علائم کم شنوایی (بررسی دقیق در نوزادان، کودکان و بزرگسالان)

شنیدن، یکی از مهم‌ترین حواس ما است که کمک می‌کند با دنیا ارتباط برقرار کرده، احساسات‌مان را منتقل کنیم و زندگی روزمره را به‌راحتی پیش ببریم. کم ‌شنوایی، مشکلی است که خیلی افراد از آن بی‌خبرند یا آن را دست کم می‌گیرند، چون روند کاهش شنوایی ممکن است، آهسته و تدریجی باشد. اما هرچه زودتر بتوانیم علائم کم شنوایی را بشناسیم و به‌موقع اقدام کنیم، می‌توانیم، کیفیت زندگی خود و عزیزان‌مان را حفظ کرده و بیشتر کنیم.

علائم کم ‌شنوایی در کودکان می‌تواند، از سنین بسیار پایین ظاهر شود و در صورت نادیده ‌گرفته ‌شدن، تأثیرات عمیقی بر رشد زبانی، شناختی و اجتماعی آن‌ها بگذارد.

شناخت علائم کم‌ شنوایی نوزادان اهمیت زیادی دارد، چون شنوایی نقش حیاتی در رشد گفتار، زبان و ارتباطات اجتماعی آن‌ها دارد. نوزادان به‌صورت طبیعی نسبت به صداها واکنش نشان می‌دهند و هرگونه کمبود در این واکنش‌ها می‌تواند، نشانه‌ای از کم‌ شنوایی باشد.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ نوزاد از لحظه تولد شنوایی دارد (مگر در موارد اختلال ژنتیکی یا آسیب هنگام زایمان).

✓ به صداهای بلند ناگهانی واکنش نشان می‌دهد: پلک زدن، پریدن، تکان خوردن یا گریه کردن.

✓ ممکن است در برابر صدای آشنای مادر یا صدای آرام، آرام شود یا گوش کند.

رفتار طبیعی ارتباطی:

✓ گریه‌های مختلف بسته به نیاز (گرسنگی، درد، خستگی).

✓ آرام شدن با صدای آشنا

❌نشانه‌های هشداردهنده کم‌ شنوایی تا یک ماهگی:

✓ نوزاد هیچ واکنشی به صداهای بلند ندارد.
✓ حتی صداهای بسیار بلند باعث هیچ تغییری در رفتار، چهره یا بدن او نمی‌شود.
✓ به صدای مادر یا پدر هیچ پاسخی (مانند آرام شدن) نمی‌دهد.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ به صدای آشنا واکنش نشان می‌دهد.

✓ وقتی صدای پدر یا مادر شنیده می‌شود، مکث می‌کند یا به‌دقت گوش می‌دهد.

✓ در محیط‌های پرسروصدا ممکن است، هشیارتر شود یا آرام بگیرد.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ صداهای غیر گریه‌ مانند آآ یا اوو تولید می‌کند.

✓ با لبخند زدن و واکنش‌های چهره‌ای به تعامل با دیگران پاسخ می‌دهد.

✓ شروع به برقراری ارتباط غیرکلامی با چشم، لبخند یا حرکات صورت می‌کند.

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در یک تا سه ماهگی

✓ نوزاد هنوز به صداهای بلند یا صداهای آشنا پاسخ نمی‌دهد.
✓ هیچ صدایی از خود تولید نمی‌کند (غیر از گریه).
✓ به گفت‌وگوی اطرافیان یا صدای آرام والدین بی‌تفاوت است.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ سر خود را به‌سوی منبع صدا می‌چرخاند.

✓ وقتی مادر یا پدر صحبت می‌کند، با دقت نگاه می‌کند یا لبخند می‌زند.

✓ از صداهای خاص مثل صدای اسباب‌بازی یا موسیقی لذت می‌برد.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ شروع به غرغر کردن، خندیدن، یا بازی با صداها می‌کند.

✓ صداسازی‌هایی مثل بااا، دااا یا غغغ دارد.

✓ در گفت‌وگوهای دوطرفه مشارکت می‌کند (وقتی به او چیزی گفته می‌شود، او هم صدایی درمی‌آورد).

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 3 تا 6 ماهگی

✓ هیچ تلاش کلامی برای ارتباط ندارد.
✓ به صداهای مختلف اسباب‌بازی یا صدای انسان‌ها واکنش نمی‌دهد.
✓ از صداهای محیطی شگفت‌زده یا کنجکاو نمی‌شود.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ به اسم خودش پاسخ می‌دهد.

✓ صداهای خاصی را تشخیص می‌دهد.

✓ منبع صدا را به‌درستی مکان‌یابی می‌کند و به طرف آن می‌چرخد.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ صداسازی‌های بیشتر و متنوع‌تری دارد.

✓ واکنش به نه یا دستورات ساده را آغاز می‌کند.

✓ از صدا برای جلب توجه استفاده می‌کند.

❌نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 6 تا 9 ماهگی

✓ به نامش پاسخ نمی‌دهد.
✓ هنوز صدای مفهوم‌داری از خود ایجاد نمی‌کند.
✓ به دستورات ساده یا نهی واکنش ندارد.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ کلمات آشنا مانند مامان، بابا یا آب را تشخیص می‌دهد.

✓ به درخواست‌های ساده مانند بده یا بیا پاسخ می‌دهد.

✓ صداها و گفت‌وگوها را با هیجان و توجه دنبال می‌کند.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ شروع به تقلید صداها و آواهای اطرافیان می‌کند.

✓ چند کلمه ساده را به‌صورت معنا‌دار استفاده می‌کند.

✓ ارتباط غیرکلامی قوی دارد.

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در9 تا 12 ماهگی

✓ هنوز تقلید صوتی ندارد.
✓ به کلمات پرکاربرد یا صدای آشنا بی‌توجه است.
✓ تعامل اجتماعی صوتی ضعیف بوده یا اصلاً وجود ندارد.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ کودک به صداهای پیچیده‌تر و جمله‌های کوتاه توجه می‌کند.

✓ وقتی اسمش را صدا می‌زنند، سریع پاسخ می‌دهد.

✓ صدای‌های اطرافیان را می‌فهمد و دنبال می‌کند.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ استفاده از چند کلمه ساده با معنی

✓ شروع به ترکیب صداها برای ایجاد کلمات جدید

✓ تلاش برای تقلید صدای کلمات و جملات کوتاه

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 12 تا 15 ماهگی

✓ به نامش واکنش نشان نمی‌دهد.
✓ هیچ کلمه یا صدای معناداری نمی‌گوید.
✓ به گفتار اطرافیان و درخواست‌های ساده بی‌توجه است.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ درک بهتر گفتار را نشان می‌دهد و می‌تواند، دستورهای دو مرحله‌ای ساده را دنبال کند.

✓ به تغییر لحن و احساسات در صدا واکنش نشان می‌دهد.

✓ علاقه‌مند به شنیدن داستان‌ها و آهنگ‌های ساده است.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ استفاده از 5 تا 20 کلمه مختلف

✓ تلاش برای بیان خواسته‌ها و نیازهایش با کلمات

✓ شروع به استفاده از ضمایر ساده و صداهای ترکیبی

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 15 تا 18 ماهگی

✓ از کلمات بسیار کمی استفاده می‌کند یا اصلاً کلمه‌ای نمی‌گوید.
✓ به صحبت‌های ساده یا درخواست‌ها پاسخ نمی‌دهد.
✓ علائم اجتماعی-کلامی ضعیفی دارد.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ توجه به گفتارهای پیچیده‌تر، جمله‌های کوتاه و بازی‌های صوتی

✓ پاسخ به نام و صداهای مختلف با واکنش‌های متنوع

✓ تشخیص اصوات و نام اشیا

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ شروع به جمله‌سازی با 2 تا 3 کلمه

✓ گسترش دایره لغات به بیش از 50 کلمه

✓ تقلید بهتر صداها و لهجه‌ها

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 18 تا 21 ماهگی

✓ هنوز کلمه یا جمله کوتاه نمی‌گوید.
✓ به صداها یا صحبت‌ها واکنشی ندارد.
✓ در برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی دچار ضعف است.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ درک بهتر گفتارهای پیچیده‌تر و داستان‌های کوتاه

✓ پاسخ به سؤالات ساده و درخواست‌ها

✓ پیروی از دستورهای چند مرحله‌ای

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ استفاده از جملات ساده و دو تا سه کلمه‌ای

✓ استفاده از افعال ساده و ضمایر

✓ بیان خواسته‌ها و احساسات به صورت کلامی

❌نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 21 تا 24 ماهگی

✓ هنوز گفتار مفهومی ندارد یا بسیار محدود است.
✓ به صحبت و درخواست‌های ساده بی‌توجه است.
✓ مشکلات واضح در گوش دادن و درک گفتار دارد.

تشخیص کم‌ شنوایی در کودکان ممکن است دشوار باشد، چون کودکان معمولاً نمی‌توانند، ناتوانی خود در شنیدن را بیان کنند. به همین دلیل، والدین و مربیان باید بسیار هوشیار باشند و رفتارهای کودک را به‌دقت زیر نظر بگیرند.

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ کودک می‌تواند به صدای‌های مختلف توجه کند و آنها را از هم تشخیص دهد.

✓ داستان‌های کوتاه و آهنگ‌ها را با دقت گوش می‌دهد.

✓ نام اشیا و افراد را به خوبی می‌فهمد و واکنش نشان می‌دهد.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ دایره لغات به بیش از 200 کلمه می‌رسد.

✓ شروع به ساختن جمله‌های ساده سه تا چهار کلمه‌ای می‌کند.

✓ از جملات سؤالی ساده استفاده می‌کند.

✓ احساسات و خواسته‌های خود را بیان می‌کند.

❌نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 24 تا 3 ماهگی

✓ عدم رشد قابل توجه گفتار یا تکرار کلمات بسیار کم
✓ ناتوانی در دنبال کردن دستورهای ساده
✓ کمبود علاقه به ارتباط کلامی و بازی‌های تعاملی

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ گفتار اطرافیان را بهتر می‌فهمد و به جزییات توجه می‌کند.

✓ به موسیقی و بازی‌های صوتی با علاقه گوش می‌دهد.

✓ به سؤالات ساده پاسخ مناسب می‌دهد.

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ ساخت جملات کامل‌تر و پیچیده‌تر

✓ استفاده از افعال، ضمایر و کلمات اضافه

✓ شروع به تعریف داستان‌های کوتاه و بیان تجربه‌های ساده

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 30 تا 36 ماهگی

✓ مشکلات شدید در بیان کلمات یا جملات
✓ عدم توانایی در فهم دستورات ساده
✓ واکنش ندادن به صداهای معمول و گفتار

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ درک گفتار پیچیده‌تر

✓ علاقه‌ به بازی‌های گروهی و تعاملات کلامی با کودکان دیگر

✓ دنبال کردن داستان‌ها و سؤال پرسیدن در مورد آنها

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ استفاده از جملات طولانی‌تر و پیچیده‌تر

✓ افزایش دایره لغات و تسلط بیشتر بر ساختار زبان

✓ توانایی بیان احساسات و تفکرات به صورت واضح

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 3 تا 4 سالگی

✓ مشکلات ماندگار در بیان و درک زبان
✓ نبود توانایی در برقراری ارتباط مؤثر با دیگران
✓ تمایل کم به بازی‌های کلامی و تعامل اجتماعی

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ درک عمیق‌تر و پاسخ به سؤالات پیچیده‌تر

✓ علاقه به شنیدن داستان‌های بلند و یادگیری زبان‌های جدید

✓ توانایی توجه طولانی‌تر به گفتار و آموزش‌های کلامی

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ تسلط به جملات کامل و داستان‌گویی

✓ استفاده صحیح از دستور زبان و واژگان متنوع

✓ بیان افکار و احساسات به شکل قابل فهم برای دیگران

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در4 تا 5 سالگی

✓ مشکلات قابل توجه در تلفظ و گفتار
✓ درک ضعیف زبان گفتاری
✓ مشکلات ارتباطی در مدرسه و اجتماع

رفتار طبیعی شنوایی:

✓ توجه کامل به گفتارهای طولانی و پیچیده

✓ درک جملات پیچیده و موضوعات انتزاعی در زبان

✓ توانایی پاسخگویی به سؤالات چند مرحله‌ای

رفتار طبیعی گفتاری-ارتباطی:

✓ استفاده از زبان برای گفتگو، بحث و گفتگوهای انتقادی

✓ بیان داستان‌ها با جزئیات کامل

✓ تسلط بر زبان گفتاری همسطح کودکان هم‌ سن و سال

❌ نشانه‌های هشداردهنده کم شنوایی در 5 تا 6 سالگی

✓ مشکلات جدی و ماندگار در تلفظ و گفتار
✓ ضعف در درک زبان و توانایی برقراری ارتباط
✓ عقب‌ماندگی قابل توجه در مهارت‌های زبانی نسبت به همسالان

علائم کم ‌شنوایی در بزرگسالان می‌تواند، تدریجی، پنهان و گاه نادیده گرفته ‌شده باشد. بسیاری از افراد تا مدت‌ها متوجه مشکل نمی‌شوند یا آن را به خستگی، حواس‌پرتی یا افزایش سن ربط می‌دهند.

مشکلات شنوایی واضح و ملموس:

✓ کاهش توانایی شنیدن صداهای آرام یا زیر
✓ نیاز به افزایش صدای تلویزیون، رادیو یا تلفن
✓ عدم توانایی شنیدن صدای زنگ تلفن یا هشدارهای صوتی محیط
✓ دشواری در شنیدن صدای دیگران در محیط‌های شلوغ و پرسروصدا

مشکل در درک گفتار:

✓ نیاز به تکرار مکرر حرف‌های دیگران
✓ شنیدن صدای گفتار اما ناتوانی در فهم معنی درست جملات
✓ گیجی هنگام شنیدن حرف‌های سریع یا صحبت هم‌زمان چند نفر
✓ شنیدن ناقص جملات و اشتباه در برداشت معنا

تغییرات رفتاری و روانی

✓ اجتناب از حضور در جمع‌های شلوغ یا مهمانی‌ها به دلیل سختی در شنیدن و فهمیدن حرف‌ها
✓ افزایش احساس خستگی و فشار ذهنی، هنگام تلاش برای شنیدن و تمرکز
✓ احساس ناراحتی، عصبانیت یا ناامیدی در تعاملات کلامی
✓ افزایش اضطراب یا افسردگی به دلیل کاهش ارتباطات اجتماعی

مشکلات ارتباطی

✓ گفت‌وگوهای کوتاه و محدود با خانواده و دوستان
✓ سوءتفاهم‌ها و برداشت‌های نادرست در گفتگوها
✓ حس دوری و انزوا

علائم جسمی مرتبط

✓ وزوز گوش
✓ درد یا فشار گوش
✓ سرگیجه یا عدم تعادل

مشکلات خاص در موقعیت‌های اجتماعی

✓ مشکل در پیگیری مکالمات گروهی یا جمع‌های خانوادگی
✓ مشکل در فهم صحبت‌های تلفنی به‌دلیل کیفیت پایین صدا
✓ احساس خجالت یا نگرانی از درخواست تکرار حرف‌ها یا بلند کردن صدا

شادی در مورد علائم کم شنوایی خود و احساساتی که به‌دنبال آن دارد، می‌گوید: من کمی کم شنوایی در حد 30% دارم، گاهی کلمات را تشخیص نمی‌دهم یا اشتباه می‌شنوم؛ دیگران هم فکر می‌کنند، آدم گیجی هستم. به‌همین خاطر، از زندگی متنفر شده‌ام، سمعک دارم ولی با وجود استفاده از آن، گاهی دچار این مشکل می‌شوم و عذاب می‌کشم.

اگر شما یا اطرافیانتان متوجه شدید وجود علائم کم شنوایی در بخش‌های قبلی شدید، ممکن است، مبتلا به درجات مختلف کم‌ شنوایی شده و نیاز به بررسی دقیق‌تر تست شنوایی ‌سنجی دارید. تست‌های شنوایی به شما کمک می‌کند میزان و نوع کم‌ شنوایی را دقیق‌تر بفهمید.

✅ تست ادیوگرام (Audiogram)

در این تست، صداهای مختلف با شدت و فرکانس‌های متفاوت به گوش داده می‌شود و شما باید بگویید کدام صداها را می‌شنوید.

نتایج به صورت نمودار رسم می‌شود که میزان شنوایی هر گوش را نشان می‌دهد.

✅ تست اودیومتری گفتاری (Speech Audiometry)

توانایی شنیدن و فهمیدن کلمات در شرایط مختلف سنجیده می‌شود.

معمولا صدای کلمات با شدت‌های متفاوت پخش می‌شود و شما باید آنها را تکرار کنید.

تست اودیومتری ایمپدانس (Impedance Audiometry) یا تمپانومتری

بررسی وضعیت گوش میانی و پرده گوش انجام می‌شود.

به‌خصوص برای تشخیص مشکلاتی مثل عفونت گوش یا مایع پشت پرده گوش کاربرد دارد.

✅تست اودیومتری واکنشی (OAE)

بررسی عملکرد حلزون گوش انجام می‌شود.

تست بدون درد و سریع، مخصوصاً برای نوزادان و کودکان انجام می‌شود.

✅تست ABR (Auditory Brainstem Response)

فعالیت‌های عصبی گوش و مغز بررسی می‌شود.

بیشتر برای موارد خاص و نوزادان کاربرد دارد.

اگر به دنبال یک مرکز تخصصی و معتبر برای انجام تست‌های شنوایی هستید، کلینیک شنوایی ‌سنجی زیمنس با تجهیزات پیشرفته و کادر متخصص آماده خدمت‌رسانی است. ویژگی‌های این کلینیک:

✓ استفاده از جدیدترین دستگاه‌های شنوایی ‌سنجی، مطابق با استانداردهای بین‌المللی
✓ انجام انواع تست‌های تخصصی برای بزرگسالان، کودکان و نوزادان
✓ ارائه مشاوره دقیق و برنامه درمانی مناسب پس از تست
✓ خدمات مرتبط با تجویز و تنظیم انواع سمعک‌

اگر هر نشانه‌ای از کم ‌شنوایی دارید، بهترین کار این است که هر چه سریع‌تر به کلینیک‌های معتبر مانند زیمنس مراجعه کنید و تست‌های شنوایی سنجی انجام دهید. تشخیص زودهنگام کمک می‌کند از مشکلات جدی‌تر جلوگیری شده و کیفیت زندگی بهتر شود.

امروزه درمان و مدیریت کم ‌شنوایی پیشرفت‌های زیادی داشته است. روش‌های نوینی وجود دارند که به شما کمک می‌کنند تا علائم کم شنوایی را شناخته و کیفیت شنیدن و زندگی‌تان بهتر شود.

مهم‌ترین روش‌ها عبارت‌ اند از:

سمعک‌های دیجیتال پیشرفته: سمعک نامرئی و سمعک‌های جدید با فناوری‌های هوشمند، صدای محیط را واضح‌تر می‌کنند و نویزهای مزاحم را حذف می‌کنند تا بهتر بشنوید.

کاشت حلزون: برای افرادی که کم‌ شنوایی شدید دارند و سمعک پاسخگو نیست، کاشت حلزون راه ‌حلی مؤثر است.

تمرین‌های شنوایی و توان‌بخشی: برای درمان کم شنوایی بدون سمعک با کمک متخصصان می‌توانید، مهارت‌های شنیداری و تمرکز را تقویت کنید.

داروهای جدید و درمان‌های پزشکی: در موارد خاص، دارو یا درمان‌های پزشکی به بهبود کم‌ شنوایی کمک می‌کنند. به‌عنوان مثال جرم گوش و کم شنوایی ارتباط نزدیکی با هم دارند که با تخلیه جرم گوش این مشکل رفع خواهد شد.

هرچه سریع‌تر کم ‌شنوایی تشخیص داده و درمان شود، بهتر می‌توان کیفیت زندگی را حفظ کرد. پس اگر شک دارید، حتما به پزشک متخصص یا شنوایی سنج مراجعه کرده و علاوه‌بر علائم کم شنوایی در نوزادان و کودکان، علائم کم شنوایی در بزرگسالان را نیز جدی بگیرید.