کاشت ساقه مغز شنوایی (بررسی دقیق + سؤالات متداول)

کاشت ساقه مغز، یک پروتز شنوایی عصبی مرکزی است که با جراحی برای درمان کم شنوایی حسی – عصبی عمیق در کودکان و بزرگسالانی که به‌دلیل نبود اعصاب حلزون سالم از نظر آناتومیک یا حلزون قابل کاشت، کاندید کاشت حلزون نیستند، استفاده می‌شود.

کاشت ساقه مغز شنوایی، حلزون و عصب شنوایی را دور می‌زند تا مستقیماً مسیرهای شنوایی مغز را تحریک کند. بیمارانی که کاندیدای مناسبی برای کاشت حلزون نیستند، به‌دلیل آسیب دیدگی شدید حلزون گوش یا اعصاب شنوایی، ممکن است از کاشت ساقه مغز شنوایی بهره‌مند شوند.

در این مقاله به بررسی کاشت شنوایی ساقه مغز، انواع پروتز کاشت، نحوه کاشت، مراقبت‌های پش از کاشت شنوایی ساقه مغز، هزینه کاشت و بررسی ساق مغز و تأثیر آن بر شنوایی خواهیم پرداخت و در ادامه مقاله به سؤالات متداول شما پاسخ می‌دهیم.

کاشت شنوایی ساقه مغز یا ABI مخفف عبارت (An auditory brainstem implant) دستگاهی است که سطحی از شنوایی را در افرادی که عملکرد عصب شنوایی ندارند، بازیابی می‌کند. این نوع از دست دادن شنوایی نسبتاً نادر بوده و عموماً به‌دلیل ناهنجاری گوش داخلی در بدو تولد یا وضعیتی به‌نام نوروفیبروماتوز نوع 2 یا به اختصار Nf2 به‌وجود می‌آید.

Nf2 منجر به تومورهای عصب شنوایی ani شده و جراحی این نوع تومورها می‌تواند، باعث آسیب به عصب شنوایی شود. ABI در حال حاضر برای استفاده در بیماران نوجوان و بزرگسال مبتلا به Nf2 که عصب شنوایی آنها تحت عمل جراحی آسیب دیده و مبتلا به درجات مختلف کم شنوایی شده اند و همچنین، برای کودکانی که بدون عصب آکوستیک متولد می‌شوند، تأیید شده است.

همانند کاشت حلزون، ABI از دو جز تشکیل شده است:

1. یک پردازشگر گفتار خارجی
2. یک ایمپلنت داخلی

که باید با جراحی در ساقه مغز قرار داده شود. پردازنده گفتار برای ABI بسیار شبیه به مواردی است که برای کاشت حلزون استفاده می‌شود. جز داخلی، با این حال، کمی متفاوت است.

در کاشت حلزون، الکترود داخل حلزون قرار می‌گیرد؛ اما در ABI، الکترود در ناحیه‌ای از ساقه مغز به‌نام هسته حلزون قرار خواهد گرفت. الکترود سپس حلزون و عصب شنوایی را دور زده، هسته حلزون را تحریک کرده و اجازه می‌دهد تا سیگنال به مغز برسد و به‌عنوان صدا تفسیر شود.

مادر لیا در مورد تجربه کاشت ساقه مغز شنوایی فرزند خود و اضطرابی که در این مدت تجربه کرده، می‌گوید؛ زمانی که متوجه شدند کاشت حلزون برای دختر 4 ساله آنها بی‌نتیجه خواهد بود.

آلیسون مادر لیا، می‌گوید: “این امر حتی بدتر از این بود که بگویند او ناشنوا است. ما به این باور رسیده بودیم که او می‌تواند شنوایی داشته باشد.”

با این حال، شنوایی سنج گزینه جدیدی را پیشنهاد کرد که تنها تعداد انگشت شماری از کودکانی که بدون حلزون یا اعصاب شنوایی در بریتانیا متولد شده بودند، آن را امتحان کردند: کاشت شنوایی ساقه مغز (ABI)

باب، پدر لیا می‌گوید: “این درمان، بسیار تهاجمی بود. تنها چند کودک در جهان وجود داشتند که این عمل را انجام داده بودند و بیشتر در ایتالیا انجام شده بود. هیچ تضمینی وجود نداشت که مشکلی پیش نیاید یا زمانی که ایمپلنت را روی گوش او قرار دادند، کار کند.”

در ارتباط با این موضوع که اصولاً ساقه مغز چیست و چه تأثیری در شنوایی افراد دارد در ادامه صحبت خواهیبم کرد.

جراحی کاشت نیاز به همکاری یک تیم جراحی خبره دارد. این تیم معمولاً شامل افراد زیر است:

• جراح مغز و اعصاب (جراح مغز)
• متخصص بیهوشی (که تسکین درد را مدیریت کرده و فرد را از حرکت در حین جراحی باز می‌دارد.)
• متخصص مغز و اعصاب
• متخصص گوش و حلق و بینی
• الکتروفیزیولوژیست و شنوایی سنج (که در طول عمل آزمایش می‌کنند تا مطمئن شوند که دستگاه به‌خوبی کار کرده و به تنظیم دقیق قرار دادن پدال الکترود کمک می‌کند.)

پروتزهای ساقه مغز شنوایی (Cochlear Implants) ابزارهای پزشکی هستند که به افرادی که از انواع ناشنوایی یا کم شنوایی رنج می‌برند از شدید گرفته تا عمیق، کمک می‌کنند تا توانایی شنوایی خود را بازیابند. انواع مختلفی از این پروتزها وجود دارند که می‌توان آنها را به صورت زیر تقسیم ‌بندی کرد:

1- پروتزهای مورد استفاده در یک یا دو گوش:

✓ یک‌طرفه: برای افرادی که تنها در یک گوش دچار کم‌ شنوایی هستند.
✓ دوطرفه: برای افرادی که در هر دو گوش دچار کم‌ شنوایی عمیق هستند، این نوع پروتزها به بهبود شنوایی و تقویت درک گفتار کمک می‌کند.

2- پروتزهای دیجیتال و آنالوگ:

✓ دیجیتال: پروتزهای دیجیتال دارای فناوری پیشرفته‌تری بوده و قابلیت تنظیم صدا را دارند. این پروتزها معمولاً کیفیت بالایی دارند.
✓ آنالوگ: این نوع پروتزها نسبت به نوع دیجیتال خود، قدیمی‌تر بوده و در نتیجه به تنظیمات کمتری نیز دارند.

3- پروتزهای با الکترودهای مختلف:

✓ الکترودهای متنوع: برخی پروتزها با الکترودهای متنوعی طراحی شده‌اند که به چهارتایی یا بیشتر تقسیم می‌شوند. این الکترودها می‌توانند به شکلی دقیق‌تر سیگنال‌های صوتی را به مغز منتقل کنند.

4- پروتزهای خارجی و داخلی:

✓ پروتزهای داخلی: که دارای اجزایی الکترونیکی بوده که زیر پوست قرار می‌گیرند.
✓ پروتزهای خارجی: که شامل میکروفون و سایر اجزای مورد نیاز هستند و بیرون پوست قرار گرفته و به پروتزهای داخلی متصل می‌شوند.

مقایسه انواع پروتزهای را در این بخش بررسی خواهیم کرد که عبارت اند از:

برای دسترسی به محل قرار دادن الکترود، از روش جراحی معروف به ترانس لابیرنت (از طریق گوش داخلی) یا رتروسیگموئیدی (پشت گوش) استفاده می‌شود. در این حالت، مراحل زیر انجام خواهد شد:

1- پس از قرار دادن الکترود روی ساقه مغز، گیرنده محرک به دیواره استخوانی جمجمه متصل می‌شود.

2- الکترود برای اطمینان از فعالیت و تحریک پاسخ‌های شنوایی و اطمینان از این که الکترود اعصاب دیگر را تحریک نمی‌کند، آزمایش می‌شود.

3- اکثر بیماران پس از جراحی دو تا چهار روز را در بیمارستان می‌گذرانند.

4- بیماران یک یا دو هفته بعد، برای ارزیابی بهبود زخم ویزیت بعدی خواهند داشت.

5- چهار تا شش هفته پس از جراحی، ایمپلنت فعال شده (روشن می‌شود) و در سطوح صوتی مناسب برای بیمار برنامه‌ریزی می‌شود.

در این بخش به بررسی مراحل قبل از کاشت شنوایی ساقه مغز خواهیم پرداخت که عبارت اند از:

✓ انجام تست رفتاری: شنوایی سنج توانایی شنوایی فرد را با سمعک و بدون آن اندازه‌گیری می‌کند.

✓ ارزیابی ارتباط: یک آسیب شناس گفتار – زبان ممکن است، رشد زبان و سبک ارتباطی فرد را ارزیابی کند.

✓ تست الکتروفیزیولوژیک: شنوایی سنج آزمایش‌هایی را برای ارزیابی میزان و محل کم شنوایی انجام می‌دهد.

✓ مطالعات تصویربرداری: ممکن است، برای بررسی حلزون گوش، عصب شنوایی و ساختار اطراف فرد سی تی اسکن و MRI انجام داده شود.

✓ بررسی سابقه پزشکی: پزشک از فرد مراجع در رابطه با سابقه پزشکی و کم شنوایی وی سؤال خواهد کرد.

✓ ارزیابی عصب روانشناختی: پزشک، سطح عملکرد و ظرفیت مغز فرد را ارزیابی خواهد کرد.

مراقبت‌های پس از کاشت ساقه مغز بسیار مهم بوده و به بهبودی سریع و موفقیت‌آمیز این عمل کمک می‌کند. در این بخش به بررسی نکات کلیدی برای مراقبت‌های مورد نیاز پس از عمل خواهیم پرداخت که به‌صورت زیر هستند:

استراحت کافی: بعد از عمل، برای بهبود هرچه سریع‌تر، بدن، نیاز به استراحت دارد و باید فعالیت‌های سنگین تا چند هفته محدود شود.

رعایت رژیم غذایی مناسب: در این مدت بهتر است که از مواد مغذی و ویتامین‌ها استفاده کنید. غذاهای غنی از پروتئین و ویتامین‌های گروه B می‌توانند در بهبود آن مؤثر باشند.

داروها و ویزیت‌های پزشکی: داروهایی تجویزی توسط پزشک را به موقع مصرف کرده و در زمان تعیین ‌شده ویزیت‌های بعدی را انجام دهید.

قرار گرفتن سر در وضعیت مناسب: نگه داشتن سر در موقعیت مناسب در هفته‌های اول بسیار مهم بوده؛ بهتر است از خم شدن یا چرخش شدید در این مدت خودداری کنید.

کم کردن استرس: در دوران نقاهت، سعی کنید از هرگونه استرس فیزیکی و روحی دوری کرده و آرامش داشته باشید.

وجود علائم نگران‌کننده: به هر گونه تغییرات ناگهانی در وضعیت خود، مانند سردرد شدید، ورم یا مشکلات بینایی توجه کرده و در صورت نیاز با پزشک تماس بگیرید.

فعالیت بدنی ملایم: هنگامی که پزشک اجازه داد، می‌توانید، فعالیت‌های ملایم و پیاده‌روی‌های کوتاه را شروع کنید.

پشتیبانی عاطفی: حمایت عاطفی خانواده و دوستان در روند بهبودی بسیار مؤثر است.

با رعایت این نکات، می‌توانید به روند بهبودی خود کمک کنید.

کاشت ساقه مغز یک عمل پیچیده بوده که به متخصصان و ابزارهای خاصی نیاز دارد. در برخی از موارد، هزینه کاشت ساقه مغز شنوایی توسط بیمه پوشش داده خواهد شد و بیمه­‌گزاران خصوصی نیز وجود دارند که هزینه عمل را در شرایطی بسته به متن بیمه­ نامه پوشش می‌دهند.

هزینه کاشت ساقه مغز در ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• نوع روش جراحی
• بیمارستان
• شهر
• و پزشک معالج

به صورت کلی، هزینه‌های این عمل می‌تواند از چند میلیون تومان تا چند ده میلیون تومان متغیر باشد. برای کسب اطلاعات دقیق‌تر، بهتر است با مرکز درمانی مورد نظر خود تماس بگیرید.

ساقه مغز انسان، مغز  را به نخاع  متصل می‌کند و نزدیک انتهای مغز انسان قرار می‌گیرد. این عضو به تنظیم عملکردهای حیاتی بدن که نیازی به فکر کردن در مورد آنها نیست، مانند تنفس و ضربان قلب کمک می‌کند. ساقه مغز انسان همچنین به تعادل، هماهنگی و رفلکس‌های فرد کمک می‌کند.

این بخشی از سیستم عصبی مرکزی انسان بوده و دارای سه قسمت است که با یکدیگر کار می‌کنند. هر قسمت کار خاصی را انجام می‌دهد تا به فرد کمک کند تا با محیط، حرکت و عملکرد خود سازگار شود. بخش‌های ساقه مغز عبارت اند از:

مغز میانی: قسمت بالایی ساقه مغز انسان است. مغز میانی در چندین عملکرد از جمله کنترل حرکتی، به‌ویژه حرکات چشم و پردازش بینایی و شنوایی نقش دارد.

پونز: قسمت میانی ساقه مغز که حرکات صورت و چشم، احساسات صورت، شنوایی و تعادل را هماهنگ می‌کند.

بصل النخاع: قسمت پایینی ساقه مغز که تنفس، ضربان قلب، فشار خون و بلع فرد را تنظیم می‌کند.

پردازش شنوایی ممکن است، توسط ضایعات ساقه مغز مختل شود. تخمین زده می‌شود که تقریباً 57 درصد از ضایعات ساقه مغز با اختلالات شنوایی مرتبط هستند. با این حال، بیماری‌های ساقه مغز معمولاً ساختار زیادی را درگیر کرده و نقایص عصبی دیگری را ایجاد می‌کنند که اغلب علائم شنوایی در پس‌زمینه را کاهش می‌دهند.

ضایعات زیر یا درون هسته حلزون منجر به ناهنجاری‌های پردازش شنوایی همان طرف خواهد شد که در آزمایشات معمول تشخیص داده می‌شود. اختلالات منقاری به هسته حلزون ممکن است، منجر به ناهنجاری‌های دو طرفه شود.

در این موارد باید از روش‌های روان‌ فیزیکی توسعه ‌یافته، برای ارزیابی عملکرد شنوایی مرکزی استفاده کرد (به‌عنوان مثال، گوش دادن دوگانه، درک زمان بین شنوایی، محلی ‌سازی صدا). اتصالات گسترده هسته‌های ساقه مغز شنوایی نه تنها مسئول تعامل دو گوش است، بلکه افزونگی را در سیستم تضمین می‌کند. این افزونگی ممکن است، توضیح دهد که چرا ضایعات کوچک ساقه مغز گاهی اوقات از نظر بالینی ساکت هستند.

هر گونه اختلال در ساقه مغز مانند:

• نئوپلاسم‌ها
• اختلالات عروقی
• عفونت‌ها
• تروما
• اختلالات دمیلینه کننده
• بیماری‌های تخریب کننده عصبی
• ناهنجاری‌ها

که مسیر یا مراکز شنوایی را درگیر کند، ممکن است، ناهنجاری‌های شنوایی ایجاد کرده و نیاز به تقویت ساقه مغز داشته باشد .

کاشت ساقه مغز نمی‌تواند شنوایی معمولی را بازیابی کند. بلکه موارد زیر را بهبود می‌بخشد:

✓ توانایی تشخیص صداها (صدای کودک در مقابل صدای بزرگسال)

✓ قابلیت تشخیص صداهای موجود در محیط ( پارس سگ در مقابل زنگ تلفن )

✓ توانایی لب خوانی و در نتیجه ارتباط چهره به چهره بهتر

محققان دریافتند که نتایج حاصل از تقویت ساقه مغز بر اساس گروه بیمار نیز متفاوت است. افراد بدون ابتلا به NF2 معمولاً نتایج شنوایی بهتری نسبت به افراد مبتلا به NF2 دارند.

کودکانی که به بیماری NF2 مبتلا هستند یا حتی آنهایی که هرگز به NF2 دچار نشده‌اند، می‌توانند از صداهای اطراف خود آگاه شده و رشد زبانی بهتری داشته باشند. توانایی شنوایی کودکان در سال‌های پس از جراحی همچنان بهبود می‌یابد.