دیر حرف زدن کودک – مروری بر دلایل و راه‌های درمان

صحبت کردن، بخشی از مراحل رشد در هر کودکی است. با این حال، امروزه وضعیت تاخیر تکلم در کودک، به یکی از معضلات در جوامع تبدیل شده که در حال افزایش بوده و دیر حرف زدن کودک باعث ایجاد نگرانی‌های بسیاری در والدین شده است.

بسیاری از کودکان حتی نمی‌دانند که چگونه ارتباط برقرار کرده یا نیازها و احساسات خود را بیان کنند. پس هنگامی که کودکان دیر صحبت می کنند، چه باید کرد؟

کودکان با سرعت‌های متفاوتی پیشرفت کرده و تعیین این که آیا فرزند شما فقط دیرتر از سایرین صحبت می‌کند یا به کمک حرفه‌ای نیاز دارد، همیشه کار آسانی نیست.

در این مقاله به بررسی دیر حرف زدن کودک، علائم، تشخیص، انواع، درمان و روش‌های پیشگیری از تأخیر تکلم در کودک خواهیم پرداخت.

مهارت‌های گفتاری و زبانی با کوچکترین صداهایی که از نوزاد می‌آید، همچون ناله کردن آغاز می‌شود. با گذشت چند ماه، نوزاد شروع به قان و قون کردن می‌کند که یکی از شادترین لحظات برای والدین خواهد بود.

یک کودک 2 ساله معمولی می‌تواند در حدود 50 کلمه و جملات دو کلمه‌ای بگوید. تا حدود 3 سالگی، دایره لغات کودک به 1000 کلمه افزایش پیدا خواهد کرد.

تأخیر در گفتار زمانی اتفاق می‌افتد که کودک نوپا این نقاط عطف گفتار را به‌صورت معمول برآورده نمی‌کند. دیر حرف زدن کودک یکی از مشکلات رشدی شایع است که در حدود 10 درصد از کودکان پیش دبستانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

از آنجایی که تمامی کودکان، جدول زمانی پیشرفت مخصوص به خود را دارند، تشخیص این که کودک دارای مشکلی در گفتار بوده یا تنها، صحبت کردن را دیر آغاز کرده، برای مراقبین بهداشت کار دشواری است.

به‌همین دلیل است که ارزیابی و تشخیص آن باید توسط یک آسیب شناس خبره یا در صورت وجود کم شنوایی نوزادان به‌وسیله شنوایی سنجی نوزادان صورت گیرد.

کودکان زبان را با سرعت‌های متفاوتی یاد می‌گیرند. بنابراین مقایسه فرزندتان با سایر کودکان همسن خود، ممکن است در تشخیص صحیح تأخیر گفتار در کودک به والدین کمکی نکند.

به همین دلیل، بهتر است در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر در سنین مختلف کودک خود از یک متخصص مشاوره بگیرید.

علائم تأخیر گفتاری در این سن عبارت است از:

• برای تماس چشمی تلاش می‌کند.
• وقتی نام آنها صدا شود، نگاه نمی‌کند.
• وقتی در مورد اشیاء صحبت می‌شود، چرخش نکرده و به آنها نگاه نمی‌کند.

علائم تأخیر گفتاری در یکسالگی عبارت اند از:

• برای برقراری ارتباط با دیگران از حرکات استفاده می‌کند.
• تلاش برای برقراری ارتباط بدون کلام با دیگران زمانی که به کمک نیاز داشته یا چیزی می‌خواهد.
• در تقلید صدا مشکل دارد.
• به صحبت‌ها توجهی نمی‌کند.
• قادر به صدا کردن بابا و مامان نیست.

از جمله علائم تأخیر در گفتار تا 2 سالگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

✓ قادر به پاسخ دادن به دستورالعمل‌ها و سؤال‌های روزمره مانند بای بای، دست تکان بده، بابا کجاست؟ یا توپ را به من بده نیستند.

✓ تا 2 دوسالگی کودک باید در حدود 50 تا 100 کلمه را  یاد گرفته باشد که معمولاً در این کودکان مشاهده نمی‌شود.

✓ قادر به بیان عبارات 3 کلمه‌ای نیستند.

علائم دیر حرف زدن کودک تا 3 سالگی به‌صورت زیر است:

✓ قادر به تولید کلمات به‌صورت خودبه‌خود (یعنی کودک شما فقط کلمات یا عبارات دیگران را کپی می‌کند) نیستند.

✓ کودک در این سن باید حداقل یک رنگ را یاد گرفته باشد.

✓ کودک باید قادر به ترکیب کلمات در عبارات یا جملات طولانی‌ترباشد، به‌عنوان مثال، به من کمک کن مامان یا نوشیدنی بیشتری می‌خواهم.

✓ کودک باید بتواند به دستورالعمل‌ها و سؤالات طولانی‌تر مانند کفش‌های خود را بگیرید و آنها را در جعبه قرار دهید یا امروز برای ناهار چه می‌خواهید بخورید؟ پاسخ دهد.

✓ به کتاب خواندن علاقه نشان می‌دهد.

✓ سؤال می‌پرسد.

تاخیر زبان در این سن بسیار رایج است. از هر 6 کودک، 1 کودک علائم تاخیر زبانی را نشان می‌دهد.

برخی از کودکان حتی تا زمان شروع پیش‌دبستانی یا مدرسه هنوز با زبان مشکل دارند. اگر این مشکلات را نتوان با چیزهای دیگری مانند اوتیسم یا کم شنوایی توضیح داد، ممکن است به‌دلیل اختلال در رشد زبان آنها باشد.

در این سن، کودکان مبتلا به  اختلال زبان رشدی ممکن است:

✓ برای یادگیری کلمات جدید و ایجاد مکالمه تلاش کنند.

✓ از جملات کوتاه و ساده استفاده کرده و اغلب کلمات مهم را در جملات حذف کنند.

✓ فقط به بخشی از یک دستورالعمل‌ها پاسخ می‌دهند.

✓ برای استفاده صحیح از زمان گذشته، حال یا آینده تلاش می‌کنند.

✓ استفاده از کلمات مناسب برای آنها سخت بوده و به‌جای آن از کلمات عمومی استفاده می‌کنند.

✓ معنی کلمات، جملات یا داستان‌ها را نمی‌فهمد.

علائم تأخیر گفتار در تمامی سنین عبارت اند از:

✓ کم شنوایی، تأخیر رشدی یا سندرمی که ممکن است زبان را تحت تأثیر قرار دهد، برای مثال، اوتیسم یا سندرم داون تشخیص داده شود.

✓ کارهایی را که قبلا انجام می‌دادند، متوقف کرده، برای مثال، صحبت نمی‌کنند.

اگر به این نتیجه رسیدید که کودک شما دچار تأخیر در گفتار شده است، بسیار حائز اهمیت است که فوراً به پزشک یا یک مراقبت کننده پزشکی مراجعه کنید. می‌توان به‌تنهایی سراغ یک آسیب شناس گفتار زبان رفته یا از یک ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی بخواهید که شما را به یکی از این افراد معرفی کند.

یک مراقبت کننده پزشکی، موارد زیر را بررسی خواهد کرد:

• آنچه کودک شما می‌فهمد (به‌نام زبان پذیرا).
• آنچه فرزند شما می‌تواند، بگوید (به‌نام زبان بیانی).
• رشد صدا و وضوح گفتار را ارزیابی می‌کند.
• وضعیت دهانی – حرکتی کودک (نحوه کارکرد دهان، زبان، کام و غیره برای گفتار و همچنین خوردن و بلعیدن) نیز از دیگر موارد مورد بررسی است.

بر اساس نتایج آزمایش، آسیب شناس گفتار – زبان ممکن است به این نتیجه برسد که کودک به گفتار درمانی نیاز دارد.

تأخیر گفتار یا زبان می‌تواند نشان‌دهنده مسئله‌ای در مورد رشد کلی جسمی و فکری کودک شما باشد. در اینجا به برخی از علل اصلی تاخیر گفتار اشاره خواهیم کرد:

✅ اختلال دهان و دندان: بسیاری از کودکان مبتلا به تاخیر در گفتار، مشکلات دهانی – حرکتی دارند که مشکلی در نواحی مغز بوده که مسئول گفتار است. این امر، هماهنگی لب‌ها، زبان و فک را برای ایجاد صداهای گفتاری دشوار می‌کند. این کودکان همچنین ممکن است، مشکلات دهانی – حرکتی دیگری مانند مشکلات تغذیه‌ای داشته باشند.

✅اختلال رشد گفتار و زبان: برخی از اختلالات گفتار و زبان، شامل نحوه عملکرد مغز شده و ممکن است، نشانه‌ای از ناتوانی در یادگیری کودک باشد. فرزند شما ممکن است در تولید صداهای گفتاری یا استفاده از زبان گفتاری برای برقراری ارتباط مشکل داشته باشد. مشکلات گفتاری و زبانی اغلب اولین نشانه اختلال در یادگیری است.

✅از دست دادن شنوایی: کودک نوپایی که نمی‌تواند خوب بشنود یا گفتار را به‌صورت تحریف شده می‌شنود، احتمالاً در تشکیل کلمات مشکل دارد. کم شنوایی اغلب نادیده گرفته می‌شود، اما خوشبختانه به‌راحتی قابل تشخیص و شناسایی است. یکی از نشانه‌های کم شنوایی در کودک این است که فرزند شما وقتی نام شخص یا شی را می‌برید، آنها را تصدیق نکرده، اما در صورت استفاده از حرکات، این کار را خواهد کرد. با این حال، علائم کاهش شنوایی ممکن است، بسیار ظریف باشد. گاهی اوقات، تاخیر در گفتار یا زبان ممکن است، تنها علامت قابل توجه باشد.

✅اختلال طیف اوتیسم: مشکلات گفتاری، زبانی و ارتباطی می‌تواند از علائم اولیه اوتیسم باشد.

✅ عدم تحریک: همه ما نحوه صحبت کردن را از اطرافیان خود می‌آموزیم. بنابراین، اگر کودکان به‌صورت فعال با زبان درگیر نباشند، به‌صورت طبیعی درک گفتار یا کلمات برای آنها دشوار خواهد بود. عدم تحریک کلامی می‌تواند کودک را از رسیدن به نقاط عطف رشدی باز دارد.

✅مشکلات عصبی: برخی از مشکلات عصبی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و آسیب مغزی تروماتیک می‌توانند بر عضلاتی که برای صحبت کردن مورد نیاز است، تأثیر بگذارند.

البته اگر می‌پرسید کمبود چه ویتامینی باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟ باید بگوییم اسیدهای چرب امگا 3، آهن، روی و ویتامین های A ،C و E از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. آنها به عملکردهای شناختی و سلامت اعصاب کمک می‌کنند. عدم وجود کافی این مواد مغذی می‌تواند صحبت کردن و یادگیری کلمات را برای کودکان سخت کند. ممکن است سبب شود تا واضح صحبت کردن کودک را به تأخیر بیندازد.

در حالی که 100 درصد مشخص نیست که آیا بیش ‌فعالی می‌تواند، سبب تاخیر در گفتار کودک شما شود، اما می‌دانیم که بسیاری از کودکانی که به بیش فعالی مبتلا هستند، مشکلات رشد گفتار نیز دارند. با این حال، برای درک این که چرا این شرایط تا این حد به یکدیگر مرتبط هستند، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.

همان گونه که در بالا ذکر شد، این تنها یک نظریه است که بیان می‌کند، بیش‌ فعالی می‌تواند بر توانایی کودک در سازماندهی افکار، متمرکز ماندن و به‌ خاطر سپردن اطلاعات جدید تأثیر گذارد، این کودکان ممکن است، بیاموزند که آهسته‌تر صحبت کرده یا کلمات را اشتباه تلفظ کنند. کودکان مبتلا به بیش ‌فعالی، همچنین در پیروی از دستورالعمل‌ها یا درک آنچه که به آنها گفته می‌شود، دچار مشکل بوده که می‌تواند یادگیری کلمات جدید را برای آنها دشوارتر کند.

در نتیجه، کودکان مبتلا به بیش ‌فعالی ممکن است، دچار سو تفاهم و ناامیدی شده و کمتر صحبت کنند. این امر می‌تواند باعث مکالمه کمتر کودک نوپا با مراقبان و همسالان خود شده و اگر کودک، مهارت‌های زبانی خود را به این روش تمرین نکند، می‌تواند باعث تاخیر در گفتار وی شود. گفتار درمانی در این زمینه بسیار کمک کننده است. اولین قدم، برنامه‌ریزی برای ارزیابی گفتار با یک آسیب‌شناس گفتار- زبان واجد شرایط است.

در طول ارزیابی، گفتار درمانگر سؤالاتی در مورد رشد زبانی کودک می‌پرسد. آنها نحوه ارتباط کودک با دیگران را مشاهده کرده و دانش او را در مورد واژگان یا مفاهیم زبان دریافتی، ارزیابی خواهند کرد. اگر توصیه پزشک، کار با یک گفتار درمان باشد، گفتار درمانگر یک برنامه درمانی شخصی برای توسعه مهارت‌های ارتباطی کودک در نظر می‌گیرد.

همچنین مهم است که با پزشک اطفال در مورد علائم بیش فعالی کودک صحبت کنید. آنها ممکن است، آزمایش بیش فعالی، رفتار درمانی، دارو یا نوع دیگری از برنامه درمانی را برای کودک توصیه کنند.

دو نوع عمده اختلالات زبانی وجود دارد که عبارت اند از:

1. اختلالات زبان دریافتی
2. اختلالات زبان بیانی

زمانی که کودک در درک زبان مشکل دارد، تأخیر زبان دریافتی اتفاق می‌افتد. در صورتی که اختلال زبان بیانی، زمانی اتفاق می‌افتد که کودک در برقراری ارتباط کلامی دچار مشکل شده باشد.

تأخیر گفتار ممکن است به دلایل زیر باشد:

• اختلال دهان، مانند مشکلات زبان یا کام (سقف دهان)
• فرنولوم کوتاه (چین زیر زبان که می تواند حرکت زبان را محدود کند.)

بسیاری از کودکان با تاخیر در گفتار، مشکلات دهان و حرکتی دارند. این امر، زمانی اتفاق می‌افتد که در قسمت‌هایی از مغز که مسئول گفتار هستند، مشکلی وجود داشته باشد. این موضوع، هماهنگی لب‌ها، زبان و فک را برای ایجاد صداهای گفتاری دشوار می‌کند. این کودکان همچنین ممکن است، مشکلات دهانی – حرکتی دیگری مانند مشکلات تغذیه‌ای داشته باشند.

مشکلات شنوایی نیز از دیگر علل تأخیر تکلم در کودک است که می‌تواند بر گفتار وی تأثیر بگذارد. بنابراین شنوایی شناس باید شنوایی کودک را هر زمان که نگرانی گفتاری وجود دارد، مورد آزمایش قرار دهد. کودکانی که در شنیدن مشکل دارند، ممکن است در گفتن، درک، تقلید و استفاده از زبان مشکل داشته باشند.

بنابراین، مراجعه به یک شنوایی سنج برای شنوایی سنجی نوزادان یکی از مهمترین کارهایی که برای فرزند خود انجام می‌دهید. منفی بودن تست شنوایی نوزادان به این معنا است که نوزاد، برخی از معیارهای طبیعی شنوایی را نداشته و نیازمند بررسی‌های بیشتر است. یکی از مراکز معتبر برای شنوایی سنجی نوزادان در شهرضا، کلینیک زیمنس است که یکی از مجهزترین کلینیک‌های شنوایی سنجی در استان اصفهان است.

عفونت گوش به‌ویژه عفونت‌های مزمن، می‌تواند شنوایی را تحت تأثیر قرار دهد. اما تا زمانی که شنوایی طبیعی در یک گوش وجود داشته باشد، گفتار و زبان به‌صورت طبیعی توسعه می‌یابد.

روش‌های درمان تأخیر در تکلم، بستگی به علت دیر حرف زدن کودک و نوع مشکل وی دارد. از جمله راه‌هایی که برای درمان دیر حرف زدن کودک استفاده می‌شوند، عبارت اند از:

✅ به کودک کمک کرده تا  بیاموزد که تمام صداهای گفتاری را ساخته و آنها را با کلمات دیگر ترکیب کند. این امر می‌تواند به کودک کمک کرده تا صداها را راحت‌تر تولید کند.

✅ به کودک کمک کنید، معنی کلمات و انواع جملات را بفهمد.

✅ به کودک کمک کرده تا نشانه‌های اجتماعی را درک و در موقعیت‌های مختلف ارتباط برقرار کند.

✅ در یادگیری زبان اشاره به کودک کمک کرده یا از وسایلی استفاده کنید که به ارتباط گرفتن کودکان کمک کند.

✅ در صورت نیاز به فرزندتان پیشنهاد دهید، سمعک دریافت کند.

✅ به کودکان خود بیاموزید که چگونه از برنامه‌های ویژه‌ای که در کامپیوتر، تبلت یا گوشی هوشمند برای آنها وجود دارد، استفاده کنند. برخی از برنامه‌ها شامل درس گفتار نیز هستند.

والدین، مهمترین افراد در زندگی کودکان هستند. آنها مهمترین نقش را در تعیین نتایج آموزش گفتار برای کودکان با تاخیر گفتار ایفا می‌کنند. بنابراین از لحظه‌ای که وارد مرحله فرزندپروری می‌شویم، باید هر چه زودتر فرزندان خود را به صحبت تشویق کنیم.

سپس، سعی کنید زمان زیادی را به صحبت کردن، همراه با خواندن کتاب و داستان برای فرزندتان اختصاص دهید. هرگز کودک را مجبور نکنید تا به چیزی توجه کند؛ اگر کودکان نمی‌خواهند، مطلقاً آنها را مجبور به صحبت نکنید، در عوض وقتی کودک کلمه خاصی را بیان می‌کند، او را تحسین و تشویق کنید.

علاوه‌بر این، والدین نباید هر بار که فرزندانشان صحبت می‌کنند، آنها را نادیده گرفته، بلکه باید تمرکز کرده و با دقت به صحبت‌های او گوش دهند تا کودک وقت کافی را برای یادگیری کلماتی که قرار است با آنها صحبت کند، داشته باشد.

دیر حرف زدن کودک، شایع‌ترین اختلال رشد در کودکان 3 تا 16 ساله است. شیوع این اختلال از 1 تا 32 درصد در جمعیت عادی متغیر بوده و تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند سن کودک قرار می‌گیرد. با وجود شیوع و خطرات گزارش‌شده، حدود 60 درصد از موارد تأخیر تکلم در کودک زیر 3 سال به‌صورت خودبه‌خود برطرف می‌شوند.

کودکانی که دیر صحبت می‌کنند، دسته خاصی از بیماران مبتلا به اختلالات رشد گفتار و زبان را تشکیل داده و اغلب پزشکان را با یک دوراهی مواجه می‌کنند که آیا به تحقیقات بیشتری نیاز است یا فقط باید منتظر بمانند و ببینند که چه خواهد شد.

علت دیر حرف زدن کودک می‌تواند، یک مرحله طبیعی و موقت در رشد کودک بوده یا نشانه اولیه از وجود یک مشکل روانی، عصبی یا رفتاری باشد. در نتیجه، تشخیص به‌موقع، انتخاب درمان مناسب و رویکرد فردی به کودک با تأخیر گفتار و زبان ضروری است.  زیرا این مداخلات ممکن است از مشکلات روانی یا روانپزشکی بعدی در زندگی کودک پیشگیری کند.