همه چیز درباره نوروم آکوستیک یا آکوستیک نوروما یا تومور گوش

نوروم آکوستیک که به‌نام‌های شوانوم دهلیزی، نورینوم آکوستیک یا نوریلوم آکوستیک نیز شناخته می‌شود، یک تومور خوش‌خیم است. اگرچه این تومور سرطانی نیست، اما در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند، باعث کاهش دائمی شنوایی، اختلال تعادل، ضعف عصب صورت و حتی در موارد نادر با فشار بر ساختارهای حیاتی مغز، عوارض جدی ایجاد کند.

نکته نگران‌کننده اینجاست که بسیاری از بیماران، نخستین علائم آن را با مشکلات شایع‌تری مانند وزوز گوش اشتباه می‌گیرند. اما چگونه می‌توان تفاوت میان یک وزوز گوش ساده و نشانه‌های اولیه نوروم آکوستیک را تشخیص داد؟

در ادامه، به‌صورت کامل با انواع نوروم آکوستیک، علائم هشداردهنده، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمانی آشنا خواهید شد.

نوروم آکوستیک (Acoustic neuroma) یا شوانوم دهلیزی (Vestibular Schwannoma) یک تومور غیرسرطانی بوده؛ نوروم آکوستیک از سلول‌های شوان پوشاننده عصب دهلیزی-حلزونی منشأ می‌گیرد؛ عصبی که وظیفه انتقال پیام‌های شنوایی و تعادل از گوش داخلی به مغز را بر عهده دارد. نوروم‌های آکوستیک معمولا به‌آرامی رشد می‌کنند.

این تومورها به مغز حمله نمی‌کنند، اما معمولا باعث کم شنوایی شده و منجر به نقص‌ عصبی می‌شوند. نوروم‌های آکوستیک همچنین در صورت بزرگ شدن به‌اندازه‌ای که ساقه مغز یا مخچه را فشرده کنند، خطرناک هستند.

نتایج منتشر شده در نسخه آنلاینOtology & Neurotology در 21 مه 2024، نشان داد که برداشتن نوروم آکوستیک از طریق جراحی از ناحیه بالایی گوش داخلی و مجرای شنوایی داخلی به‌صورت قابل توجهی در حفظ شنوایی و کیفیت زندگی نقش داشته و مواردی همچون عدم تعادل، اضطراب، کمبود و کاهش انرژی و درد را یک سال پس از جراحی در بیماران بهبود می‌بخشد. در این روش جراحی، شنوایی ۶8% از بیماران حفظ شد و %۹۴ آن‌ها در پیگیری‌های پس از عمل، عملکرد بسیار مطلوب عصب صورت را تجربه کردند.

تشخیص تومور مغزی مارک رافالو که نوروم آکوستیک بود، با خوابی که او در سال ۲۰۰۱ دید، گره خورد. در این خواب، او خود را در بیمارستان دید و احساس نگرانی عمیقی نسبت به سلامتی خود داشت. این تجربه نگران‌کننده باعث شد که او علی‌رغم اینکه در ابتدا علائم خود را مرتبط با استرس می‌دانست، به‌دنبال مشاوره پزشکی برود.

وقتی به پزشک مراجعه کرد، نگرانی‌هایش را ابراز کرد که منجر به انجام آزمایش‌های بیشتر شد. تشخیص نهایی تومور مغزی برایش شوکه‌کننده بود. داستان او تأکید می‌کند که چگونه تشخیص زودهنگام می‌تواند به‌طور قابل توجهی بر نتایج درمان تأثیر بگذارد.

مارک رافالو قبل از تشخیص تومور مغزی، چندین علامت نگران‌کننده از جمله سردردهای شدید و مکرر، فلج صورت در یک طرف و کاهش شنوایی را تجربه کرد. واکنش اولیه مارک رافالو به تشخیص تومور مغزی‌اش ترکیبی از شوک و ترس بود.

او برای برداشتن تومور مغزی تحت عمل جراحی قرار گرفت و پس از آن به درمان توانبخشی پرداخت. بهبودی او با چالش‌هایی از جمله فلج موقت صورت همراه بود که بر گفتار و ظاهر او تأثیر گذاشت و منجر به مشکلات عاطفی شد.

مارک رافالو پس از تشخیص تومور مغزی با مدیریت دقیق سلامت خود و مراجعه منظم به پزشک، زندگی خود را تنظیم کرد. گرچه هنوز با چالش‌هایی مانند مشکلات شنوایی گاه‌به‌گاه و اضطراب، روبه‌رو است، همچنان در حرفه بازیگری خود پیشرفت کرده و اغلب به نقش‌های خود عمق عاطفی می‌بخشد.

اما آیا همه نوروم‌های آکوستیک یکسان هستند؟ برای پاسخ به این پرسش بهتر است با انواع این تومور آشنا شده و ‌بینید چرا شناخت نوع آن در انتخاب روش درمان اهمیت دارد.

انواع مختلفی از نورینوم آکوستیک وجود دارد که آن را در ادامه بررسی خواهیم کرد.

این تومورها در 95 درصد بیماران تنها به‌صورت یک‌طرفه رشد می‌کنند. آنها از جهش‌های پراکنده یا ناگهانی غیرارثی ایجاد می‌شوند. این نورومای آکوستیک یک‌طرفه در هر سنی ایجاد شده، اما بیشتر در افراد بین 30 تا 60 سال رخ می‌دهد.

نوروم آکوستیک دو طرفه، فقط در افرادی رخ می‌دهد که دارای اختلال ژنتیکی نوروفیبروماتوز نوع 2 هستند، جهشی در کروموزوم 22 که بر ژن مسئول تولید سلول‌های شوان تأثیر می‌گذارد. این بیماران، اغلب تومورهای شوانوم‌مانند دیگری در نیز در سراسر بدن خود دارند و درمان این تومورها اغلب با درمان تومورهای یک‌طرفه متفاوت است.

با وجود اهمیت شناخت انواع نوروم آکوستیک، اغلب بیماران به‌دلیل علائمی که دارند به پزشک مراجعه می‌کنند. آشنایی با اینکه نوروم آکوستیک با چه نشانه‌هایی خود را نشان می‌دهد و کدام علائم را نباید نادیده بگیرید، اهمیت بسیاری دارد.

✅ کاهش شنوایی یک‌طرفه: اکثر افراد مبتلا به نورومای آکوستیک دچار درجاتی از کم شنوایی یک‌طرفه می‌شوند. کم شنوایی معمولا در طول سال‌ها بدتر شده و در بعضی موارد منجر به ناشنوایی کامل در یک گوش شود.

✅ پری گوش: بعضی افراد مبتلا به نوروم آکوستیک، احساس پری گوش داشته، چیزی شبیه صدای آب در گوش. این احساس معمولا به‌دلیل کاهش شنوایی ناشی از تومور ایجاد می‌شود.

✅ وزوز گوش: وزوز گوش یکی از علائم بسیار شایع نورومای آکوستیک است. افراد مبتلا به نوروم آکوستیک ممکن است، صدای بلندی را در گوش خود حس کنند. در مواردی وزوز گوش به‌صورت رفت‌و‌برگشتی یا ثابت است.

✅ مشکلات تعادل و سرگیجه: نوروم آکوستیک بزرگ ممکن است، قسمت‌هایی از مخچه را فشرده کرده که منجر به مشکلات تعادلی و افتادن فرد می‌شود. سرگیجه واقعی یعنی احساس چرخش یا کج شدن معمولا با نورومای آکوستیک همراه نیست، اما گاهی اوقات به‌دلیل رشد تومور یا خونریزی اتفاق می‌افتد.

✅ بی‌حسی در صورت: ناشی از فشار تومور روی عصب سه قلو است. این نوع بی‌حسی مداوم یا دوره‌ای بوده و گزگز صورت در سمت نوروم آکوستیک وجود دارد.

✅ انقباض یا ضعف صورت: ناشی از فشار تومور روی عصب صورت است. این امر، باعث انقباض (تیک یا اسپاسم) عضلات چشم، ابرو، پیشانی یا دهان می‌شود.

✅ مشکلات بلع: از فشار تومور روی اعصابی که چندین جنبه مهم از فرآیند بلع را کنترل می‌کنند، ایجاد شود.

✅ فشار روی عصب: باعث خشکی چشم یا حتی اشک‌ غیرمنتظره و همچنین تغییر در حس چشایی می‌شود.

✅ سردرد و فشار: همان‌گونه که نوروم آکوستیک رشد می‌کند، روی پوشش داخلی جمجمه (دورا) فشار می‌آورد. سردرد ناشی از نوروم آکوستیک، مبهم یا دردناک بوده و معمولا در یک طرف سر ایجاد می‌شود.

این علائم می‌تواند نشان‌دهنده بسیاری دیگر از مشکلات سلامتی باشد که شایع‌تر هستند، مانند:

کلستئاتوم

لابیرنتیت

نوریت دهلیزی

بیماری منیر

اگر بیش از چند مورد از این علائم را دارید، پزشک با انجام انواع تست شنوایی سنجی از جمله تست ABR در تشخیص بیماری به شما کمک کرده تا بررسی کنید که آیا آزمایش بیشتری لازم است یا خیر.

البته همه این علائم به معنای ابتلا به نوروم آکوستیک نیستند. در بخش بعدی توضیح می‌دهیم در چه شرایطی باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید و چه زمانی جای نگرانی کمتری وجود دارد.

اگر متوجه کاهش شنوایی در یک گوش، وزوز گوش یا مشکلات تعادلی شُدید، به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

تشخیص زودهنگام نوروم آکوستیک ممکن است به جلوگیری از بزرگ شدن تومور برای ایجاد عوارضی مانند کاهش شنوایی کمک کند.

مراجعه به پزشک تنها آغاز مسیر است. آشنایی با روش‌های پزشکان برای تشخیص قطعی نوروم آکوستیک به شما کمک کرده تا با مسیر درمان بیشتر آشنا شوید.

از آنجایی که علائم این تومورها شبیه علائم سایر بیماری‌های گوش میانی و داخلی است، تشخیص آن دشوار است. تشخیص معمولا با معاینه گوش، تست شنوایی و تصویربرداری شروع می‌شود.

✅تست شنوایی (ادیومتری): معمولا اولین آزمایشی است که برای تشخیص نوروم آکوستیک انجام می‌شود. پزشک از شما می‌خواهد به صداها و گفتار گوش دهید.

✓ افزایش میانگین تن خالص (PTA): فرکانس صدا قبل از شنیدن را اندازه گیری می‌کند.

✓ افزایش آستانه دریافت گفتار (SRT): بلندی صدا قبل از شنیدن را اندازه گیری می‌کند.

✓ کاهش تمایز گفتاری (SD): تعداد کلماتی را که می‌توانید در یک گوش تشخیص دهید، ارزیابی می‌کند.

✅اسکن تصویربرداری از سر: در صورت شک به نوروم آکوستیک،MRI با تزریق ماده حاجب برای مشاهده دقیق تومور در ناحیه عصب شنوایی انجام شده و دقیق‌ترین روش تشخیص محسوب می‌شود.

پس از تشخیص نوروم آکوستیک، پزشک بهترین برنامه درمانی را تعیین می‌کند که شامل موارد زیر است.

نوروم آکوستیک، تومورهای غیرسرطانی هستند، بنابراین اغلب می‌توان آنها را بدون نیاز به درمان خاصی تحت نظر گرفت. پس از تشخیص اولیه (مگر در صورتی که تومور بسیار بزرگ باشد یا علائم قابل‌توجهی ایجاد کند)، پزشکان ممکن است، پس از 6 تا 12 ماه انجام مجدد MRI را تجویز کنند. این موضوع به پزشک کمک می‌کند تا تشخیص دهد که آیا تومور در حال رشد است یا خیر.

پیشرفت‌های میکروجراحی مدرن، روش‌های جراحی نوروم آکوستیک را ایمن‌تر، مؤثرتر و بهبودی پس از آن را آسان‌تر کرده است. اهداف جراحی، برداشتن تومور با حفظ عملکرد عصب صورت است. تقریباً نیمی از بیماران که دارای تومورهای کوچکتری هستند و قبل از عمل، شنوایی مناسبی دارند، پس از جراحی این میزان از شنوایی خود را حفظ خواهند کرد.

احتمال حفظ شنوایی در صورت وجود تومورهای بزرگتر کمتر است. همچنین خطر و عوارض شنوایی و آسیب به عصب صورت پس از جراحی متناسب با اندازه نوروم آکوستیک بوده و در صورت بزرگ بودن تومور این عوارض افزایش می‌یابد.

جراحان رویکردهای مختلفی را برای حذف نورومای آکوستیک در اختیار دارند که به اندازه و محل تومور، ویژگی‌های بیمار و اهداف جراحی بستگی دارد.

رادیوسرجری یک روش غیرتهاجمی است که از پرتوهای باریک و متمرکز دقیق برای درمان نوروم آکوستیک استفاده می‌کند. این شکل از پرتودرمانی می‌تواند، رشد نوروم آکوستیک را کاهش دهد. از عوارض احتمالی آن می‌توان به کاهش شنوایی، وزوز گوش و اختلال تعادل اشاره کرد.

انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد. این موضوعی است که در قسمت بعد به بررسی آن می‌پردازیم.

✅اندازه نورومای آکوستیک: پزشکان از اندازه‌گیری‌های مختلفی برای تعیین اندازه نوروم آکوستیک استفاده می‌کنند. تومورهای بزرگ به احتمال زیاد رشد کرده و درمان با جراحی توصیه می‌شود. تومورهای کوچکی که در حال رشد نیستند و علائم مخرب ایجاد نمی‌کنند، اغلب نیاز به درمان فوری ندارند.

✅سطح علائم: گاهی اوقات یک نوروم آکوستیک بزرگتر ممکن است، فقط علائم جزئی ایجاد کرده و یک تومور کوچک می‌تواند، ناتوان‌کننده باشد. درد شدید صورت و مشکلات تعادل می‌تواند، کیفیت زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهد. بدتر شدن علائم، دلیل خوبی برای حرکت از تماشای نوروم آکوستیک به درمان آن است.

✅رشد تومور: اگر پزشک نوروم آکوستیک را تحت نظر داشته و معاینات MRI نشان دهد که تومور در حال رشد است، بسته به سرعت رشد، شکل، اندازه و محل تومور و سلامت کلی فرد ممکن است، زمان مناسبی برای شروع درمان باشد.

پس از درمان نوروم آکوستیک، ممکن است، برخی از بیماران دچار عوارض زیر شوند:

✓ آسیب عصب صورت معمولا موقتی بوده و اکثر بیماران طی چند ماه تا یک سال بهبود می‌یابند. در صورت آسیب دائمی، جراح پلاستیک صورت می‌تواند، اقدامات لازم را برای کمک به بازگرداندن حرکت صورت انجام دهد.

✓ نشت مایع مغزی نخاعی ناشی از سوراخ یا پارگی غشایی که مغز و نخاع را می‌پوشاند. اگر نشتی رخ دهد، پزشک می‌تواند، روشی را برای مسدود کردن حفره‌ای که مایع مغزی نخاعی از آن نشت می‌کند، انجام دهد.

✓ در بعضی موارد، مشکلات شنوایی مداوم پس از جراحی نوروم آکوستیک رخ می‌دهد. در این حالت، پزشک ممکن است استفاده از سمعک لنگر روی استخوان، کاشت حلزون یا سمعک معمولی را توصیه کند.

✓ در بیماران مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع 2 که دچار نورومای آکوستیک در هر دو گوش بوده ممکن است ناشنوایی اتفاق بیفتد؛ در این صورت کاشت حلزون یا کاشت ساقه مغز می‌تواند به درک گفتار کمک کند.

کارشناسان هنوز نمی‌دانند، چه مواردی سبب ایجاد این مشکل در ژن می‌شود. اغلب، هیچ دلیل شناخته شده‌ای برای نوروم آکوستیک وجود ندارد. تنها عامل خطر تأیید شده برای نوروم آکوستیک داشتن والدینی با اختلال ژنتیکی نادر نوروفیبروماتوز نوع 2 است. با این حال، نوروفیبروماتوز نوع 2، تنها حدود 5 درصد از موارد نوروم آکوستیک را تشکیل می‌دهد.

نوروم آکوستیک اگرچه یک تومور خوش‌خیم است، اما خوش‌خیم بودن آن به‌معنای بی‌خطر بودن نیست. این بیماری می‌تواند به‌آرامی بر شنوایی، تعادل و حتی عملکرد اعصاب صورت اثر بگذارد؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام، پیگیری منظم و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

امروزه با پیشرفت روش‌های تصویربرداری، میکروجراحی و رادیوسرجری، بسیاری از بیماران می‌توانند با حفظ کیفیت زندگی، این بیماری را با موفقیت کنترل یا درمان کنند. در بسیاری از موارد نیز اگر تومور کوچک باشد و رشد نکند، تنها پایش منظم توسط پزشک کافی است و نیازی به درمان فوری ندارد.

اگر کاهش شنوایی یک‌طرفه، وزوز گوش مداوم، اختلال تعادل یا سایر علائم مشکوک را تجربه می‌کنید، مراجعه زودهنگام به متخصص گوش، حلق و بینی یا جراح مغز و اعصاب می‌تواند از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری کند. هرچه نوروم آکوستیک زودتر شناسایی شود، احتمال حفظ شنوایی و عملکرد عصب صورت و همچنین افزایش کیفیت زندگی بیشتر خواهد بود.