کم شنوایی حسی عصبی – از تعریف تا علل و درمان

در حدود نیم میلیارد نفر (تقریباً 8 درصد از جمعیت جهان) دارای کم شنوایی هستند. طبق تحقیقی که در سال 2019 منتشر شد، در حدود 90 درصد از موارد کم شنوایی در بزرگسالان به علت کم شنوایی حسی عصبی است.

این نوع کم شنوایی به‌دلیل آسیبی که به گوش داخلی می‌رسد، ایجاد می‌شود. این بیماری هر دو گوش فرد را درگیر کرده و معمولاً تا آخر عمر با وی خواهد ماند.

در این مقاله به بررسی کم شنوایی حسی عصبی، انواع آن، علائم، علل ایجاد، روش‌های تشخیص و راه‌های درمان کم شنوایی حسی عصبی خواهیم پرداخت.

کم شنوایی حسی عصبی یک اختلال در شنوایی است که در اثر آسیب به سلول‌های مویی در گوش داخلی یا آسیب به عصب شنوایی ایجاد می‌شود. این نوع از کم شنوایی تحت تأثیر روند طبیعی پیری یا قرار گرفتن در معرض صداهای بلند رخ داده و به‌صورت آسیبی دائمی و غیرقابل بازگشت خواهد بود.

این نوع از کم شنوایی یکی از شایع‌ترین علل کم شنوایی بین افراد است. از دیگر علل کم شنوایی می‌توان به کم شنوایی انتقالی و مختلط اشاره کرد. بروز این مشکل نشان‌دهنده آن است که سلول‌های مویی کوچکی که در گوش داخلی یا عصب شنوایی وجود دارند و مسئول انتقال صدا به مغز هستند، آسیب دیده اند.

انواع مختلفی از کم شنوایی حسی عصبی وجود دارد که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.

کم شنوایی که در هر دو گوش وجود داشته باشد و هر دو گوش را درگیر کند، دو طرفه نامیده می‌شود. مؤسسه ملی پیری تخمین زده است که کم شنوایی دو طرفه یکی از شایع‌ترین تجربه‌های کم شنوایی در افراد مسن خواهد بود.

یکی دیگر از انواع کم شنوایی حسی عصبی، کم شنوایی یک طرفه است و هنگامی رخ می‌دهد که یک گوش بتواند در محدوده طبیعی بشنود، اما گوش دیگر دچار درجاتی از کم شنوایی شده باشد.

همچنین، ممکن است، در جایی با اصطلاح ناشنوایی یک طرفه یا SSD که مخفف عبارت Single – Sided Deafness است، مواجه شوید که بیانگر آن است که گوش فرد به‌صورت کامل، توانایی شنیدن خود را از دست داده باشد.

اصطلاح کم شنوایی نامتقارن به نوعی از کم شنوایی اشاره دارد که در آن، هر دو گوش درگیر می‌شوند، اما در یک گوش بیشتر از گوش دیگر حس می‌شود. تست ادیوگرام نشان می‌دهد که فرکانس‌های مختلف برای این که در محدوده  شنیدن قرار گیرند، چقدر باید باشند، ممکن است، نتایجی را که برای یک گوش به‌دست می‌آورد، متفاوت از گوش دیگر باشد.

کم شنوایی حسی عصبی ناگهانی یا SSNHL که مخفف عبارت Sudden Sensorineural Hearing Loss است، به نوعی از افت شنوایی گفته می‌شود که در یک بازه زمانی 72 ساعته و به دلایل حسی عصبی به جای انسداد فیزیکی (به‌عنوان مثال به‌دلیل وجود مایع اضافی یا جرم گوش) رخ می‌دهد .

این نوع از کم شنوایی حسی عصبی می‌تواند در اثر جراحت، بیماری یا قرار گرفتن در معرض صدای بلند مانند تیراندازی یا انفجار ایجاد شود. تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهند که ابتلا به بیماری کوید – 19 نیز می‌تواند ریسک ابتلا به کم شنوایی حسی عصبی ناگهانی را بالا ببرد. هنگامی که این نوع کم شنوایی رخ دهد، به‌عنوان یک مشکل اورژانسی در نظر گرفته خواهد شد.

بنابر نظر بسیاری از پزشکان و متخصصان، درمان سریع این نوع بیماری می‌تواند، سبب بهبود نسبی این بیماران شده به‌نحوی که تفاوت محسوسی را برای افرادی که به آن مبتلا هستند، ایجاد می‌کند.

در برخی از موارد، شنوایی ممکن است به‌صورت کامل یا جزئی و بسته به علت آن و درمان‌های بالقوه، بازیابی شود. بسیاری از اوقات بیماران منتظر می‌مانند و سعی می‌کنند برای به‌دست آوردن آمادگی‌های لازم به‌منظور انجام آزمایش شنوایی برنامه‌ریزی کنند؛ دراین حالت زمان زیادی را از دست داده و ممکن است، خیلی دیر شود. در این مواقع حتی امکان از دست دادن شنوایی به‌صورت کامل نیز وجود خواهد داشت.

علائم کم شنوایی حسی عصبی می‌تواند به صورت زیر خود را نشان دهد:

✅ مشکل در درک گفتار زمانی که صحبت‌ها در سطح عادی باشد.

✅ مشکل در تشخیص صداهایی که بلند است.

✅ مشکل در شنیدن و درک مکالمات در محیط‌های پر سروصدا یا هنگامی که بیش از دو نفر در حال صحبت هستند.

✅ هنگامی که شنوایی در یکی از گوش‌ها بهتر از گوش دیگر است.

✅ احساس  کم شدن صدای دیگران و نیاز به تکرار مجدد آنچه را که اطرافیان در مورد آن صحبت کرده اند.

✅ هنگامی که در گوش خود صداهایی همچون صدای وزوز یا زنگ در گوش (وزوز گوش) شنیده شود.

شایع‌ترین علل ایجاد کم شنوایی حسی عصبی عبارت اند از:

• مادرزادی سندرمی و غیرسندرمی
• کم شنوایی ناشی از سروصدای زیاد
• ضربه به سر
• بیماری منیر
• پرسبیکوزیس
• سمیت گوش
• آمینوگلوکوزیدها
• دیورتیک‌های حلقه
• برخی از عوامل در شیمی درمانی
• شرایط سیستماتیک مانند مننژیت یا دیابت
• شوانوم دهلیزی
• خود ایمنی
• باروتروما
• فیستول پری لنفاتیک
• داروهایی آسیب زننده به شنوایی
• اشکال در نحوه تشکیل گوش داخلی
• افزایش سن
• وراثت
• تومور
• اتواسکلروز

یک شنوایی سنج ماهر می‌تواند آزمایش‌هایی را برای تشخیص درجه و انواع کم شنوایی هر فرد انجام دهد. همچنین، شنوایی سنج می‌تواند میزان کم شنوایی را برای نصب سمعک ارزیابی کند. روش‌های تشخیص کم شنوایی حسی عصبی را در ادامه بررسی خواهیم کرد.

معاینه گوش به‌صورت حضوری در یک کلینیک شنوایی سنجی یک ارزیابی کامل از گوش فرد ارائه خواهد داد. این کار حدود یک ساعت زمان برده و شامل یک معاینه فیزیکی و انواع تست شنوایی است که به صورت زیر هستند.

شنوایی سنجی تون خالص

تست تون خالص، شامل چندین نوع تست شنوایی است که میزان فرکانس‌های صدای پایین، متوسط ​​و بالایی را که هر فرد قادر به شنیدن آنها است را اندازه‌گیری می‌کند؛ این تست‌ها عبارت اند از تست رسانایی هوا و هدایت استخوان که این نوع رسانش صدا برای تعیین این که آیا فرد دارای کم شنوایی انتقالی، حسی عصبی یا کم شنوایی مختلط (ترکیبی از هر دو نوع) است، انجام می‌شود.

تست رسانایی هوا و هدایت استخوان هر دو تست تون خالص هستند، به این معنی که شما آستانه‌ها را در فرکانس‌های خاصی آزمایش می‌کنید.

شنوایی سنجی گفتار

تست شنوایی سنجی گفتاری از چندین بخش تشکیل شده که در صورت استفاده از آنها به‌صورت ترکیبی، تصویری کلی از هر گونه نقص در شنوایی که ممکن است، بر درک فرد از گفتار و مکالمات تأثیر بگذارد، ارائه می‌دهد. تست‌های شنوایی سنجی گفتاری عبارت اند از:

✅ تست آستانه دریافت گفتار یا SRT که مخفف عبارت Speech Reception threshold است. این بخش از تست، کمترین میزان صدایی را که در آن فرد قادر به شنیدن گفتار و درک آن بوده را آزمایش می‌کند.

✅  تست تشخیص گفتار: در این تست، کلماتی به فرد گفته می‌شود که باید آنها را تکرار کند؛ با انجام این تست، شنوایی سنج متوجه می‌شود که مراجع تا چه حد صحبت‌ها را درک می‌کند.

✅ تست گفتار در نویز: این تست تعیین می‌کند که در حضور نویز پس‌زمینه، فرد تا چه حدی می‌تواند، گفتار را شنیده و درک کند.

پس از اتمام تست، به بیمار، نموداری به نام ادیوگرام، همراه با نتایج تست‌های شنوایی سنجی تون خالص ارائه خواهد شد که کمترین میزان صدایی را نشان می‌دهد که در آن فرد می‌تواند فرکانس‌های مختلف را در هر گوش بشنود.

نتایج شنیداری را می توان به روش‌های زیر نیز مورد استفاده قرار داد:

• به‌عنوان پایه‌ای برای یک متخصص شنوایی به‌منظوربرنامه‌ریزی برای سمعک مورد نیاز و متناسب با هر فرد
• برای محاسبه میانگین تون خالص یا سطح شنوایی
• برای ردیابی میزان تغییرات ایجاد شده در توانایی شنوایی فرد در طول زمان

غربالگری‌های شنوایی به‌صورت آنلاین نیز در حال حاضر در دسترس هستند که اکثر آنها رایگان بوده و کمتر از پنج دقیقه تکمیل خواند شد. غربالگری‌های آنلاین را نمی‌توان برای اهداف تشخیصی مورد استفاده قرار داد، اما آنها یک راه عالی برای دریافت یک ایده کلی از توانایی شنوایی شما هستند.

کم شنوایی حسی عصبی قابل درمان نیست، اگرچه می‌توان آن را به روش‌هایی مدیریت کرد که علائم آن را برطرف کرده و کیفیت زندگی فرد را تا حد زیادی بهبود بخشد. رایج ترین روش درمان سمعک است. با انواع روش‌های درمان کم شنوایی حسی عصبی در ادامه آشنا خواهیم شد.

انواع درمان‌هایی که در ادامه مقاله به آنها اشاره می‌شود برای درمان کم شنوایی حسی عصبی در بزرگسالان مؤثر خواهد بود.

سمعک

در گذشته، سمعک‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده بودند که به‌خوبی کار نکرده و در مواقعی با اثرات منحرف کننده‌ای مانند صداهای سوت هنگام دست زدن همراه بودند که این موضوع، سبب آزار بسیاری از افرادی بود که از آن استفاده می‌کردند.

اما فناوری و طراحی سمعک در دو دهه گذشته پیشرفت زیادی کرده و بسیاری از سمعک‌های مدرن با ویژگی‌های پیشرفته همانند:

• باتری‌های قابل شارژ
• اتصال به بلوتوث
• مقاومت در برابر آب
• و استفاده از هوش مصنوعی

برای بهبود پردازش صدا ساخته شده‌اند.

امروزه از سمعک‌های بدون نسخه یا OTC  می‌توان برای بزرگسالان با کم‌شنوایی خفیف تا متوسط ​​استفاده کرد.

از دیگر انواع این وسیله کاربردی می‌توان به سمعک‌ تجویزی اشاره کرد که می‌تواند تمام درجات کم شنوایی از خفیف تا عمیق را کمتر کند. این نوع سمعک‌ها، ویژگی‌ها و قابلیت سفارشی‌سازی بیشتری نسبت به دستگاه های OTC دارند.

دستگاه‌های تجویزی تخصصی که سمعک‌های مسیریابی سیگنال نامیده می‌شوند، برای افرادی که کم‌شنوایی یک‌طرفه دارند نیز موجود است.

بهترین سمعک برای کم شنوایی حسی عصبی می‌توان به سمعک‌های ITC و CIC اشاره کرد که برای کم شنوایی حسی عصبی خفیف تا متوسط مناسب هستند.

اگر نیاز به سمعک دارید، کلینیک زیمنس خدمات تجویز سمعک در شهرضا را انجام می‌دهد. با ما در ارتباط باشید…

کاشت حلزون

کاشت حلزون، استفاده از دستگاهی است که با جراحی کاشته شده و می‌تواند برای افراد مبتلا به کم ‌شنوایی یک ‌طرفه، ناشنوایی یک ‌طرفه، یا سایر بیماری‌هایی که با سمعک‌های سنتی با موفقیت درمان نمی‌شوند، مفید باشد. این دستگاه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده اند که سیگنال‌هایی را مستقیماً به عصب شنوایی (برای پردازش در مغز) ارسال کرده و دیگر نیازی به واسطه‌گری گوش داخلی نخواهد بود.

آموزش شنوایی

استفاده از سمعک می‌تواند به گوش فرد کمک کند تا صدای بیشتری دریافت کند، اما مغز ممکن است هنوز در درک آن صداها مشکل داشته باشد، به خصوص اگر فرد، سال‌ها دچار کم شنوایی بوده و اخیراً استفاده از سمعک را شروع کرده باشد.

این موضوع به  دلیل این به‌وجود می‌آید که وقتی کم شنوایی درمان نشود، مسیرهای مغزی که به‌صورت معمول صدا را پردازش می‌کنند، به‌مرور از بین رفتن می‌روند.

استفاده از سمعک می‌تواند تغییرات مثبتی در مغز ایجاد کند که مشخصه آن فعال شدن مجدد مسیرهای شنوایی است و آموزش‌های شنوایی می‌توانند با آموزش مغز فرد برای درک صداهای اطراف، از جمله مکالمات موجود، به فرد کمک کنند.

برنامه‌های آموزشی شنوایی و برنامه‌های رایانه‌ای اغلب شبیه بازی‌های ویدیویی هستند و می‌توانند روی لپ ‌تاپ، تلفن هوشمند یا دستگاه‌های دیگر نصب شده و استفاده شوند.

این نوع شنوایی درمانی هنوز نسبتاً جدید است و به‌صورت معمول در طول معاینات شنوایی در مورد آن صحبت نمی‌شود. اما ممکن است، ترکیبی از آموزش شنوایی و استفاده مداوم از سمعک برای بهبود در درک صداهای محیط بسیارمفید باشد.

ابزارها و راهکارهایی برای ارتباط بهتر

ایجاد تغییر در نحوه برقراری ارتباط و استفاده از تجهیزات صوتی تخصصی نیز می‌تواند، در حرکت فرد به سمت شنوایی بهتر مفید بوده و به وی کمک کند. این موارد عبارت اند از:

✅ استفاده از زیرنویس در تلویزیون و ویدئوهای کامپیوتری

✅ بهینه‌سازی خروجی صدا در تلفن همراه

✅ در صورت امکان، انتخاب فضاهای آرام به‌جای مکان‌های پر سروصدا برای گفتگو

✅ نزدیک ایستادن و استفاده از تماس چشمی هنگام مکالمه

✅ استفاده از خدمات VoIP (پروتکل صوتی) مانند FaceTime یا Google Voice به جای تلفن برای کیفیت بهتر صدای دریافتی

کاشت ساقه مغز

کاشت حلزون برای بیمارانی که هر دو اعصاب آکوستیک آنها تخریب شده اند (به‌عنوان مثال، شکستگی استخوان گیجگاهی دو طرفه یا نوروفیبروماتوز) یا بدون اعصاب حلزون متولد شده اند، گزینه مناسبی نیست. این بیماران می‌توانند با کاشت ساقه مغزی که دارای الکترود است، شنوایی خود را بازیابی کنند.

اگرچه اتصال به دستگاه‌های تشخیص صدا و پردازش صدا مشابه با آنهایی که برای کاشت حلزون استفاده می‌شوند، معمولاً به‌خوبی کاشت حلزون نیستند. به طور کلی، کودکانی که بدون اعصاب حلزون متولد می‌شوند و کاشت ساقه مغز را دریافت می‌کنند، نسبت به بیمارانی که پس از برداشتن نوروم دهلیزی، آن را دریافت می‌کنند، شنوایی بهتری دارند.

دارو

در بیشتر موارد استفاده از دارو برای درمان کم شنوایی حسی عصبی مؤثر نبوده، تنها برای برخی از انوع این بیماری همچون کم شنوایی حسی عصبی ناگهانی، پزشک ممکن است داروهایی همانند قرص‌های استروئیدی یا تزریق آن را توصیه کند.

البته ممکن است بنابر تشخیص پزشک، داروهای دیگری برای بیماری‌های خودایمنی یا شرایطی که به گوش داخلی فرد آسیب می‌زند را توصیه کند.

شاید مطالعه مقاله درمان کم شنوایی با یک تزریق هم برای شما جاب باشد!

کودکانی که کم شنوایی دارند، علاوه‌بر درمان و تهیه سمعک، نیازمند حمایت از رشد زبان با درمان‌های مناسب‌تر هستند. از آنجایی که کودکان برای یادگیری خودبه‌خود باید زبان را بشنوند، بیشتر کودکان ناشنوا فقط با آموزش‌های خاص قادر به توسعه زبان هستند که در حالت ایده‌آل و به‌محض شناسایی کم شنوایی شروع می‌شود؛ یک استثنا می‌تواند یک کودک ناشنوا باشد که با والدین ناشنوا رشد می‌کند که به زبان اشاره مسلط هستند.

اگرامکان کاشت حلزون وجود نداشته باشد، یک زبان اشاره می‌تواند پایه‌ای برای توسعه بعدی زبان شفاهی فراهم کند. با این حال، برای کودکان، هیچ جایگزینی برای دسترسی به صداهای گفتار (واج ها) وجود ندارد تا آنها را قادر سازد تا ورودی‌های صوتی را یکپارچه کرده و درک دقیق و ظریفی از گفتار و زبان ایجاد کنند.

اگر کم شنوایی نوزادان به‌صورت دوطرفه و عمیق باشد و امکان استفاده از سمعک وجود نداشته باشد، می‌توانند کاندیدای کاشت حلزون باشند. اگرچه کاشت حلزون در بسیاری از کودکان مبتلا به ناشنوایی مادرزادی یا اکتسابی امکان برقراری ارتباط شنوایی را فراهم می‌کند، اما عموماً در کودکانی که زبان آنها رشد کرده مؤثرتر است.

کودکانی که ناشنوایی آنها به‌علت ابتلا به مننژیت است، در نهایت گوش داخلی استخوانی پیدا می‌کنند که از کاشت ایمپلنت جلوگیری می‌کند. آنها باید در اسرع وقت کاشت حلزون را دریافت کنند تا کاشت به درستی انجام شده و اثربخشی آن به حداکثر برسد. کودکانی که اعصاب صوتی آنها توسط تومورها از بین رفته، ممکن است، کاشت الکترودهای تحریک‌کننده شنوایی ساقه مغز به آنها کمک کند.

راه‌های پیشگیری از کم شنوایی حسی عصبی به‌صورت زیر هستند:

✅ هنگامی که در نزدیکی تجهیزات با صدای بلند، در مکان‌های موسیقی یا در محیط‌های پر سر و صدا هستید، از محافظ شنوایی استفاده کنید.

✅ در صورت امکان باید بین فرد و صداهای بلند فاصله وجود داشته باشد.

✅ هنگام استفاده از تقویت‌کننده‌های شنوایی یا هدفون‌ها برای گوش دادن به موسیقی، احتیاط کنید و صدا را از حد مطمئن (معمولاً کمتر از 60 درصد قدرت هدفون) بیشتر نکنید.

✅ شنوایی خود را به طور منظم چک کنید. معاینه گوش به‌صورت سالانه بسیار مناسب خواهد بود.

کم شنوایی حسی عصبی قابل درمان نیست! اگرچه می‌توان آن را به روش‌هایی مدیرت کرد که علائم را برطرف کرده و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

ذکر این نکته نیز حائز اهمیت است که مداخله زودهنگام و حمایت مثبت خانواده و جامعه می‌تواند در کاهش اثرات این بیماری به افراد کمک کند.

یکی از راه‌ها برای رفع علائم این بیماری، استفاده از سمعک است و بهترین سمعک برای کم شنوایی حسی عصبی، سمعک‌های ITC و CIC هستند.