عمل استاپدکتومی چیست، چطور انجام می‌شود و چه مراقبت‌هایی لازم دارد؟

تصور کنید که می‌توانید، دوباره صدای زمزمه باد، نجوای عزیزان یا حتی نت‌های موسیقی مورد علاقه خود را واضح و شفاف بشنوید!

عمل استاپدکتومی یکی از شگفت‌انگیزترین دستاوردهای پزشکی در درمان کم ‌شنوایی هدایتی ناشی از بیماری اتواسکلروز است.

جراحی اتواسکلروز، یک عمل ظریف بوده که با مهارت روی کوچکترین استخوان بدن یعنی استخوان رکابی انجام می‌شود و می‌تواند، کیفیت زندگی شما را دگرگون کند.

در این مقاله به بررسی عمل استاپدکتومی، افراد کاندید برای انجام این عمل، نحوه انجام جراحی اتواسکلروز، مراقبت‌های بعد از عمل و نحوه ارزیابی شنوایی پس از آن، عوارض جراحی استاپدکتومی و علل ابتلا به بیماری اتواسکلروز خواهیم پرداخت.

پزشکان برای بازیابی شنوایی فرد، عمل استاپدکتومی (stay-puh-dek-tuh-mee) یا stapedectomy را انجام می‌دهند. جراحی استاپدکتومی، آسیب گوش میانی ناشی از اتواسکلروز را ترمیم می‌کند. گوش میانی شامل سه استخوان است:

1. استخوان رکابی
2. انکوس
3. و مَلئوس

که این استخوان‌ها به شنوایی انسان کمک می‌کنند. این جراحی زمانی انجام می‌شود که رکاب بیمار با بافت استخوانی اطراف ترکیب شده، انعطاف پذیری لازم برای انتقال امواج صوتی از گوش میانی به گوش داخلی را از دست داده و بافت اطراف رکاب سخت شده باشد و از عملکرد صحیح رکاب جلوگیری می‌کند.

این عارضه به استخوان رکابی فرد که یک استخوان U شکل کوچک در گوش میانی بیمار است و امواج صوتی را به گوش داخلی فرد می‌فرستد، آسیب می‌رساند. پزشک، استخوان رکابی را با یک رکاب مصنوعی به نام پروتز جایگزین کرده و اتواسکلروز را درمان می‌کند. ممکن است تا چند روز پس از جراحی کمی گوش درد یا سردرد و در مواردی کمی سرگیجه داشته باشید.

گلی در مورد عمل استاپدکتومی می‌گوید: من حدود 10 روز است که این عمل را انجام دادم، در حال حاضر گوش من دچار گرفتگی شده و صدای سوت وحشتناکی در سر خود دارم که دیوانه کننده است. صدای ماشین‌ها، کولرو هود خیلی برای من بسیار غیر قابل تحمل هستند.

نازگل نیز تجربه جراحی استاپدکتومی خود را این گونه بیان می‌کند: من حدود 2 ماه است که این عمل را انجام دادم و پزشک از نتیجه عمل بسیار راضی بود؛ در این مدت اوضاع خوب پیش رفت؛ ولی پس از سرماخوردگی حس می‌کنم که گوشم باز دچار گرفتگی شده و این موضوع مرا نگران کرده است.

بر اساس آخرین پژوهش‌های صورت گرفته:

1- استاپدکتومی همچنان مؤثرترین روش درمان اتواسکلروز است.

2- استفاده از لیزر و پروتزهای تیتانیومی جدید، نتایج جراحی را بهبود بخشیده‌اند.

3- انتخاب صحیح بیمار و مهارت جراح از عوامل کلیدی موفقیت هستند.

4- تحقیقات آینده روی روش‌های کم‌تهاجمی، پروتزهای هوشمند و درمان‌های ژنتیکی متمرکز است.

کاندیداهایی که معیارهای زیر را دارند، برای انجام عمل استاپدکتومی ایده آل هستند:

🗸 افرادی که دارای سلامت کلی برای تحمل بیهوشی هستند.
🗸 افرادی که مبتلا به اتواسکلروز هستند.
🗸 وجود شکاف هوا و استخوان حداقل 15 دسی بل با استفاده از تست چنگال تنظیم تأیید شده باشد.
🗸 تشخیص گفتار با استفاده از تست‌های شنوایی سنجی انجام شده باشد.

افرادی که دارای شرایط زیر هستند، نباید تحت عمل جراحی استاپدکتومی قرار گیرند:

🗸 افرادی با سلامت جسمانی ضعیف
🗸 افراد مبتلا به کاهش شنوایی از نوع نوسانی
🗸 بیماران مبتلا به سرگیجه یا مشکلات تعادلی
🗸 وجود عفونت فعال در گوش میانی یا خارجی
🗸 بدشکلی گوش داخلی
🗸 وجود سوراخ از قبل در پرده گوش
🗸 وجود شکاف هوا و استخوان کم (کمتر از 15 دسی بل)
🗸 تثبیت زنجیره استخوانچه‌ای جانبی (استخوان‌های بی حرکت گوش میانی که می‌توان با حرکت دادن استخوان‌ها از طریق جراحی به جای استاپدکتومی اصلاح کرد.)

قبل از انجام عمل استاپدکتومی، پزشک یا شنوایی سنج، میزان کاهش شنوایی را ارزیابی می‌کند. برخی از اقداماتی که پزشک ممکن است، انجام دهد، عبارت اند از:

✅ سابقه پزشکی فرد بررسی خواهد شد. پزشک ممکن است، در مورد این که چه مدت مشکل شنوایی داشته‌اید، آیا وزوز گوش یا سرگیجه دارید و آیا سابقه خانوادگی اتواسکلروز دارید یا خیر، سؤالاتی بپرسد.

✅ معاینه گوش به‌صورت فیزیکی انجام خواهد شد. پزشک شما ممکن است، عفونت‌های حاد یا مزمن گوش و همچنین، کانال و پرده گوش شما (پرده تمپان) را بررسی کنند.

✅ ادیومتری انجام خواهد گرفت. این تست توانایی شما در شنیدن طیف وسیعی از صداها را بررسی می‌کند. نتایج آزمایش در یک ادیوگرام نمایش داده می‌شود.

✅ کم شنوایی با استفاده از یک تست بررسی خواهد شد تا میزان شنیدن صدا را از طریق استخوان و گوش شما مقایسه شود.

✅ پرده گوش شما توسط شنوایی سنج و با یک دستگاه دستی به نام تمپانومتر بررسی خواهد شد. این تست تمپانومتری نام دارد. نتایج آزمایش در تمپانوگرام نمایش داده می‌شود.

✅ اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) انجام خواهد شد. این تست تصویربرداری به پزشک کمک می‌کند تا استخوان‌ها و بافت‌های گوش بیمار را بررسی کند.

اتواسکلروز اختلالی است که در آن استخوان به‌صورت غیرطبیعی در اطراف رکاب ایجاد می‌شود؛ به‌عبارتی یک استخوان کوچک است در گوش داخلی فرد (حلزون گوش). این رشد غیرطبیعی استخوان از ارتعاش صحیح رکابی جلوگیری کرده و باعث کاهش شنوایی، گاهی اوقات در هر دو گوش می‌شود. در صورت عدم درمان، کم شنوایی به مرور زمان بدتر می‌شود. برخی از افراد مبتلا به اتواسکلروز نیز وزوز گوش و سرگیجه را تجربه می‌کنند.

این روش معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود؛ اما می‌توان از بی‌حسی موضعی نیز برای این کار استفاده کرد و معمولاً یک ساعت تا 90 دقیقه طول می‌کشد. در جراحی استاپدکتومی، پزشک از میکروسکوپ برای دیدن استخوان‌های کوچک گوش داخلی استفاده می‌کند. با ورود از سمت لاله گوش، پزشک برشی ایجاد کرده و پرده گوش شما را از مسیر خارج و قبل از برداشتن رکاب مورد نظر، سایر رکاب‌ها را از استخوان اینکوس جدا می‌کند.

سپس، یک پروتز از جنس پلاستیک یا سیم را به جای رکاب مد نظر جایگزین می‌کند. این پروتز، ارتعاشات صوتی را به گوش داخلی فرد منتقل کرده و شنوایی را بازیابی می‌کند. مقداری از بافت چربی که از یک برش کوچک در پشت گوش گرفته شده، برای بخیه کردن و بستن دهانه جراحی استفاده خواهد شد. در پایان جراحی اتواسکلروز، پرده گوش به جای خود بازگردانده می‌شود.

استاپدکتومی در بازیابی شنوایی در بیش از 90 درصد موارد موفقیت آمیز بوده و افزایش شنوایی در آن، معمولاً امری دائمی است. در تعداد کمی از موارد، بهبودی در شنوایی وجود ندارد. احتمال بسیار کمی (در حدود 2 درصد) وجود دارد که شنوایی به حدی از بین برود که حتی استفاده از سمعک نیز مفید نبوده و نیاز به کاشت حلزون باشد. همان گونه که گفته شد، از جمله سایر خطرات احتمالی این عمل، می‌توان به سرگیجه اشاره کرد که به‌ندرت بیش از یک هفته طول می‌کشد و همچنین، تغییر چشایی که معمولاً به‌صورت کامل بهبود می‌یابد.

تا چند روز پس از جراحی ممکن است، فرد کمی گوش درد یا سردرد و سرگیجه داشته باشد. همچنین، احتمالاً گوش فرد مسدود شده یا گرفتگی خواهد داشت. این امر، معمولاً با بهبودی پرده گوش و حل شدن نخ بخیه بهتر می‌شود. بخیه، حدود 1 تا 2 هفته پس از جراحی حل می‌شود. ممکن است تا چند روز پس از جراحی مقداری مایع خونی از گوش فرد خارج شود.

شنوایی شما ممکن است، بلافاصله بهبود یابد. اما اغلب حدود 2 تا 4 هفته طول می‌کشد تا متوجه تغییرات به‌وجود آمده شوید. در اغلب موارد، شنوایی طی 2 ماه پس از جراحی بهبود می‌یابد. در حین بهبودی، این نکته بسیار مهم است که از وارد شدن آب به گوش خود جلوگیری کنید. گوش‌های شما ممکن است در ابتدا بسیار به سروصدا حساس باشند. سعی کنید از مکان‌هایی که بسیار پرسروصدا هستند دوری کنید.

به مدت 4 هفته، بینی خود را باد نکنید. اگر نیاز به عطسه یا سرفه دارید، سعی نکنید که آن را متوقف کنید. هر فرد با سرعت متفاوتی بهبود می یابد. مراحل زیر نحوه مراقبت در خانه را بیان کرده تا در اسرع وقت بهتر شوید.

نحوه فعالیت فرد پس از عمل جراحی به‌صورت زیر خواهد بود:

🗸 زمانی که احساس خستگی می‌کنید، استراحت کنید. خواب کافی به بهبودی شما کمک خواهد کرد.

🗸 سعی کنید هر روز پیاده‌روی کنید. هر روز کمی بیشتر از روز قبل پیاده‌روی کرده و کم کم میزان پیاده‌روی خود را افزایش دهید. پیاده‌روی جریان خون را افزایش داده و به پیشگیری از ذات‌الریه و یبوست کمک می‌کند.

🗸 به مدت یک هفته پس از جراحی از حرکات ناگهانی سر و خم شدن خودداری کنید؛ زیرا این اقدامات ممکن است، باعث سرگیجه شود.

🗸 به مدت 4 هفته (یا تا زمانی که پزشک به این نتیجه برسد که مشکلی وجود ندارد)، از بلند کردن هر آنچه که باعث ایجاد فشار روی شما می‌شود، خودداری کنید. این امر ممکن است، شامل بغل کردن کودک، کیسه‌های مواد غذایی سنگین و ظروف شیر باشد. همچنین، باید از فعالیت‌های سنگین مانند دوچرخه‌ سواری و دویدن تا زمانی که پزشک به این نتیجه برسد که مشکلی نیست، خودداری کنید.

🗸 به مدت 4 تا 6 هفته یا تا زمانی که پزشک اجازه این کار را بدهد، آب وارد گوش خود نکنید. هنگامی که دوش می‌گیرید یا حمام می‌کنید، گوش خود را با یک توپ پنبه‌ای ببندید تا آب از آن خارج نشود. از گوش‌گیرهای پلاستیکی که به داخل کانال گوش می‌روند، استفاده نکنید.

🗸 از پزشک خود در مورد این که چه زمانی می‌توانید، مجدداً رانندگی کرده، سؤال کنید.

🗸 اکثر مردم ممکن است، بتوانند، عرض یک هفته سر کار رفته یا به روال عادی زندگی خود بازگردند. اما اگر شغل شما به فعالیت شدید یا بلند کردن اجسام سنگین نیاز دارد، ممکن است، نیاز به مرخصی بیشتری داشته باشید.

🗸  با هواپیما پرواز نکنید.
🗸 شنا نکنید.
🗸 غواصی نکنید.
🗸 یا ورزش‌های تماسی انجام ندهید.

این فعالیت‌ها می‌تواند از بهبود گوش شما جلوگیری کنند.

رژیم غذایی که باید در این مدت رعایت کنید نیز به‌صورت زیر خواهد بود:

🗸 می‌توانید از رژیم غذایی معمولی خود استفاده کنید. اگر معده شما ناراحت است، از غذاهای ملایم و کم چرب مانند برنج ساده، مرغ کبابی، نان تست و ماست استفاده کنید.

🗸 مایعات فراوان بنوشید تا دچار کم آبی نشوید.

🗸 قبل از مصرف الکل با پزشک خود مشورت کنید. الکل ممکن است، سرگیجه شما را بدتر کند.

🗸 ممکن است، متوجه شوید که حرکات روده شما بلافاصله پس از جراحی منظم نیست. این موضوع، امری رایج است. سعی کنید از یبوست و زور زدن جلوگیری کنید. ممکن است، بخواهید هر روز یک مکمل فیبر مصرف کنید. اگر بعد از چند روز اجابت مزاج نداشتید، از پزشک خود در مورد نحوه و میزان مصرف یک ملین خفیف سؤال کنید.

پزشک به شما خواهد گفت که آیا و چه زمانی می‌توانید، داروهای خود را مجدداً شروع کنید. پزشک همچنین، در مورد نحوه مصرف داروهای جدید به شما دستورالعمل لازم را می‌دهد.

داروهای مورد نیاز شما هم به‌صورت زیر خواهند بود:

🗸 اگر مصرف آسپرین یا سایر داروهای رقیق کننده خون را متوقف کردید، پزشک به شما خواهد گفت که چه زمانی مصرف مجدد آن را شروع کنید.

🗸 داروهای ضد درد را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.

🗸 اگر داروی مسکن تجویزی را مصرف نمی‌کنید، از پزشک خود بپرسید که آیا می‌توانید از داروهای بدون نسخه استفاده کنید.

🗸 اگر پزشک داروی تجویزی برای درد به شما داده، آن را طبق دستور مصرف کنید.

🗸 داروهای مسکن تجویزی خود را در جایی نگهداری کنید که هیچ کس دیگری نتواند به آنها دسترسی پیدا کند. پس از اتمام استفاده از داروهای مسکن، آنها را به سرعت و با خیال راحت دور بیندازید.

🗸 اگر پزشک آنتی بیوتیک تجویز کرده است، آنها را طبق دستور مصرف کنید. فقط به این دلیل که احساس بهتری دارید مصرف آنها را قطع نکنید. شما باید دوره مصرف آنتی بیوتیک را طی کرده و آن را به‌صورت کامل استفاده کنید.

اگر فکر می‌کنید، داروی ضددرد، معده شما را بیمار و دچار مشکل می‌کند:

🗸 داروی خود را بعد از غذا مصرف کنید (مگر این که پزشک به شما گفته باشد که این کار را نکنید).

🗸 از پزشک خود یک داروی ضد درد متفاوت بخواهید.

تغییرات شنوایی پس از جراحی استاپدکتومی و مراحل بهبودی آن به‌صورت زیر هستند و در ادامه تغییرات شنوایی و مراحل بهبودی را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم.

این تغییرات به‌صورت زیر خواهند بود:

✅ اولین 24 تا 48 ساعت:

🗸 ممکن است، احساس پُری گوش یا صدای زنگ (تینیتوس) داشته باشید.
🗸 شنوایی معمولاً نسبت به قبل از عمل بدتر شده است (به دلیل تورم و پانسمان در گوش میانی).
🗸 برخی بیماران سرگیجه خفیف را تجربه می‌کنند که امری طبیعی است.

✅ هفته اول عمل :

🗸 پانسمان جراحی برداشته می‌شود.
🗸 شنوایی هنوز محدود است، چون گوش هنوز در حال بهبودی است.
🗸 صداها ممکن است، توخالی یا پژواک‌دار به نظر برسند.

بهبود شنوایی در مدت یک تا 6 هفته پس از عمل استاپدکتومی به‌صورت زیر خواهد بود:

🗸 کاهش تدریجی تورم و احتمال بازگشت شنوایی وجود دارد.

🗸 حساسیت به صداهای بلند ممکن است، وجود داشته باشد.

🗸 تینیتوس (وزوز گوش) در برخی بیماران کاهش می‌یابد، اما در بعضی موارد باقی می‌ماند.

🗸 شنوایی در فرکانس‌های پایین (مثل صدای مردانه) نسبت به فرکانس‌های بالا (صدای زنان و کودکان) سریع‌تر بهبود می‌یابد.

نتایج این جراحی طی 3 تا 6 ماه پس از انجام آن، عبارت اند از:

🗸 85 تا 90 درصد بیماران بهبود قابل توجهی در شنوایی خود دارند.

🗸 حدود 10 درصد از افراد ممکن است، تغییر محسوسی نداشته باشند.

🗸 در حدود 1 تا 2 درصد از بیماران احتمال بدتر شدن شنوایی وجود دارد و به‌ندرت ناشنوایی کامل رخ می‌دهد.

این تغییرات به‌صورت زیر هستند:

این نوع عوارض عبارت اند از:

🗸 ناشنوایی کامل (کمتر از 1 درصد از موارد): معمولاً به دلیل آسیب عصب شنوایی یا عفونت پس از عمل

🗸 تغییر در حس چشایی (طعم فلزی در دهان): به دلیل تماس با عصب چشایی حین جراحی (موقتی است)

🗸 سرگیجه پایدار (نادر): اگر استخوانچه‌ها به‌درستی تنظیم نشوند.

همان گونه که برای هر عملی، احتمال وجود خطر یا عوارض هست، جراحی استاپدکتومی نیز سهم خود را از خطرات و عوارض دارد که از جمله آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوارض عمومی این روش شامل موارد زیر خواهد بود:

• خونریزی
• واکنش آلرژیک به تجهیزات، مواد یا دارو
• ترومبوآمبولی وریدی (VTE)
• عفونت قفسه سینه
• عوارض خاص این روش نیز عبارت اند از:
• از دست دادن کامل شنوایی
• بدتر شدن شنوایی
• سرگیجه
• وزوز گوش
• تغییر ذائقه
• ضعف صورت
• ایجاد عفونت در محل جراحی (زخم)
• واکنش آلرژیک به مواد بخیه
• شکست در عمل
• عواقب این روش نیز شامل موارد زیر است:
• درد
• وجود جای زخم در پوست شما

علت دقیق اتواسکلروز هنوز ناشناخته است. این بیماری ممکن است، ارثی بوده و از طریق خانواده‌ها منتقل شود. افرادی که اتواسکلروز دارند با رشد غیرطبیعی استخوان اسفنج مانند در حفره گوش میانی خود مواجه هستند. این رشد از لرزش طبیعی استخوان‌های گوش در پاسخ به امواج صوتی جلوگیری می‌کند. این ارتعاشات برای شنیدن شما لازم است.

اتواسکلروز شایع‌ترین علت کم شنوایی گوش میانی در بزرگسالان در سنین جوانی است که معمولاً از اوایل تا اواسط بزرگسالی شروع می‌شود. این بیماری در زنان شایع‌تر از مردان است. این بیماری ممکن است، یک یا هر دو گوش را درگیر کند. افراد سفیدپوست بیشتر از سایر نژادها به این بیماری مبتلا می‌شوند.

تصمیم به انجام عمل استاپدکتومی، نه ‌تنها یک انتخاب پزشکی است، بلکه گامی جسورانه به سوی زندگی پُربارتر و ایجاد ارتباطات غنی‌تر است. این جراحی ظریف که گاهی به‌عنوان معجزه‌ای کوچک در گوش میانی محسوب می‌شود، می‌تواند، کمک کند تا:

🗸 به جمع دوستان و خانواده بازگشته و دیگر نیازی به تکرارِ جمله‌ها نداشته باشید.

🗸 اعتماد به ‌نفس خود را احیا کرده، زمانی که می‌توانید در گفتگوها مشارکت کنید.

🗸 لذت شنیدن صدای موسیقی، طبیعت و صدای عزیزان را دوباره کشف کنید.

هرچند جراحی استاپدکتومی مانند هر عمل دیگری، چالش‌های مخصوص به خود را دارد، اما در حدود 90 درصد از بیماران بهبود چشمگیری در کیفیت شنوایی و زندگی خود تجربه می‌کنند. کلید موفقیت در این جراحی، صبوری در دوران نقاهت، پیروی از توصیه‌های پزشک و انتظارات واقع ‌بینانه است.

اگر امروز در آستانه این تصمیم هستید، بدانید که جامعه پزشکی همراه خواهد بود تا هر صدای گمشده‌ای را دوباره به زندگی شما بازگرداند. جهان پر از صداهای نابی است که شما سزاوار شنیدن آنها هستید. پس از بهبودی، بسیاری از بیماران حتی صداهایی را می‌شنوند که سال‌ها بود فراموش کرده بودند.