بیماری نوریت دهلیزی یا سرگیجه دهلیزی – معرفی علائم و روش‌های درمان

نوریت دهلیزی (vestibular neuritis) وضعیتی است که عصب دهلیزی که گوش داخلی را به مغز متصل می‌کند، تحت تأثیر قرار داده و معمولاً باعث ایجاد سرگیجه‌های طولانی‌مدت در فرد می‌شود.

نوریت دهلیزی یک بیماری عصبی ناشی از التهاب عصب(های) گوش داخلی است که می‌تواند باعث ایجاد سرگیجه، عدم تعادل، حساسیت حرکتی، حالت تهوع و مشکلات بینایی در افراد شود.

این بیماری، سومین علت شایع اختلالات دهلیزی است و می‌تواند منجر به علائم خفیف شود یا حتی در مواردی منجر به مشکلات شدید در فعالیت‌های منظم زندگی روزمره خواهد شد.

در این مقاله به بررسی نوریت دهلیزی، علائم آن، تشخیص اختلال دهلیزی گوش، روش‌های درمان و پیشگیری از نوریت دهلیزی خواهیم پرداخت.

نوریت دهلیزی اختلالی است که بر عصب دهلیزی گوش داخلی فرد تأثیر می‌گذارد. این عصب، اطلاعات مربوط به تعادل و وضعیت سر فرد را از گوش داخلی به سمت مغز می‌فرستد. هنگامی که این عصب ملتهب یا متورم شود، نحوه خواندن اطلاعات توسط مغز مختل خواهد شد که این امر، منجر به ایجاد سرگیجه و سایر علائم مرتبط با تعادل می‌شود.

کارشناسان بر این باورند که نوریت دهلیزی ناشی از بروز عفونت‌های ویروسی است که از گوش داخلی فرد شروع شده یا در بخش‌های دیگری از بدن بیمار شروع می‌شود، مانند آبله مرغان یا هپاتیت ویروسی.

به صورت کلی، افرادی که به بیماری نوریت دهلیزی مبتلا می‌شوند، یک مرحله حاد و یک فاز مزمن را پشت سر می‌گذارند. در بیشتر موارد، این به معنای بروز علائم ناگهانی و شدید برای حدود یک هفته است و به‌دنبال آن علائم خفیف‌تر رخ خواهد داد که از چند هفته تا چند ماه ممکن است، طول بکشد. بیماری نورونیت از جمله بیماری‌های نادر است، اما برخی از افراد علائم طولانی مدت نوریت دهلیزی را از خود نشان داده که سال‌ها طول می‌کشد.

در ادامه به بررسی علائم بیماری نوریت دهلیزی در حالت حاد و مزمن خواهیم پرداخت.

مرحله اولیه نوریت دهلیزی تا چند روز ادامه دارد. علائم متفاوت است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بروز سرگیجه‌های ناگهانی و شدید (احساس چرخش)
• بروز سرگیجه‌های شدید (احساس سبکی در سر یا بی‌ثباتی)
• مشکلات تعادلی شدید
• کم شنوایی
• وزوز گوش
• حالت تهوع و استفراغ
• مشکل در تمرکز
• حساسیت حرکتی شدید
• نیستاگموتس (وضعیتی که در آن فرد قادر به کنترل حرکات چشم خود نیست.)

فاز مزمن نوریت دهلیزی می‌تواند از چند هفته تا چند ماه طول بکشد و ممکن است شامل علائمی مانند موارد زیر باشد:

• سبکی سر
• سرگیجه خفیف همراه با حرکات سر و بدن
• حالت تهوع خفیف
• مشکل جزئی در راه رفتن به‌خصوص در محیط‌های شلوغ
• احساس پری در گوش فرد
• حساسیت حرکتی خفیف
• اضطراب

به خاطر داشته باشید که علائم نوریت دهلیزی از فردی به فرد دیگر متفاوت است. علائم شما به عوامل مختلفی از جمله علت دقیق مشکل، ناحیه آسیب عصبی و سابقه پزشکی شما بستگی دارد.

از جمله علل ایجاد بیماری نوریت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

یکی از علل شایع بروز نوریت دهلیزی، عفونت با ویروس است. ویروس‌های مختلفی وجود دارند که می‌توانند نوریت دهلیزی ویروسی ایجاد کنند.

عفونت گوش ممکن است، همزمان با یا بلافاصله پس از ابتلا به یک بیماری ویروسی رایج ایجاد شود، مانند:

• گلودرد
• تب غده‌ای
• آنفولانزا
• سرماخوردگی

ویروس تبخال نیز ممکن است یکی از این دلایل باشد. ویروسی که باعث ایجاد زونا می‌شود نیز ممکن است، یکی از عوامل ایجاد اختلال دهلیزی گوش باشد. گاهی اوقات ممکن است از هیچ عفونت ویروسی دیگری آگاه نباشید و فقط علائم نوریت دهلیزی در فرد ایجاد شود.

سایر علل نوریت دهلیزی غیرمعمول هستند. با این حال، شرایط زیر همگی علائم و مشکلات دیگری خواهند داشت، اما ممکن است به‌عنوان یک عارضه، باعث ایجا نوریت دهلیزی شوند:

✓ عفونت‌ گوش میانی توسط باکتری. بیشتر عفونت‌های گوش به گوش داخلی سرایت نمی‌کنند، اما نوریت دهلیزی یک عارضه غیرمعمول است.

✓ مننژیت که در آن، عفونت ممکن است از مغز به گوش داخلی سرایت کند.

✓ سکته مغزی که انسداد گردش خون در بخشی از مغز خواهد بود.

✓ آسیب به گوش نیز یکی دیگر از عوامل ایجاد این نوع بیماری است.

✓ تومورها نیز گاهی سبب ایجاد این اختلال خواهند شد.

✓ عوارض جانبی غیرمعمول برخی از داروها نیز می‌تواند سبب ایجاد سرگیجه‌ دهلیزی شود.

نوریت دهلیزی را می توان بر اساس موارد زیر تشخیص داد:

✓ سابقه پزشکی فرد

✓ پاسخ به سؤالات مربوط به شروع اولیه علائم

✓ علائم فعلی فرد

✓ یک معاینه فیزیکی

✓ نتایج تست‌های تعادل و شنوایی انجام شده توسط شنوایی سنج

✓ آزمایش نیستاگموس

✓ تصویربرداری MRI

✓ تست وضعیتی (که شامل بررسی این موضوع است که آیا علائم و الگوهای نیستاگموس با نوریت دهلیزی مطابقت دارد یا با سایر مشکلات دهلیزی یا علل غیر دهلیزی مرتبط است؟)

✓ تست کالری (که شامل این مورد است که آیا تزریق آب گرم یا سرد یا هوا به گوش داخلی تغییراتی را در عملکرد عصب دهلیزی ثبت می‌کند یا خیر؟)

✓ تست‌های عصبی دستی (که به عملکرد دهلیزی نگاه می‌کنند و سایر علل عصبی را رد می‌کند.)

✓ تست تعادل و راه رفتن (آیا فرد دچار از دست دادن مشکوک عملکرد دهلیزی است یا خیر؟)

اگر یک دوره معمولی از نوریت دهلیزی به دلیل عفونت با ویروس دارید، پزشک معمولاً می‌تواند بر اساس علائم و معاینه آن را تشخیص دهد.

آزمایشات شنوایی، تست تعادل و مواردی از این قبیل نیز در صورتی که علائمی دارید که نشان دهنده مسئله‌ای غیر از عفونت ویروسی است یا اگر علائم در عرض 3-4 هفته از بین نرود، بسیار کمک خواهد کرد.

با این حال، اگر برای اولین بار دچار سرگیجه با شروع ناگهانی کاهش شنوایی شدید، ارزیابی در بخش اورژانس برای انجام اسکن لازم است تا اطمینان حاصل شود که این امر به دلیل قطع خونرسانی گوش داخلی ایجاد نشده است.

برای تحریک نیستاگموس، پزشکان ابتدا افراد را به پشت خوابانده و در حالی که چشمان وی را تماشا می‌کنند، به‌آرامی آنها را از یک طرف به سمت دیگر می‌چرخانند. متخصصان، گاهی اوقات از فرد می‌خواهند که از عینک‌های ضخیم، یک طرفه و ذره بین به نام لنز فرنزل استفاده کند.

پزشکان به‌راحتی می‌توانند چشم‌های بزرگ شده فرد را از طریق لنز ببینند، اما فرد تاری را می‌بیند و نمی‌تواند به‌صورت بصری چیزی را تثبیت کند (تثبیت بصری، تحریک نیستاگموس را سخت‌تر نیز می‌کند).

در طول مانور برای القای نیستاگموس، حرکات چشم ممکن است با استفاده از الکترودهایی (حسگرهایی که به پوست می‌چسبند) که در اطراف هر چشم قرار می‌گیرند (الکترونیستاگموگرافی) یا با دوربین فیلمبرداری متصل به لنزهای فرنزل (الکترونیستاگموگرافی ویدئویی) بررسی شوند. اگر نیستاگموس با چرخش پهلو به پهلو رخ ندهد، پزشکان مانورهای دیگری را امتحان می‌کنند.

هدف اصلی درمان نوریت دهلیزی مدیریت علائم ایجاد شده در فرد است. به همین منظور، پزشک ممکن است توصیه‌هایی داشته باشد، همانند:

• داروها (ضد ویروس‌ها و داروهای درمان تهوع، سرگیجه و التهاب)
• تمرینات نوریت دهلیزی (فیزیوتراپی)

در ادامه با انواع روش‌های درمان بیماری نورونیت خواهیم پرداخت.

پزشک ممکن است از داروهای مختلفی برای کاهش علائم نوریت دهلیزی استفاده کند، همانند:

• داروهای ضد تهوع
• داروهایی برای کاهش سرگیجه
• داروهای کاهش التهاب
• داروهای ضد ویروسی

داروهای کاهش تهوع عبارت اند از:

• اندانسترون
• متوکلوپرامید

افراد مبتلا به تهوع و استفراغ شدید ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشند. در این وضعیت، پزشک به فرد مایعات IV برای رفع کم آبی بدن می‌دهند.

داروهای کاهش سرگیجه عبارت اند از:

• مکلیزین
• دیازپام
• کمپازین و لورازپام

داروهای کاهش دهنده سرگیجه، سرکوبگرهای دهلیزی هستند. توجه به این نکته بسیار مهم است که فرد نباید بیش از سه روز از سرکوبگرهای دهلیزی استفاده کند.

پزشکان همچنین ممکن است کورتیکواستروئیدها را  برای کاهش التهاب در عصب دهلیزی توصیه کنند.

اگر ویروس تبخال باعث نوریت دهلیزی شده باشد، پزشک ممکن است به فرد مراجعه کننده، داروهای ضد ویروسی همانند آسیکلوویر را توصیه کند.

اگر مشکلات تعادل و سرگیجه بیش از چند هفته طول بکشد، پزشکان ممکن است از درمان‌های توانبخشی دهلیزی برای فرد مراجعه کننده استفاده کند. هدف از این برنامه‌ها، آموزش مجدد مغز فرد برای سازگاری با تغییراتی است که تجربه می‌کند.

به‌عنوان اولین گام در این برنامه، فیزیوتراپیست دهلیزی، بخش‌هایی از بدن فرد را که بر تعادل وی تأثیر می‌گذارند، ارزیابی می‌کند. این مناطق شامل موارد زیر است:

• پاها
• چشم‌ها
• گوش‌ها

پزشک بر اساس نتایج به‌دست آمده، برنامه تمرینی متناسب با نیازهای خاص هر فرد را طراحی خواهد کرد.

اگر بیش از چند هفته علائمی مانند سرگیجه را تجربه کرده‌اید، ممکن است پزشک، شروع یک برنامه توانبخشی تعادل را به شما توصیه کند. این تمرینات می‌تواند به مغز کمک کند تا با هر گونه تغییری که در طولانی مدت در تعادل فرد ایجاد شده سازگار شود.

برخی از نمونه‌های تمرین شامل موارد زیر است:

✓ در حالت ایستاده وزن بدن خود را از پهلو به پهلو یا جلو به عقب منتقل کنید.

✓ تمرکز چشمان خود روی یک شی نگه دارید، در حالی که سر خود را از این طرف به سمت دیگر می‌چرخانید.

✓ تمرکز چشمان خود روی یک هدف دور نگه دارید، در حالی که به سمت آن می‌روید و گهگاه به زمین نگاه می‌کنید.

تمرینات فیزیوتراپی دهلیزی را معمولاً می‌توان در خانه انجام داد، به‌صورت ایده‌آل انجام آن دو یا سه بار در روز مناسب خواهد بود.

علاوه‌بر این، برای بیمارانی که علائم آنها بیش از 3 ماه طول بکشد، 30 دقیقه پیاده‌روی در روز ممکن است، علائم سرگیجه را بهبود بخشد و اضطرابی که در مورد بیماری وجود دارد را کاهش دهد.

از آنجایی که ویروس‌ها باعث ایجاد نوریت دهلیزی می‌شوند، همیشه نمی‌توان از بروز این عارضه جلوگیری کرد. با این حال، می‌توان با اطمینان از به‌روز بودن واکسن‌های لازم، تا حدی میزان خطر ابتلا به این نوع از بیماری‌ها را کاهش داد.

اما بررسی عفونت‌های ویروسی گوش داخلی می‌تواند دشوارتر از عفونت‌های باکتریایی باشد. همچنین، ممکن است مطالعه لابیرنت، لوله‌ها و کیسه‌های پر از مایع که گوش داخلی را تشکیل می‌دهند، دشوار باشد.

انجام مواردی و پرهیز از موارد دیگر می‌تواند به فرد مبتلا کمک کند که دوره این بیماری را با آسایش بیشتری سپری کند که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.

در صورت ابتلا به این بیماری بهتر است کارهای زیر را انجام دهید:

✓ اگر احساس سرگیجه شدید داشتید، در یک اتاق تاریک دراز بکشید.

✓ اگر مریض هستید آب زیادی بنوشید، بهتر است به‌صورت جرعه جرعه و همواره آب بنوشید.

✓ سعی کنید از سروصدا و نورهایی با شدت زیاد اجتناب کنید.

✓ سعی کنید به اندازه کافی بخوابید؛ خستگی می‌تواند علائم این بیماری را تشدید کند.

✓ پیاده‌روی خارج از منزل نیز بسیار کمک کننده خواهد بود (بهتر است در ابتدا فردی همراه شما باشد تا شما در صورت نیاز به شما کمک کند.)

✓ وقتی بیرون از خانه هستید، به‌جای نگاه کردن به اطراف، چشمان خود را روی یک جسم ثابت متمرکز کنید.

کارهایی که نباید در صورت ابتلا به اختلال نوریت دهلیزی انجام داد، عبارت اند از:

✓ در صورت احساس سرگیجه، رانندگی نکنید.

✓ دوچرخه سواری نکنید.

✓ از ابزار یا ماشین‌آلات استفاده نکنید.

✓ الکل ننوشید، زیرا می‌تواند علائم این بیماری را بدتر کند.

نوریت دهلیزی یک اختلال در گوش داخلی است که منجر به ایجاد سرگیجه شدید و مشکلات تعادلی می‌شود. سرگیجه دهلیزی، ممکن است به‌صورت ناگهانی ایجاد شده و از یک هفته تا چند ماه و در برخی موارد حتی تا سال‌ها  ادامه پیدا کند.

علل بیماری نورونیت، ویروس‌هایی هستند که بر گوش داخلی فرد تأثیر گذاشته یا در بخش‌های دیگری از بدن فرد شروع می‌شود. اکثر افراد مبتلا به نوریت دهلیزی ظرف چند هفته بهبود می‌یابند.

اگر علائم شما طی چند هفته از بین نرفت، با پزشک خود صحبت کنید. او می‌تواند به شما در یافتن درمانی که برای شما بهترین نتایج را در پی دارد، کمک کند.