونت یا درد گوش وجود ندارد.

شما نمی‌توانید همیشه از بروز گوش درد جلوگیری کنید، به‌خصوص زمانی که این گوش درد ناشی از عفونت گوش به‌دلیل سرماخوردگی یا آنفولانزا باشد.

برای جلوگیری از عفونت گوش داخلی، باید:

✓ اطمینان حاصل کنید که واکسیناسیون کودک شما به‌روز باشد.

✓ از محیط‌های پر از دود حتی ‎الامکان دور شوید؛ دودهای همچون دود سیگار، خروج مایعات از گوش را متوقف کرده و خطر عفونت گوش را افزایش می‌دهد.

برای جلوگیری از عفونت گوش خارجی نیز باید:

✓ هنگام شنا از گوش‌گیر یا کلاه شنا روی گوش خود استفاده کنید.

✓سعی کنید، هنگام دوش گرفتن یا حمام کردن، از ورود آب یا شامپو به گوش خود جلوگیری کنید.

اکثر افراد در مواقعی از زندگی خود به گوش درد مبتلا شده اند. گوش درد یکی از شایع‌ترین دلایلی است که فرد را مجبور می‌کند تا به پزشک مراجعه کند. برخی از علل گوش درد عبارت اند:

• از عفونت گوش
• پاتولوز شیپور استاش
• تغییرات فشار
• احتقان ناشی از یک ویروس تنفسی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا

برای تسکین درد باید منبع ایجاد گوش درد را پیدا کنید. ممکن است در مواقعی وسوسه شده باشید که گوش درد خود را نادیده بگیرید، زیرا یک مشکل رایج است. اما در صورت درمان نشدن، گوش درد می‌تواند به‌صورت فزاینده‌ای دردناک شود.

گوش درد در مواقعی ممکن است، نشانه‌ای از شرایط پزشکی زمینه‌ای باشد که می‌تواند جدی باشد. هر زمان که نگران گوش درد خود شدید، بهتر است به پزشک خود مراجعه کرده تا درمان‌های لازم را انجام دهد.