آب آمدن از گوش: بررسی علت و راه‌های درمان خانگی و پزشکی

آب آمدن از گوش می‌تواند به اشکال مختلفی رخ دهد و دلایل گوناگونی پشت آن وجود دارد. در اغلب موارد، علت ترشح گوش فقط به‌دلیل تولید طبیعی جرم گوش است، اما در برخی موارد می‌تواند، نشانه یا علامت بیماری دیگری باشد که نیاز به درمان بیشتری دارد.

در این مقاله به بررسی علت آب آمدن از گوش، علائم، انواع ترشحات گوش، نحوه تشخیص و پیشگیری از آن و درمان‌های خانگی آب آوردن گوش خواهیم پرداخت.

مایع یا ترشح از گوش که آن را اتوره (Otorrhea) نیز می‌گویند. یعنی هر ماده‌ای که از گوش خارج می‌شود. جرم گوش مخلوطی از روغن و مواد جامد است که گوش به‌صورت طبیعی تولید می‌کند. جرم گوش مهم است؛ زیرا می‌تواند به جلوگیری از ورود گردوغبار و باکتری به گوش کمک کند.

گاهی اوقات مایعاتی از گوش ترشح می‌شود که بدن را از شر جرم گوش خلاص کند. با این حال، صدای آب در گوش یا خروج مایع از آن می‌تواند، نشانه‌ای از وجود مشکل یا آسیب در گوش باشد.

طبق مطالعه منتشرشده در مجله پزشکی نیوانگلند NEJM در سال ۲۰۲۳، ترشح چرکی زرد یا سبز اغلب ناشی از عفونت باکتریایی گوش میانی بوده که ممکن است با پارگی پرده گوش همراه باشد. این مطالعه تأکید می‌کند که درمان آب آوردن گوش با آنتی بیوتیک‌های خوراکی (مانند آموکسی سیلین) در اکثر موارد مؤثر است.

در مقاله دیگری که در مجله JAMA اتولارینگولوژی ۲۰۲۲ چاپ شده، بیان می‌کند که کلستئاتوما (رشد غیرطبیعی پوست در گوش میانی) می‌تواند، باعث ترشحات بدبو و مزمن از گوش شود. این بیماری نیاز به جراحی اورژانسی دارد تا از عوارضی مانند ناشنوایی یا عفونت مغز جلوگیری شود.

در ادامه این بخش به بررسی علت آب آمدن از گوش خواهیم پرداخت.

عفونت گوش میانی که اوتیت میانی نیز نامیده می‌شود، باعث تجمع مایع در پشت پرده گوش خواهد شد. گاهی اوقات این مایع، فشار زیادی ایجاد می‌کند که ممکن است، حتی پرده گوش را پاره کند. در این حالت ممکن است، فرد درد شدیدی را تجربه کرده و سپس مایع زرد غلیظی را ببینید که از گوش وی خارج می‌شود.

عفونت گوش میانی در کودکان شایع بوده اما در هر سنی ممکن است، رخ دهد. اگر پرده گوش فرد التیام نیابد، مایع ممکن است، همچنان از گوش او خارج شود. به این بیماری اوتیت میانی چرکی مزمن می‌گویند. در این حالت، فرد مقدار زیادی مایع سفید، زرد یا سبز را می‌بیند که بدون درد از گوش او خارج می‌شوند. این اتفاق ممکن است، پس از عفونت گوش میانی رخ دهد. همچنین در برخی موارد احتمال دارد که در صورت داشتن گرومت نیز اتفاق بیفتد.

به افرادی که پرده گوش آنها دارای سوراخ بزرگی است، توصیه می‌شود که این نوع ترشحات را از گوش خود خارج نکنند. افراد می‌توانند، هنگام دوش گرفتن یا شستن موهای خود با پوشاندن گوش توسط وسیله‌ای ایمن و تمیز و قرار دادن آن در دهانه مجرای گوش، مانع از ورود آب به گوش خود شوند.

شنوایی سنج می‌تواند از سیلیکون، گوش گیر موسوم به قالب محافظ گوش، بسازد و آن را در کانال قرار دهند. چنین پلاگ‌هایی به‌دقت اندازه گیری شده و شکل داده می‌شوند تا در عمق مجرای گوش قرار نگیرند و بتوان به‌راحتی آنها را جدا کرد. افرادی که سوراخ کوچکی در گوش خود دارند، همانند سوراخ ناشی از لوله تهویه، باید از پزشک بپرسند که آیا باید آب را از گوش خارج کنند یا خیر.

آنتی بیوتیک‌ها: اگر عفونت، باکتریایی باشد، پزشک آنتی بیوتیک‌هایی مانند آموکسی سیلین را برای ۷ تا ۱۰ روز تجویز می‌کند. در موارد خفیف یا برای کودکان بالای ۲ سال، ممکن است، ابتدا منتظر بمانند تا سیستم ایمنی بدن، خودش عفونت را کنترل کند.

مسکن‌ها: استفاده از استامینوفن یا ایبوپروفن (با دوز مناسب در هر سن) برای کاهش درد و تب بسیار مفید خواهد بود.

استفاده از قطره‌های بی‌حس کننده: در صورت درد شدید، از برخی قطره‌های موضعی (با تأیید پزشک) استفاده می‌شود.

کمپرس گرم: قرار دادن حوله گرم (نه داغ) روی گوش برای کاهش درد

بالا نگه داشتن سر: خوابیدن روی بالش بلند، برای کاهش فشار در گوش

مایعات گرم: نوشیدن مایعات ولرم مانند شیر یا سوپ (به کاهش گرفتگی بینی و فشار گوش کمک می‌کند.)

پرهیز از دود سیگار و آلودگی: به‌عنوان عوامل تشدید کننده التهاب

عفونت گوش خارجی گاهی اوقات اوتیت خارجی یا گوش شناگر نامیده می‌شود. این مسئله، زمانی اتفاق می‌افتد که پوست داخل کانال گوش متورم و عفونی شود. ترشحات می‌توانند در کانال گوش جمع شده و سپس از گوش خارج شوند.

برای درمان آب آوردن گوش در عفونت گوش خارجی، برخی از عفونت‌ها با آنتی بیوتیک‌های خوراکی درمان می‌شوند. گاهی اوقات یک تکه گاز (به نام فتیله) در گوش قرار داده می‌شود تا آنتی بیوتیک بتواند، وارد کانال گوش زمانی که بسیار متورم است، شود.

قطره‌های آنتی بیوتیک + کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب و عفونت

در موارد شدیداستفاده ازآنتی بیوتیک خوراکی مثل سفالکسین

مسکن‌ها (استامینوفن یا ایبوپروفن) برای مدیریت درد

تمیز کردن گوش توسط پزشک در صورت وجود ترشحات یا جرم

خشک نگه داشتن گوش (با سشوار در فاصله ۳۰ سانتیمتری و باد سرد)

پرهیز از شنا تا بهبودی کامل

استفاده از کمپرس گرم (نه داغ) برای کاهش درد

همچنین برخی از عفونت‌های جدی دیگری وجود دارد که می‌تواند، باعث خروج مایع از گوش شود.

یکی از این عفونت‌ها ماستوئیدیت نامیده می‌شود که به‌دلیل عفونت استخوان پشت گوش فرد است.

عفونت دیگر اوتیت خارجی بدخیم است. این عفونت مجرای گوش و بخشی از جمجمه را درگیر می‌کند.

اگر جسمی مانند یک گوش پاکن را بیش از حد به داخل گوش خود فشار دهید، ممکن است، پرده گوش شما پاره شود. همچنین، پرده گوش ممکن است به دلیل تغییر فشار آسیب ببیند. این مسئله می‌تواند، باعث نشت مایع از سوراخ و خارج شدن آن از گوش فرد شود. از جمله روش‌های درمانی در این حالت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

فرو کند. در برخی موارد، ممکن است، متوجه نشت مایعات حاوی خون یا چرک از گوش کودک شوید. اقدامات فوری برای خارج کردن جسم از گوش:

هرگز خودتان جسم را خارج نکنید. استفاده از گوش پاکن، موچین یا هر وسیله دیگر ممکن است، جسم را به عمق گوش براند و به پرده گوش آسیب جدی بزند.

مراجعه فوری به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی تا پزشک با ابزارهای مخصوص (مثل ساکشن، فورسپس یا شست‌وشوی گوش) جسم را به‌صورت ایمن خارج کند.

برای درمان خروج مایع پس از خارج کردن جسم نیز اقدامات زیر را انجام دهید:

• تمیز کردن گوش توسط پزشک برای جلوگیری از عفونت
• استفاده از قطره‌های آنتی بیوتیکدر صورت وجود عفونت
• استفاده از مسکن‌هایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش درد
• پرهیز از ورود آب به گوش تا بهبودی کامل پرده گوش یا مجرای آسیب دیده

کلستئاتوم به معنای رشد غیرطبیعی سلول‌ها در گوش میانی است که می‌تواند، باعث نشت مایع با بوی بد از گوش فرد شود. به‌منظور درمان آب آوردن گوش در این حالت، اقدامات زیر را انجام دهید:

جراحی فوری: تنها راه درمان قطعی این بیماری، خارج کردن کلستئاتوما و بافت‌های آسیب دیده طی عمل جراحی (ماستوئیدکتومی) است.

آنتی بیوتیک‌ها: که برای کنترل عفونت قبل یا بعد از جراحی استفاده می‌شوند.

پیگیری منظم: پس از جراحی، معاینه دوره‌ای توسط متخصص گوش برای جلوگیری از عود لازم است.

خروج مایع شفاف، خونی یا چرکی از گوش پس از ضربه شدید به سر، ممکن است، نشان دهنده شکستگی جمجمه، پارگی پرده گوش یا نشت مایع مغزی – نخاعی (CSF) باشد. این وضعیت تهدیدکننده جان است و نیاز به اقدام فوری دارد به همین منظور باید:

🗸 اورژانس را خبر کرده یا بیمار را فوراً  به نزدیکترین بیمارستان برسانید.

🗸 سر بیمار را تکان نداده و او را در وضعیت افقی ثابت نگه دارید.

🗸 از مسدود کردن گوش او خودداری کنید.

🗸 اگر مایع شفاف (شبیه آب) از گوش خارج می‌شود، ممکن است به‌علت نشت مایع مغزی – نخاعی باشد. در این حالت سر بیمار را بالاتر از بدن قرار دهید.

این بیماری می‌تواند، باعث نشت مایع شفاف از گوش فرد شود. درمان‌های پزشکی در این حالت به‌صورت زیر خواهند بود:

🗸 کرم یا قطره کورتیکواستروئید: مانند هیدروکورتیزون یا بتامتازون برای کاهش التهاب و خارش

🗸 آنتی هیستامین‌ها: مانند لوراتادین برای کنترل خارش شدید

🗸 آنتی بیوتیک یا داروی ضد قارچ: در صورت وجود عفونت ثانویه باکتریایی یا قارچی

🗸 مرطوب کننده‌های غیرمعطر: مانند وازلین برای آبرسانی به پوست خشک و آسیب دیده

قابل توجه‌ترین علائم اتوره فقط تخلیه مایع از گوش است. این نوع تخلیه گوش ممکن است به روش‌های مختلفی ظاهر شود؛ ممکن است:

• بی‌بو باشد یا بوی بد و متمایزی داشته باشد.
• قوام آن زیاد یا کم (غلیظ و رقیق) باشد.
• به رنگ شفاف، زرد، سبز یا خونی باشد.

ظاهر دقیق ترشحات گوش بسته به این که چه عواملی باعث تخلیه گوش شده، متفاوت است. سایر علائم اتوره عبارت اند از:

• گوش درد
• وزوز گوش
• خارش گوش

علائم جدی‌تر آن عبارت اند از:

• تب
• کم شنوایی
• قرمزی پوست اطراف گوش
• سرگیجه
• اختلال عملکرد اعصاب جمجمه‌ای

کسانی که علائم جدی‌تر را تجربه می‌کنند، ممکن است، ضربه‌هایی را اخیراً در سر خود تجربه کرده باشند.

انواع مختلفی از ترشحات گوش وجود دارد که می‌تواند دلایل مختلفی را نشان دهد از جمله:

🗸 جرم گوش: که کاملاًَ طبیعی است. بدن شما همیشه این نوع ماده روغنی را برای حفظ سلامت گوش تولید می‌کند.

🗸 مایع چرکی یا کدر: به‌دلیل عفونت یا تجمع مایع در پشت پرده گوش ایجاد می‌شود.

🗸 ترشحات خونی: این نوع ترشحات می‌تواند، نشان دهنده سوراخ شدن پرده گوش باشد.

🗸 آب: گاهی اوقات آب بعد از شنا یا دوش گرفتن در گوش گیر می‌کند.

🗸 مایع مغزی نخاعی: این مایع شفاف بوده و در مغز و نخاع یافت می‌شود. این نوع مایع شفاف، می‌تواند، پس از جراحی گوش یا برخی موارد مانند مننژیت، بیماری‌های مغزی یا شکستگی جمجمه رخ دهد.

🗸 کلستئاتوم: ترشحات آبکی و بدبو که می‌تواند، نشان دهنده رشد غیرطبیعی پوست در پشت پرده گوش باشد.

🗸 ترشح زرد:علل احتمالی ترشح زرد گوش می‌تواند، ناشی از عفونت گوش میانی، عفونت گوش خارجی، پارگی پرده گوش، اگزما یا درماتیت پوستی و وجود جسم خارجی در گوش باشد.

برای تشخیص اتوره، پزشک انواع معاینات فیزیکی را برای تعیین علت ترشحات گوش بیمار انجام می‌دهد. این موارد ممکن است، شامل موارد زیر باشد:

🗸 بررسی تب

🗸 معاینه کانال گوش برای بررسی علائم عفونت یا پارگی پرده گوش

🗸 بررسی فیزیکی گوش، فک و گردن از نظر تورم یا وجود ناهنجاری

🗸 معاینه پوست برای بررسی قرمزی و التهاب

برخی از این آزمایشات اضافی که می‌تواند در تشخیص به پزشک کمک کند، شامل موارد زیر است:

🗸 شنوایی سنجی: این تست، محدوده شنوایی فرد را اندازه‌ گیری می‌کند .

🗸 سی‌تی اسکن: این آزمایش تصویربرداری مشخص می‌کند که آیا عفونت به خارج از گوش میانی فرد گسترش یافته است یا خیر.

🗸 معاینه اعصاب جمجمه: در این آزمایش اعصاب جمجمه‌ای فرد مراجع را برای اطمینان از عملکرد صحیح آنها ارزیابی می‌کند. این آزمایش تنها در صورتی انجام می‌شود که فرد اخیراً ضربه به سر را تجربه کرده یا در بینایی، بلع یا صحبت کردن دچار مشکل شده باشد.

🗸 MRI: این تست تصویربرداری مغناطیسی برای تشخیص هرگونه نشت مایع مغزی نخاعی استفاده می‌شود. این نوع تست در درجه اول برای کسانی که اخیراً آسیب‌هایی را در ناحیه سر و گردن خود تجربه کرده‌اند، استفاده می‌شود.

🗸 کشت: پزشک ممکن است از گوش فرد نمونه برداری کند تا هر گونه رشد باکتری یا قارچ را مورد آزمایش قرار دهد.

علائم خود را صادقانه و به‌صورت کامل با پزشک در طول معاینه گوش در میان بگذارید تا به او در تشخیص دقیق کمک کنید. اتوره می‌تواند، نشانه‌ای از شرایط متعددی باشد، بنابراین، ارتباط واضح در مورد علائم می‌تواند به انجام آزمایش‌های بیشتر کمک کند.

درمان‌های خانگی موقت برای ترشح مایع از گوش (البته با احتیاط فراوان) عبارت اند از:

🗸 خشک نگه داشتن گوش:

🗸 بعد از استحمام، گوش خود را با سشوار (در حالت باد سرد و از فاصله ۳۰ سانتیمتری) خشک کنید.

🗸 از ورود آب به گوش جلوگیری کنید (با استفاده از پنبه آغشته به وازلین در حمام).

🗸 کمپرس گرم: یک حوله گرم (و نه داغ) را روی گوش قرار داده تا درد و التهاب آن را کاهش دهد.

🗸 استفاده از روغن زیتون یا سیر رقیق شده: دو تا سه قطره روغن زیتون ولرم یا سیر رقیق شده با روغن (برای خاصیت ضدالتهابی) را در گوش بریزید.  تنها در صورتی که پرده گوش شما سالم باشد.

🗸 آب پیاز رقیق شده: ۱ قاشق آب پیاز را با ۱ قاشق آب مخلوط کرده و ۲ قطره در گوش بریزید. (ضد میکروب)

🗸 ژل آلوئه ورا: ژل تازه را اطراف مجرای گوش بمالید تا التهاب آن کاهش یابد.

🗸 عسل رقیق شده: عسل را با آب ولرم مخلوط کرده و با قطره چکان تمیز ۱-۲ قطره در گوش بریزید. (ضد عفونی کننده ملایم)

از جمله موارد ممنوعه در درمان خانگی آب آمدن از گوش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

🗸 استفاده از گوش پاکن، سنجاق یا هر وسیله دیگری برای تمیز کردن گوش

🗸 ریختن الکل، سرکه یا مواد غیراستریل در گوش

🗸 خود درمانی با آنتی بیوتیک بدون نسخه پزشک

آب آوردن گوش 100٪ قابل اجتناب نیست؛ اما این اقدامات کوچک برای پیشگیری از اتوره می‌تواند به کاهش خطر تخلیه گوش کمک کند. اگر تخلیه گوش به دلیل اوتیت میانی باشد:

🗸 برای جلوگیری از انتشار میکروب‌ها، دست‌ها را بشویید و هنگام سرفه‌، دهان خود را بپوشانید.

🗸 سیگار نکشید و از قرار گرفتن در معرض دود سیگار خودداری کنید.

🗸 در مورد واکسیناسیون، به‌ویژه برای واکسن آنفولانزا، به‌روز باشید و هر ساله آن را تزریق کنید.

🗸 از تغییرات ناگهانی یا شدید دمایی اجتناب کنید.

🗸 بعد از دوش گرفتن یا حمام گوش‌های خود را کاملاً خشک کنید.

🗸 برای جلوگیری از ورود آب به داخل گوش، هنگام شنا از محافظ گوش استفاده کنید.

دلایل متعددی برای آب آمدن از گوش وجود دارد. احتمالاً با جرم گوش، رایج‌ترین نوع خروج مایع از گوش، آشنا هستید که مشکل واقعی ایجاد نمی‎کند، مگر این که تجمعی زیادی در گوش وجود داشته باشد یا گوش بیش از حد موم تولید کند.

اما در موارد دیگر، نشت مایع از گوش ممکن است، نشانه‌ای از یک مشکل جدی پزشکی باشد. هر مایع مرتبط با تروما باید به عنوان یک اورژانس پزشکی در نظر گرفته شود و خیلی سریع به درمان آب آوردن گوش خود بپردازید.

دیدن تخلیه مایع از گوش می‌تواند، ترسناک باشد؛ اما خوشبختانه در اکثر موارد اورژانسی نخواهند بود. در بسیاری از موارد، برای اطمینان از درمان مناسب، باید به یک پزشک مراجعه کنید.

به غیر از آسیب ترومایی، هر گونه عوارض جانبی مانند وزوز گوش یا کاهش شنوایی، موقتی بوده و با گذشت زمان و انجام مراقبت‌های مناسب بهبود خواهد یافت.

اگر مشکل ترشح از گوش دارید که بیش از سه روز طول کشیده، باید با پزشک تماس گرفته تا توسط او ویزیت شوید. همچنین اگر درد، تب یا قرمزی در اطراف گوش یا گردن خود دارید، باید فوراً یک قرار ملاقات بگذارید. اتوره نشانه چندین بیماری مختلف، خوش خیم و جدی بوده و درنتیجه، تشخیص سریع آن بسیار مهم است.