تمپانوسنتز چیست و در چه مواقعی تجویز می‌شود؟

سؤالی که ممکن است برای والدین نگران پس از شنیدن تمپانوسنتز ایجاد شود، این است:

تمپانوسنتز چیست؟ چگونه به کودک من کمک خواهد کرد؟ عوارض آن چیست؟ و این نحوه انجام آن چگونه خواهد بود؟

می‌توان گفت که روش تمپانوسنتز یک نوع جراحی بسیار کوچک است که به سوراخ کردن پرده تمپان با یک سوزن با اندازه کوچک به‌منظور تنفس و خروج مایع از شکاف گوش میانی یا ایجاد مسیری برای تجویز داروهای داخل تمپان اشاره دارد.

در این مقاله به بررسی موارد زیر خواهیم پرداخت:

• تمپانوسنتز چیست؟
• دلایل انجام تمپانوسنتز چیست؟
• نحوه انجام تمپانوسنتز
• مراقبت‌های بعد از تمپانوسنتز چیست؟
• عوارض انجام تمپانوسنتز چیست؟

تمپانوسنتز یا لوله گوش (Tympanocentesis)، استوانه‌های توخالی و کوچکی هستند که معمولاً از فلز یا پلاستیک ساخته می‌شوند. آنها با جراحی در پرده گوش قرار می‌گیرند. تمپانوسنتز، یک راه هوایی ایجاد می‌کند که گوش میانی را تهویه کرده و از تجمع مایع در پشت پرده گوش جلوگیری می‌کند.

برخی از لوله‌های تمپانوسنتز برای چهار تا ۱۸ ماه در جای خود باقی می‌مانند و سپس به‌صورت خودبه‌خود می‌افتند. لوله‌های دیگر به گونه‌ای طراحی شده‌اند که مدت طولانی‌تری در پرده گوش فرد مانده و ممکن است، برای برداشتن آنها نیاز به جراحی باشد.

سایر اصطلاحات که به‌جای تمپانوسنتز استفاده می‌شوند، عبارت اند از:

• لوله تهویه
• لوله تمپانوستومی
• لوله یکسان‌سازی فشار
• لوله میرنگوتومی

پزشکان اغلب تمپانوسنتز را برای کودکانی که تجمع مداوم مایع در پرده گوش دارند، توصیه می‌کنند، به‌ویژه اگر مشکل منجر به کاهش شنوایی شده و بر رشد گفتار کودک تأثیر بگذارد.

اگر کودک شما اغلب دچار عفونت گوش می‌شود، ممکن است، پزشک متخصص گوش و حلق و بینی استفاده از تمپانوسنتز را پیشنهاد کند.

به‌صورت معمول تمپانوسنتز پس از شش تا نه ماه خودبه‌خود می‌افتد و سوراخ ایجاد شده توسط آن به خودی خود بهبود می‌یابد. با این حال، برخی از لوله‌های تمپانوسنتز باید برداشته شده و ممکن است، پزشک مجبور شود سوراخ ایجاد شده را با جراحی ببندد.

تجهیزات مورد نیاز برای انجام عمل تمپانوسنتز شامل موارد زیر است:

• میکروسکوپ
• اسپکولا گوش با اندازه‌های مختلف (دستگاه مخروطی شکل برای مشاهده داخل گوش)
• پروب جابسون هورن (طراحی شده برای حذف جرم گوش)
• قلاب مومی
• سیستم مکش
• ماده بی‌حس کننده موضعی
• سوزن نخاعی گیج 21
• سرنگ تنفسی 3 میلی‌لیتر

دلایل مختلفی وجود دارد که چرا هم کودکان و هم بزرگسالان به تمپانوسنتز نیاز داشته و برای آنها تجویز می‌شود که در ادامه به‌صورت جداگانه برای کودکان و بزرگسالان بررسی خواهیم کرد.

اعتقاد بر این است که عفونت‌ گوش میانی در کودکان به‌دلیل مشکلات ناشی از شکل شیپور استاش در آنها است. شیپور استاش، لوله‌ای است که فضای گوش میانی انسان را به فضای باز پشت بینی (نازوفارنکس) متصل می‌کند. شیپور استاش، اجازه تهویه هوا در گوش میانی را داده و به مایع گوش که به‌صورت طبیعی وجود دارد، اجازه می‌دهد تا به داخل نازوفارنکس تخلیه شود.

شیپور استاش در گوش کودکان کوتاه‌تر، باریک‌تر و افقی‌تر از بزرگسالان است. مشکلات آناتومی گوش و حلق و بینی همانند این مورد به این معنا است که کودکان به‌شکل ذاتی عملکرد ضعیف‌تری در مورد شیپور استاش داشته که سبب شده شیپور استاش، تهویه و تخلیه کافی نداشته باشد. در این صورت، کودکان ممکن است، مستعد ایجاد مایع اضافه و فشار منفی در گوش شده که منجر به ایجاد عفونت‌های مکرر در گوش آنها خواهد شد.

تمپانوسنتز اغلب برای کودکان با ویژگی‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

✓ اوتیت میانی مزمن (عفونت‌های مکرر گوش میانی) که با آنتی‌بیوتیک‌ها به سختی درمان می‌شوند، به‌ویژه اگر گوش کودک، مایع موجود در گوش را همزمان با عفونت‌ در خود نگه دارد.

✓ اوتیت میانی همراه با افیوژن که منجر به کاهش شنوایی به دلیل تجمع مایع در گوش میانی می‌شود.

✓ ریزش پرده گوش (آتلکتازی)؛ در کودکانی که دچار فشار منفی مزمن هستند، پرده‌های گوش‌ به‌مرور زمان نازک و کشیده شده و کف گوش میانی، در سه استخوان کوچک که مسئول انتقال صدا (اسیکول‌ها) هستند، فرو می‌رود. این فشار وارد شده روی استخوانچه‌ها می‌تواند، باعث کاهش شنوایی هدایتی و فرسایش دائمی استخوان شود.

جراحی تمپانوسنتز برای همه کودکانی که مبتلا به تجمع مایع در گوش یا عفونت گوش هستند، پیشنهاد نمی‌شود. به‌صورت کلی، آنتی بیوتیک‌ها یا انواع دیگر درمان‌ها برای کودکان مبتلا به عفونت‌های گاه‌به‌گاه گوش مناسب هستند.

اما، اگر کودک شما چندین عفونت گوش را تجربه کند، باید با پزشک متخصص در مورد این که آیا تمپانوسنتز می‌تواند به وی کمک کند، صحبت کنید.

تمپانوسنتز در بزرگسالان، به‌منظور تخلیه و تهویه گوش میانی و همچنین درمان شرایط خاص در صورتی که خط اول درمان مؤثر نباشد، استفاده می‌شود. شرایطی که ممکن است به استفاده از عمل تمپانوستومی در بزرگسالان نیاز باشد، عبارت اند از:

1- وجود مایع در گوش (اوتیت میانی همراه با افیوژن، گوش چسبنده یا اوتیت میانی سروزی) که به خودی خود از بین نرفته یا منجر به مشکلاتی در تعادل، شنوایی یا گفتار فرد می‌شود.

2- عفونت‌های مکرر گوش یا عفونت‌هایی که با سایر درمان‌ها از بین نمی‌روند.

3- اختلال در عملکرد لوله شنوایی نیز نیاز به استفاده از تمپانوسنتز خواهد داشت (این وضعیتی است که معمولاً در بزرگسالان به دلیل آلرژی مزمن ایجاد می‌شود).

4- در صورتی که پرده گوش جمع شده باشد.

5- باروتروما  که ناشی از تغییرات فشار هوا مانند غواصی یا سفر هوایی باشد.

ابتدا، بیمار در حالت خوابیده و به پشت قرار می‌گیرد و سر به‌گونه‌ای به‌سمت اپراتور چرخانده می‌شود که به دیدن غشای تمپان کمک کند. قبل از شروع استفاده از این روش، جرم گوش برای تسهیل روند موفقیت‌آمیز برداشته می‌شود. در این بخش مراحل مربوط به این روش آورده شده که عبارت اند از:

1- از موقعیت صحیح بیمار برای دید کافی اطمینان داشته باشید.

2- پس از آن، بی‌حسی موضعی با استفاده از ژل موضعی انجام می‌شود.

3- مورد بعدی، شامل آسپیراسیون هوا است که با اتصال یک سرنگ 3 سانتیمتر مکعب (سی‌سی) به سوزن‌های نخاعی گیج 21 انجام می‌شود و یک سانتیمتر مکعب (سی‌سی) هوا آسپیره می‌شود. برای اطمینان از تجسم کافی، یک خم 45 درجه روی سوزن نخاعی ایجاد می‌شود.

4- سپس سوزن با دقت زیادی به پرده تمپان منتقل می‌شود.

5- هنگامی که سوزن به غشای تمپان می‌رسد، مایع به‌آرامی آسپیره شده که بعداً می‌توان آن را در آزمایشگاه ارزیابی کرد.

6- یک سوراخ ثانویه (که گمانه نیز نامیده می‌شود) روی غشای تمپان برای بیمارانی که نیاز به تجویز دارو دارند ایجاد می‌شود. این سوراخ، همچنین فشار را هنگام استفاده از دارو کاهش می‌دهد.

7- پس از آن، سوزن و اسپکولا گوش با دقت جمع شده تا از بروز هر گونه آسیبی جلوگیری شود.

8- در انتها، مجرای گوش را با محلول 3 درصد پراکسید هیدروژن شستشو داده و مقدار کمی پنبه یا فتیله گوش برای جذب مایع اضافی درون گوش قرار می‌دهند.

جراحی لوله گوش یا تمپانوسنتز معمولاً در حالی انجام می‌شود که فرد داروی بیهوشی عمومی گرفته باشد. با این حال، بزرگسالان ممکن است، ترجیح داده تا این عمل را با استفاده از بی‌حسی موضعی انجام دهند (در این صورت فرد هوشیار بوده و تنها موضع بی‌حس خواهد شد).

در این بخش از مقاله به بررسی روش‌های انجام عمل تمپانوسنتز در سه مرحله خواهیم پرداخت.

پزشک متخصص گوش و حلق و بینی به بیمار اطلاع خواهد داد که تا چه زمانی و چه چیزهایی کودک یا فرد بزرگسال می‌تواند قبل از جراحی، بخورد یا بنوشد. زیرا معده بیمار باید در روز جراحی خالی باشد.

مهم نیست که یک جراحی چقدر ساده یا دشوار باشد، در هر حال، جراحی می‌تواند، برای کودکان ترسناک باشد. در این صورت، می‌توان با کودک در مورد جراحی صحبت کرده و روش‌هایی را که برای کمک به آماده سازی او دارید، انجام دهید.

جراح گوش و حلق و بینی جراحی تمپانوستومی را انجام می‌دهد. بعد از این که فرد بزرگسال یا کودک تحت بیهوشی قرار گرفتند، این فرآیند در اتاق عمل انجام خواهد شد. در طول عمل، متخصص بیهوشی کودک شما را با دقت زیر نظر خواهد گرفت و او را در خواب راحت و ایمن نگه می‌دارد.

جراح، سوراخ کوچکی در پرده گوش ایجاد کرده و با استفاده از ساکشن مایع را از گوش میانی خارج می‌کند.

در این جراحی، هیچ بخیه یا بریدگی قابل مشاهده‌ای وجود نخواهد داشت؛ زیرا جراح می‌تواند از طریق کانال گوش به پرده گوش دسترسی پیدا کند. سپس جراح با قرار دادن یک لوله پلاستیکی یا فلزی کوچک در سوراخ پرده گوش کار را تمام می‌کند. به‌صورت معمول جراحی تمپانوسنتز حدود 10 تا 15 دقیقه طول می‌کشد.

ممکن است، در روزهای پس از قرار دادن لوله در گوش فرد از طریق تمپانوستومی، فرد، مقداری درد خفیف را تجربه کند. پیروی از تمامی دستورالعمل‌هایی که پزشک به فرد ارائه می‌دهد، بسیار مهم بوده و در صورت داشتن هر گونه نگرانی یا سؤال بهتر است با پزشک تماس گرفته شود.

بیشتر افراد می‌توانند، روز بعد از قرار دادن لوله‌ها به محل کار یا مدرسه برگردند، با این حال، زمان بهبودی تمپانوستومی بین افراد متفاوت است.

تمپانوسنتز یک روش استاندارد بوده که عمدتاً تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و یکی از روش‌های بی خطر برای درمان عفونت گوش است. این روش نیازمند همکاری مطلق بیمار برای دستیابی به هدف تشخیصی یا درمانی خود است.

با این حال، دارای برخی موارد منع مصرف است، همانند موارد زیر:

✓ در بیماری که لوله تمپانوستومی سالم دارد.

✓ غشای تمپان ناقص یا ضعیف دیده شود.

✓ بیماران مبتلا به تومورهای داخل تمپانیک مانند نورومای صورت و مننژیوم نباید تمپانوسنتز انجام دهند.

✓ دیسکرازی خون (اختلال خون) یا ضد انعقاد نیز از موارد منع این روش است.

مراقبت‌های لازم پس از انجام عمل تمپانوسنتز عبارت اند از:

بهبودی: بهبود در موضع جراحی پس از قرار دادن لوله گوش به‌صورت کلی فرآیندی سریع است. پزشک ممکن است، قطره گوش آنتی بیوتیک را برای استفاده بعد از عمل تجویز کرده که باید چند روز پس از جراحی مصرف شود. برای جلوگیری از ایجاد باکتری‌های مقاوم به آنتی بیوتیک، حتماً کل دوره پزشکی را کامل کنید.

درد: اگر فرد بزرگسال یا کودک هر گونه درد یا ناراحتی را تجربه کند، داروهای مسکن بدون نسخه مانند ادویل (ایبوپروفن) یا تیلنول (استامینوفن) می‌تواند به کاهش درد در آنها کمک کند. پرده گوش با گذشت زمان در اطراف لوله گذاشته شده، شروع به ترمیم کرده که به حفظ آن در جای خود کمک خواهد کرد.

فعالیت‌های آبی: پزشک، دستورالعمل‌هایی را در مورد این که چه زمانی فرد می‌تواند، استحمام کرده یا گوش‌ها را خیس کند به وی ارائه می‌دهد. معمولاً توصیه می‌شود که در هفته اول پس از عمل، آب وارد گوش فرد نشود.

همانند هر عمل جراحی دیگری، تمپانوستومی ممکن است، عوارض خاصی داشته باشد. عوارض تمپانوسنتز می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

✓ اسکار پرده گوش ناشی از این روش

✓ سوراخ شدن پرده گوش (که به‌دنبال بیرون آمدن لوله بسته نشده و ترمیم آن صورت نگرفته باشد. اگر این اتفاق بیفتد، جراح باید سوراخ ایجاد شده در پرده گوش را با روش دیگری ترمیم کند.)

✓ عفونت‌های مکرر گوش، حتی پس از انجام تمپانوستومی

✓ گوش سفت یا کوچک شدن پرده گوش پس از انجام چند عمل جراحی تمپانوستومی

✓ اوتوره (وضعیتی است که در آن تخلیه مداوم مایع از گوش وجود دارد)

در جواب به سؤال تمپانوسنتز چیست؟ می‌توان گفت که تمپانوسنتز یک روش سریع و ساده بوده که به طرق مختلف می‌تواند، مفید باشد. این روش به تسکین فوری درد کمک کرده و همچنین، می‌تواند با تجویز داروها به درمان مستقیم و ضد میکروبی گوش کمک کند.

این روش به خودی خود دارای حداقل خطرات ممکن است، هنگامی که توسط یک فرد متخصص و یک پزشک ماهر انجام ‌شود. بهتر است، قبل از انجام این عمل، مزایای بالقوه آن را همراه با خطرات احتمالی به‌صورت موردی و به‌دقت سنجید.

علاوه‌بر این، پیشرفت‌های صورت گرفته در فناوری و شیوه‌های پزشکی در سال‌های اخیر به بهبود دقت و افزایش ایمنی در عمل تمپانوسنتز می‌انجامد و تا حد امکان عوارض تمپانوسنتز را کاهش می‌دهد که سبب شده، این روش به گزینه‌ای جذاب‌ برای مدیریت بیماری‌های گوش میانی تبدیل شود.