درمان کم شنوایی بدون سمعک، واقعیت یا خیال؟

کم شنوایی در ابتدا می‌تواند برای شما یک تجربه ترسناک باشد. ممکن است در این حالت، احساس انزوا کرده یا حتی بخواهید این واقعیت را پنهان کنید که شنوایی شما به خوبی سابق نیست. در این حالت احتمالاً اولین راهی که به ذهن می‌رسد، درمان کم شنوایی بدون سمعک خواهد بود.

کم شنوایی با متغیرهای مختلفی همراه بوده و نوع و شدت آن، میزان بهبود شنوایی را تعیین می‌کند. هر چه زودتر مشکلات شنوایی خود را شناسایی کرده و مبادرت به درمان کم شنوایی خود کنید، ساده‌تر و آسان‌تر درمان خواهید شد.

در این مقاله به بررسی روش درمان کم شنوایی بدون سمعک خواهیم پرداخت.

پیشرفت‌های پزشکی و تکنولوژی سبب شده بسیاری از روش‌های درمان کم شنوایی بدون سمعک امکان‌پذیر شود. درمان کم شنوایی تا حد زیادی به نوع کم شنوایی فرد بستگی دارد که عبارت اند از:

✅ کم شنوایی انتقالی: زمانی رخ می‌دهد که گوش خارجی یا میانی نمی‌توانند صدا را به گوش داخلی برسانند.

✅ کم شنوایی حسی – عصبی: هنگامی فرد دچار این کم شنوایی حسی عصبی می‌شود که گوش داخلی، عصب شنوایی یا مغز نتوانند امواج صوتی را تشخیص دهند.

✅ کم شنوایی مختلط: ترکیبی از کم شنوایی انتقالی و حسی – عصبی، سبب ایجاد کم شنوایی مختلط خواهد شد.

شناخت نوع کم شنوایی به افراد کمک می‌کند تا بهترین درمان برای کم شنوایی بدون سمعک را انتخاب کنند. انجام تست‌های شنوایی سنجی یا مراجعه به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی در تشخیص نوع کم شنوایی به فرد کمک خواهد کرد. برای تشخیص کم شنوایی در نوزادان خود نیز بهتر است ابتدا شنوایی سنجی نوزادان را در مراکز معتبر انجام داده و سپس بهترین تصمیم را بگیرید.

یکی از مراکز معتبر در زمینه شنوایی سنجی در شهرضا، کلینیک شنوایی سنجی زیمنس است که دارای کامل‌ترین و مجهزترین دستگاه‌ها برای سنجش شنوایی است.

در ادامه با انواع روش درمان کم شنوایی بدون سمعک آشنا خواهیم شد.

سلول‌های بنیادی جنینی، سلول‌های پیش‌ساز هستند که توانایی تبدیل به انواع دیگر سلول‌های بدن را دارند. این سلول‌ها ایمن بوده و ظرفیت تکثیر بالایی دارند. درمان کم شنوایی با استفاده از سلول‌های بنیادی:

• شبکه عروقی آسیب‌دیده گوش داخلی را بازیابی می‌کند.
• پرفیوژن ماندن حلزون و سلول‌های عصب شنوایی را افزایش می‌دهد.
• مرگ سلول‌های حسی – عصبی را مهار می‌کند.

این عمل پیچیده به کاهش التهاب و فیبروز بافتی کمک کرده، سرعت زوال پیشرونده شنوایی را کاهش داده و در مواردی حتی آن را به‌صورت کامل متوقف می‌کند.

ژن درمانی مختص کودکانی است که به‌دلیل یک بیماری ژنتیکی به‌نام نوروپاتی با کم شنوایی متولد می‌شوند. نوروپاتی شنوایی، وضعیتی است که فرد می‌تواند به‌صورت طبیعی صدا را تشخیص دهد، اما ارسال این سیگنال‌ها به مغز دچار اشکال شده است.

در این ژن درمانی، دانشمندان پروتئینی به‌نام اتوفرلین (OTOF) ساخته اند که به سلول‌های گوش کمک می‌کنند تا با عصب شنوایی ارتباط برقرار کند. هر گونه تغییر در OTOF می‌تواند نشان دهنده وجود نقص در ژن باشد که طی آن انتقال صدا از سلول‌های مویی داخلی به اعصاب شنوایی کاهش پیدا می‌کند.

هدف از ژن درمانی، هدایت یک کپی از ژن معیوب OTOF به داخل گوش است. درمان با این روش با استفاده از یک ویروس خنثی و تحت بیهوشی عمومی صورت گرفته و به داخل گوش تزریق خواهد شد.

سلول درمانی می‌تواند آسیب به عصب شنوایی را ترمیم کرده و شنوایی را بهبود بخشد. سلول‌های مویی گوش داخلی به‌صورت طبیعی بازسازی نمی‌شود؛ این موضوع سبب شده تا کم شنوایی با افزایش سن پیشرفت کند.

آسیب به سلول‌های مویی غیرقابل برگشت است. طی مطالعاتی که در سال‌های اخیر روی مدل‌های حیوانی صورت گرفته، نشان داده که سلول‌های مویی گوش داخلی ممکن است توسط یک ماده مولکولی کوچک به‌نام مهارکننده گاما سکرتاز بازسازی شوند.

در این نوع درمان کم شنوایی بدون سمعک، دارو با تزریق به داخل پرده گوش وارد می‌شود.

تحریک هدفمند عصب یا نورومدولاسیون، اعصاب گوش را با استفاده از تکانه‌های الکتریکی کم ولتاژ یا دارو تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحریک عصب واگ جفت شده (VNS که مخفف Vagus Nerve Stimulation است) با محرک‌های صوتی می‌تواند به‌صورت کنترل شده، انعطاف‌پذیری عصبی در قشر شنوایی را القا کند.

هدف از این نوع درمان کم شنوایی بدون سمعک نرمال کردن یا تغییر نوع فعالیت اعصاب گوش برای درمان کم شنوایی است. این نوع روش درمانی معمولاً برای افرادی استفاده می‌شود که قبلاً گزینه‌های درمانی دیگری را تجربه کرده اند.

در این درمان کم شنوایی بدون سمعک دارویی ژل مانند با نام FX – 322 داخل پرده گوش تزریق شده و سبب تحریک سلول‌های بنیادی داخل گوش شده که می‌توانند به رشد سلول‌های شنوایی جدید و سالم کمک کند.

محققان مرکز پزشکی مریلند مطالعه ای انجام داده اند که نقش یک پروتئین حیاتی با نام پروتئین GFI1، در رشد سلول‌های مویی حیاتی در شنوایی را تأیید کرده است. این سلول‌های مویی، سلول‌های تخصصی گوش داخلی هستند که مسئول تقویت صداهایی است که به گوش می‌رسند یا ارتعاشات مکانیکی برانگیخته ای که صدا را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل کرده و سپس به مغز ارسال می‌کنند.

هنگامی که سلول‌های مویی گوش داخلی به‌درستی رشد نمی‌کنند یا تحت تأثیر فشارهای محیطی مانند صداهای بلند آسیب ببینند، عملکرد خود برای شنوایی را از دست خواهند داد.

این مطالعه یک مکانیزم دوگانه برای پروتئین GFI1 در ارتقای رشد سلول‌های مویی پیشنهاد می‌کند که شامل سرکوب ژن‌های مرتبط با نورون‌ها و همچنین فعالسازی ژن‌های اختصاصی سلول‌های مو به‌منظور بلوغ عملکردی طبیعی است.

کاشت حلزون یا Cochlear Implants یکی از راه‌های درمان کم شنوایی است. اگر  گوش داخلی آسیب شدیدی دیده باشد، حتی قوی‌ترین سمعک نیز نمی‌تواند شنوایی فرد را بازگرداند. در این حالت، ممکن است پزشک متخصص، کاشت حلزون را پیشنهاد دهد.

این جراحی، بخش‌های آسیب دیده گوش را دور می‌زند و سیگنال‌ها را مستقیماً به سمت عصب شنوایی روانه می‌کند؛ در این صورت، صدا به مغز منتقل خواهد شد و توسط فرد شنیده می‌شود.

در کاشت حلزون یک میکروفون پشت گوش و یک فرستنده زیر پوست فرد قرار داده می‌شود. اطلاعات صوتی به سمت الکترودهایی خواهد رفت که پزشک از طریق جراحی در گوش داخلی بیمار قرار داده است.

افرادی که اعصاب آکوستیک آنها از بین رفته است؛ به‌عنوان مثال:

• افرادی که دچار شکستگی در قاعده جمجمه (استخوان گیجگاهی) در هر دو سمت شده اند.
• افرادی که به نوروفیبروماتوز مبتلا هستند.
• کودکانی که بدون عصب شنوایی متولد می‌شوند.

نمی‌توانند از سمعک یا کاشت حلزون استفاده کنند.

خوشبختانه، برای این دست از افراد راه‌هایی برای درمان شنوایی بدون سمعک وجود دارد. این افراد می‌توانند با کاشت الکترودهایی در بخش‌هایی از مغز که مسئول شنوایی است یعنی ساقه مغز، شنوایی خود را بازیابی کنند.

در این روش درمان کم شنوایی بدون سمعک، الکترودهایی وجود دارند که به دستگاه‌های تشخیص صدا و پردازش صدا مشابه با آنچه در کاشت حلزون صورت می‌گیرد، متصل می‌شوند.

سیستم مدولاسیون فرکانس یا FM که مخفف عبارت Frequency Modulation است، دستگاهی است که به افراد مبتلا به کم شنوایی کمک می‌کند تا صدای پس زمینه را بشنوند. این سیگنال‌ها دقیقاً از نوع سیگنال‌هایی است که برای رادیوها استفاده می‌شوند.

این نوع سیستم، صدای فردی که صحبت می‌کند را از طریق میکروفون به فردی که از این نوع گیرنده استفاده می‌کند، ارسال خواهد کرد.

متأسفانه سمعک نمی‌تواند کم شنوایی را اصلاح کرده یا آن را به حالت نرمال برگرداند. آموزش شنوایی می‌تواند در به حداکثر رساندن توانایی‌های شنوایی کمک کند. این نوع آموزش‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• کلاس‌های توانبخشی شنوایی
• یادگیری استراتژی خوب گوش دادن
• ایجاد دستورالعمل‌هایی برای برقراری ارتباط با اطرافیان

علاوه‌بر کاشت حلزون، دستگاه‌های شنوایی قابل کاشت دیگری نیز وجود دارند که ممکن است به درمان کم شنوایی بدون استفاده از سمعک کمک کنند. این نوع دستگاه‌ها، ارتعاشات صوتی را به گوش داخلی فرستاده و نواحی آسیب دیده گوش میانی را دور می‌زنند. این دستگاه‌ها عبارت اند از:

✅ دستگاه لنگر استخوانی: که مستقیماً زیر پوست قرار داده می‌شوند.

✅ بونبریج (Bonebridge): دستگاهی است که از یک ویبره استخوانی ویژه تشکیل شده که به‌صورت کامل زیر پوست کاشته می‌شود.

اگر علت کم شنوایی آسیب گسترده به گوش میانی یا خارجی باشد، جراحی‌های زیر می‌تواند شنوایی گوش را بهبود بخشد:

✅ بازسازی زنجیره استخوانی: هنگامی که یک یا چند استخوان گوش میانی آسیب دیده یا از بین رفته باشد، می‌توان استخوان‌ها را با استفاده از پروتزهایی جایگزین کرده که شبیه به استخوان‎‌های طبیعی فرد بوده و شنوایی کلی را بهبود می‌بخشند.

✅ تمپانوپلاستی: پرده گوشی که سوراخ شده و خودبه‌خود بسته نشده باشد را می‌توان با استفاده از عمل جراحی ترمیم کرده تا شنوایی تقویت شده و از ایجاد عفونت جلوگیری شود. در این عمل، پیوندی مانند غضروف یا فسیا زیر پرده گوش قرار داده تا سوراخ ایجاد شده، ترمیم شود.

✅ استاپدوتومی: در بیماران مبتلا به اتواسکلروز رکابی (بیماری ای است که در آن استخوان سوم شنوایی و استخوان رکابی به‌خوبی ارتعاش نمی‌کنند.) استخوان رکابی را برداشته و یک عضو مصنوعی را جایگزین آن خواهند کرد.

✅ ترمیم آترزی شنوایی: کودکان یا بزرگسالانی که بدون کانال گوش متولد شده اند یا دچار تنگی شدید کانال گوش شده اند، ترمیم آترزی شنوایی می‌تواند صدای طبیعی را به گوش میانی بازگرداند. در این روش، از یک پرده گوش جدید با بافت فاسیا و پیوند پوست برای ایجاد یک کانال گوش جدید استفاده می‌شود.

از جمله راه‌های درمان کم شنوایی بدون سمعک که ناهنجاری‌های پرده یا استخوان گوش را ازبین می‌برند، روش‌های جراحی هستند که بسیار رایج اند.

از دستگاه‌هایی که برای درمان کم شنوایی بدون سمعک استفاده می‌شوند می‌توان به کاشت حلزون اشاره کرد که هرگز نمی‌توانند شنوایی را به صورت کامل بازگردانند و در مواقعی باعث از دست دادن کامل شنوایی می‌شوند و در مواردی بسیار نادر سبب ایجاد مننژیت خواهند شد.

روش‌هایی همانند ژن درمانی، سلول درمانی و درمان با استفاده از سلول‌های بنیادین نیز تا این سال (2024) در حال کارآزمایی‌های بالینی است و تاکنون نتیجه ای مبنی بر اثرگذاری 100% از آنها منتشر نشده است.

از بین روش‌های موجود بهتر است با توجه به نوع کم شنوایی که دارید و همچنین روش‌هایی که در دسترس است، بهترین درمان را انتخاب کنید.