تست سرگیجه و تعادل چیست و چطور انجام می‌شود؟

تصور کنید در حال راه رفتن هستید و ناگهان احساس می‌کنید، زمین می‌چرخد یا تعادل‌تان را از دست داده‌اید. این تجربه‌ ناگهانی اغلب می‌تواند، زندگی روزمره را مختل کند. اما چگونه می‌توان علت واقعی آن را پیدا کرد؟

اینجاست که تست سرگیجه وارد میدان می‌شود. تست ‌الکترونیستاگموگرافی مانند یک نقشه راه دقیق عمل می‌کند، یعنی مسیرهایی که موجب سرگیجه شده را مشخص کره و راه را برای تشخیص درست و درمان هدفمند هموار می‌سازد.

با کمک این تست‌، می‌توان به‌صورت علمی و دقیق، علت سرگیجه را پیدا کرده و بهترین روش درمانی را انتخاب کرد. در این مقاله به بررسی تست سرگیجه، انواع، نحوه انجام و نتیجه تست تعادل می‌پردازیم.

تست الکترونیستاگموگرافی یا Electronystagmography (ENG) یک آزمایش تخصصی برای بررسی عملکرد اعصاب مغز و سیستم تعادلی است، به‌ویژه در افرادی که دچار سرگیجه هستند. این آزمایش فعالیت اعصابی را که حرکات چشم، گوش و تعادل بدن را کنترل می‌کنند، بررسی کرده و به پزشک کمک می‌کند تا علت سرگیجه یا مشکلات تعادلی را تشخیص دهد.

در این تست، الکترودهایی در بالا و پایین چشم‌ها قرار می‌گیرند تا فعالیت الکتریکی آنها ثبت شود. با اندازه‌گیری این تغییرات، تست الکترونیستاگموگرافی می‌تواند، نیستاگموس یا حرکت سریع و غیرارادی چشم را در پاسخ به محرک‌های مختلف شناسایی کند.

اگر نیستاگموس در پاسخ به تحریک مشاهده نشود، ممکن است، مشکلی در گوش داخلی، اعصاب مرتبط با گوش یا بخش‌هایی از مغز وجود داشته باشد. همچنین، این آزمایش می‌تواند به پزشک کمک کند تا محل ضایعه یا اختلال در سیستم عصبی مرکزی را تشخیص دهد.

تست کالیبراسیون: این تست شامل دنبال کردن نوری در فاصله حدودا 180 تا 300 سانتیمتر با چشم است. این تست دیسمتری چشمی یعنی وضعیتی که در آن حرکات مردمک چشم از هدف خود فراتر می‌رود را اندازه‌گیری می‌کند.

آزمون نیستاگموس خیره شدن: این آزمون شامل خیره شدن به یک نور ثابت است که در مرکز یا کنار فرد، در حالت نشسته یا دراز کشیده، قرار می‌گیرد. این آزمون میزان توانایی فرد در خیره شدن به یک جسم بدون حرکت غیرارادی چشم را اندازه‌گیری می‌کند.

آزمون ردیابی پاندول: همان گونه که از نامش پیداست، این آزمون میزان توانایی فرد در دنبال کردن نور با چشم را در حین حرکت آن مانند پاندول ساعت اندازه‌گیری می‌کند.

تست اپتوکینتیک: این تست توانایی فرد را در دنبال کردن نور هنگام حرکت سریع آن در میدان دید و خارج شدن از آن و بازگشت مجدد آن در حالی که سر ثابت است، اندازه‌گیری می‌کند.

آزمون وضعیتی: این تست هم شامل حرکت دادن سر و شاید کل بدن به جای چشم است. به‌عنوان مثال، ممکن است از فرد خواسته شود که سر خود را به‌سرعت به یک طرف بچرخاند یا ممکن است از وی خواسته شود که پس از دراز کشیدن، سریع بنشیند. میزان حرکت چشم، در حین این فعالیت ثبت می‌شود.

آزمایش کالریک آب: این آزمایش شامل وارد کردن آب گرم یا سرد به داخل کانال گوش با سرنگ است، به‌گونه‌ای که با پرده گوش تماس پیدا کند. اگر مشکلی وجود نداشته باشد، چشم به‌صورت غیرارادی به‌سمت این محرک حرکت می‌کنند. به جای آب، می‌توان از هوا به‌عنوان محرک این آزمایش استفاده کرد، به‌خصوص در افرادی که پرده گوش آنها آسیب دیده است.

پزشک از تست تعادل برای یافتن اختلالات سیستم دهلیزی محیطی، بخش‌هایی از گوش داخلی که تعادل و جهت‌یابی فضایی را تفسیر می‌کنند یا اعصابی که سیستم دهلیزی را به مغز و عضلات چشم متصل کرده، استفاده می‌کند.

اگر سرگیجه، دَوَران سر یا کم شنوایی بدون دلیل مشخص دارید، ممکن است، نیاز باشد که این آزمایش را انجام دهید. اگر علائمی مانند موارد زیر را داشته باشید، پزشک ممکن است ENG را تجویز کند:

✓ مشکلات تعادل
✓ سرگیجه و انواع آن
✓ وزوز گوش
✓ کم شنوایی بدون دلیل مشخص

همچنین ممکن است در طول تشخیص یا درمان بیماری‌هایی مانند موارد زیر، تست تعادل را انجام دهید:

✓ نوروم آکوستیک
✓ سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش ‌خیم
✓ لابیرنتیت یا نوریت دهلیزی
✓ بیماری منیر 
✓ سندرم آشر

برای انجام تست تعادل مراحل زیر طی می‌شود:

ابتدا، به معاینه گوش پرداخته و سلامت گوش را با استفاده از اتوسکوپی و تست تمپانومتری ارزیابی کنید. این امر به‌ویژه هنگام بررسی آزمایش کالریک در مراحل بعدی اهمیت دارد. همچنین انجام انواع تست‌های شنوایی سنجی ارزشمند بوده، زیرا هرگونه تغییر در نمودار شنوایی ممکن است، نشانه‌ای از گوش درگیر یا آسیبی بر ساختارهای شنوایی و مسیرهای عصبی باشد.

نه‌تنها باید سلامت گوش را ارزیابی کنید، بلکه باید برخی معاینات را پیش از آزمایش چشم‌ها و حرکات آنها انجام دهید. در اینجا، درک عملکرد کلی عضلات چشم و عملکرد عضلات درگیر در حرکت چشم مهم است:
ٰٰ✓ عضله رکتوس: جانبی/ داخلی/ تحتانی/ فوقانی
✓ عضله مایل تحتانی
✓ مورب فوقانی

به‌عنوان آزمایش تکمیلی کنار تخت، می‌توان معاینه بالینی HIT را انجام داد. این آزمایش عملکرد رفلکس دهلیزی-چشمی (VOR) را بررسی می‌کند VOR .برای حفظ دید روی یک هدف در حین حرکت سر ضروری است و باعث می‌شود، چشم‌ها به‌سرعت و دقیق حرکت کنند تا دید فرد ثابت و واضح باقی بماند.

بیمار روبه‌روی آزمونگر نشسته و چشمانش را به بینی آزمونگر یا یک هدف دور خیره می‌کند. بیمار باید در حالی که آزمونگر سر بیمار را به‌سرعت و به شکل غیرقابل پیش‌بینی به‌اندازه ۱۰ تا ۱۵ درجه چرخش گردن حرکت می‌دهد، چشمانش را به هدف بدوزد.

نتیجه در صورتی غیرطبیعی است که با چرخاندن سر، چشم‌ها از هدف منحرف شده و پس از چرخاندن سر، یک جهش اصلاحی به‌سمت هدف رخ ‌دهد.

قبل از انجام آزمایش، باید درک کاملی از سابقه بیمار داشته باشید.

✅علائم بیمار:

✓ سرگیجه
✓ اسیلوپسیا
✓ نیستاگموس
✓ واکنش کج شدن چشم
✓ نارسایی رفلکس دهلیزی چشمی

✅داروهای مصرفی:

قبل از شروع تست سرگیجه، داروهای مصرفی فرد باید توسط پزشک ارجاع دهنده بررسی شود. با این حال، داروهای سرکوب‌کننده دهلیزی که برای مدت کوتاهی مصرف شده، باید 24 تا 48 ساعت قبل از آزمایش قطع شود تا از سرکوب علائم دهلیزی که مشاهده آنها در طول آزمایش مفید است، جلوگیری شود.

تست‌های موقعیت‌یابی به‌صورت زیر هستند:

✅ آزمایش دیکس–هالپایک: هدف آن تشخیص سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش ‌خیم در مجرای نیم‌دایره‌ای خلفی است. روش انجام به‌صورت زیر است:

یک: بیمار از حالت نشسته به حالت درازکش رفته، در حالی‌که سر حدود ۴۵ درجه به یک سمت چرخیده و کمی به عقب خم شده (حدود ۲۰ درجه پایین‌تر از بدن) است.

دو: وضعیت را ۶۰ ثانیه نگه می‌دارید و حرکات چشم را با عینک VNG ثبت می‌کنید.

سه: اگر نیستاگموس یا سرگیجه ایجاد شد، پس از برطرف شدن آن، بیمار را می‌نشانید.

چهار: در صورت تأخیر در شروع نیستاگموس، بیمار در وضعیت تست می‌ماند تا واکنش مشخص شود.

✅دیکس–هالپایک پیشرفته: همانند روش قبلی است، اما با شتاب‌سنج و مدل سه‌بعدی سر، انجام می‌شود تا دقت در موقعیت‌دهی و ثبت حرکات چشم بیشتر شود. حرکات چشم به‌صورت افقی، عمودی و پیچشی ثبت می‌شود.

✅ تست چرخش جانبی سر: هدف آن تشخیص سرگیجه وضعیتی در کانال نیم‌دایره‌ای افقی بوده و روش انجام به‌صورت زیر است:

یک: بیمار در حالت خوابیده و سر با زاویه ۳۰ درجه بالا نگه داشته می‌شود.

دو: سر بیمار به‌نوبت ۴۵ درجه به راست و چپ چرخانده می‌شود.

سه: حرکات چشم هر بار حداقل ۳۰ ثانیه ثبت می‌شود.

چهار: تحریک نیستاگموس نشانه مثبت بودن تست است. در صورت استفاده از مدل سه‌بعدی و شتاب‌سنج، دقت موقعیت‌دهی بیشتر می‌شود.

✅نیستاگموس وضعیتی: هدف، بررسی این موضوع است که آیا تغییر موقعیت سر باعث نیستاگموس می‌شود یا خیر. روش انجام به‌صورت زیر است:

یک: بیمار در حالت‌های مختلف (خوابیده، چرخش سر به راست و چپ، دراز کشیدن به پهلوها) قرار می‌گیرد.

دو: حرکات چشم با عینک VNG و بدون تثبیت نوری ثبت می‌شود.

سه: در صورت مشاهده نیستاگموس، با روشن کردن چراغ تثبیت‌کننده رفتار آن بررسی می‌شود.

✅تست کالریک: آخرین و مهم‌ترین بخش تست تعادل برای ارزیابی عملکرد مجاری نیم‌دایره‌ای جانبی (افقی) است. روش انجام آن به‌صورت زیر است:

یک: بیمار به پشت دراز می‌کشد و سر با زاویه ۳۰ درجه بالا قرار می‌گیرد.

دو: هر گوش به‌صورت جداگانه با آب یا هوای گرم و سرد شسته می‌شود تا اندام دهلیزی تحریک شود.

سه: تحریک باعث بروز احساس سرگیجه و نیستاگموس می‌شود که باید ثبت گردد.

چهار: برای کاهش اضطراب بیمار می‌توان از حواس‌پرتی گفتاری استفاده کرد (مثلاً شمردن، گفتن نام‌ها و خاطرات).

نتیجه‌ تست تعادل معمولا مجموعه‌ای از داده‌های کمی و کیفی است که تفسیر آن‌ها به ارزیابی عملکرد سیستم دهلیزی، چشمی و مرکزی کمک می‌کند. نتیجه نهایی وقتی نرمال است که هیچ نشانه‌ای از نیستاگموس غیرطبیعی، عدم تقارن یا ضعف دهلیزی مشاهده نشود.

✓ هیچ نیستاگموس غیرطبیعی دیده نمی‌شود.
✓ تقارن بین دو طرف بدن و چشم‌ها حفظ می‌شود.
✓ سرعت و دامنه حرکت چشم و سر در محدوده طبیعی است.
✓ هیچ تأخیر یا نقص قابل توجهی در پاسخ‌های حرکتی دیده نمی‌شود.
✓ امتیاز کلی تعادل در محدوده نرمال قرار دارد.

نتایج غیرطبیعی ممکن است، نشانه‌ای از آسیب به عصب گوش داخلی یا سایر قسمت‌های مغز باشد که حرکات چشم را کنترل می‌کنند. یکی از دلایل اختلال در عملکرد دهلیزی می‌تواند، تکان خوردن مایع گوش به‌صورت غیرطبیعی باشد. هر بیماری یا آسیبی که به عصب شنوایی آسیب وارد کند، می‌تواند، باعث سرگیجه شود. این موارد ممکن است شامل موارد زیر باشد:

✓ اختلالات رگ‌های خونی همراه با خونریزی (هموراژی)
✓ لخته شدن خون یا تصلب شراییندر منبع خون گوش
✓ کلستئاتوم و سایر تومورهای گوش
✓ اختلالات مادرزادی
✓ جراحت
✓ اسکلروز چندگانه
✓ اختلالات حرکتی مانند فلج فوق هسته‌ای پیشرونده
✓ سرخجه
✓ برخی سموم

شرایط اضافی که تحت آنها آزمایش ممکن است انجام شود:

✓ نوروم آکوستیک
✓ سرگیجه وضعیتی خوش‌ خیم
✓ لابیرنتیت
✓ بیماری منیر

برای انجام تست سرگیجه و تعادل باید به کلینیک شنوایی سنجی و تعادل مراجعه کنید.

تست‌ سرگیجه، گام اول در شناخت دقیق علت سرگیجه است. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا متوجه شود که مشکل از گوش داخلی، مغز یا مسیرهای تعادلی بدن است.

وقتی علت اصلی مشخص شود، درمان به‌صورت هدفمند و مؤثر انجام می‌شود:

✓ اگر سرگیجه از نوع وضعیتی حمله‌ای خوش خیم باشد، با چند مانور ساده‌ حرکتی درمان می‌شود.
✓ در مشکلات دهلیزی یا تعادلی، تمرین‌ها و توانبخشی دهلیزی بهترین نتیجه را می‌دهند.
✓ در سرگیجه‌های عصبی یا مرکزی، درمان دارویی و فیزیوتراپی ویژه کمک‌کننده است.

انجام تست تعادل یعنی برداشتن اولین و مهم‌ترین قدم برای رسیدن به تشخیص دقیق، درمان مؤثر و بازگشت دوباره به تعادل زندگی.