بیماری گوش شناگر (تعریف، علائم، راه‌های درمان و پیشگیری)

تصور کنید، بعد از یک روز شنا و خوشگذرانی، ناگهان گوش‌تان شروع به تیر کشیدن ‌کند!

این وضعیت، معمولاً نشان دهنده ابتلا به عفونت گوش شناگر است؛ عفونتی آزاردهنده که مثل یک مهمان ناخوانده در مجرای گوش، جا خوش می‌کند.

البته، این مشکل، فقط مخصوص شناگران نیست! حتی یک دوش ساده هم می‌تواند، زمینه‌ ایجاد آن باشد.

وقتی آب در گوش باقی بماند، باکتری‌ها شروع به تکثیر می‌کنند و نتیجه آن، خارش شدید، دردهای ضربان‌دار و احساسی شبیه به پُری گوش خواهد بود که واقعاً اعصاب‌ خرد کن است!

این عارضه معمولاً به دلیل وجود آبی است که برای طولانی‌مدت در کانال گوش خارجی باقی مانده و سبب شده تا جرم و پوست محافظ گوش از بین رفته و محیطی مرطوب برای تکثیر باکتری‌ها فراهم شود.

در ادامه این مقاله به بررسی بیماری گوش شناگر، علائم، علل، نحوه تشخیص، روش‌های درمان و پیشگیری از اوتیت خارجی گوش و عوارض عفونت گوش خارجی خواهیم پرداخت.

بیماری گوش شناگر یا Swimmer’s Ear عبارت است از وجود عفونت در مجرای گوش خارجی که ممکن است، از پرده گوش تا قسمت بیرونی سر فرد ادامه داشته باشد.

بیماری گوش شناگر با نام اوتیت خارجی گوش نیز شناخته می‌شود که یک بیماری دردناک است و اغلب برای کودکان اتفاق می‌افتد؛ اما ممکن است، برای شناگران در هر سنی اتفاق بیفتد.

عفونت گوش خارجی اغلب، به‌خاطر آبی که در گوش باقی مانده و سبب ایجاد محیطی مرطوب شده، به‌وجود می‌آید و به رشد باکتری‌ها منجر می‌شود. استفاده از گوش پاکن یا اشیایی از این قبیل برای پاک کردن گوش نیز می‌تواند با آسیب رساندن به لایه‌ نازکی از پوست که مجرای گوش را پوشانده، به عفونت گوش شناگر منجر شود.

خوشبختانه می‌توان در اغلب مواقع عفونت گوش شناگر را با قطره گوش درمان کرد. درمان سریع این بیماری به جلوگیری از عوارض بعدی و ایجاد عفونت‌های جدی‌تر کمک می‌کند. این بیماری از فردی به فرد دیگر سرایت نمی‌کند.

دکتر اریکا مک کارتی والش، مدیر بخش گوش‌ شناسی و نوروتولوژیUAB ، می‌گوید: بهترین ابزار پیشگیری از بیماری این است که گوش‌های خود را مرتب خشک کرده و از ایجاد رطوبت در آن جلوگیری کنید.

وقتی صحبت از شنا در مکان‌های مختلف می‌شود، والش می‌گوید که آب‌های تصفیه ‌نشده، مانند آب دریاچه یا دریا ممکن است، حاوی میکروارگانیسم‌ها و میکروب‌های بیشتری نسبت به آب تصفیه ‌شده باشد که می‌تواند، منجر به عفونت شود. با این حال، افراد در هر سنی ممکن است، مستعد ابتلا به عفونت گوش شناگر باشند؛ حتی بدون توجه به نوع آبی که در آن شنا می‌کنند.

🖊 نگار در مورد تجربه خودش از ابتلا به عفونت گوش خارجی می‌گوید:

“تابستان که به استخر می‌رفتم، آب وارد گوش‌هایم می‌شد، کم کم متوجه شدم که گوش‌هایم عفونت کرده و خوب نمی‌شنیدم، سرگیجه، عفونت، خارش و از این قبیل علائم هم داشتم. به دکتر هم مراجعه کرده‌ام، اما جواب نگرفتم. بنابر توصیه دوستانم، از آب سیر هم استفاده کردم؛ اما  گوش‌هایم به‌اندازه‌ای دچارسوزش شد که مجبور شدم، آب سیر را فوراً خالی کنم.”

⚠️ هشدار مهم: اگر فکر می‌کنید که این بیماری خودبه‌خود خوب می‌شود، سخت در اشتباه هستید! این عفونت کوچک می‌تواند به کاهش شنوایی موقت و حتی مشکلات جدی‌تر منجر شود. پس همین حالا ادامه مطلب را بخوانید تا خودتان را برای یک تابستان بدون دردسر آماده کنید!

علائم عفونت گوش شناگر در ابتدا خفیف هستند، اما اگر این نوع عفونت درمان نشده یا گسترش پیدا کند، ممکن است، پیشرفت کرده، بدتر شده و عوارض جدی به‌دنبال داشته باشد. پزشکان اغلب بیماری گوش شناگر را بر اساس مراحل آن به نوع خفیف، متوسط ​​و پیشرفته طبقه بندی می‌کنند که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم.

بیماری گوش شناگر، عفونتی است که معمولاً توسط باکتری ایجاد می‌شود. ابتلا به این نوع از عفونت گوش، از طریق قارچ یا ویروس بسیار نادر است. از جمله علل ابتلا به عفونت گوش شناگر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

✅ دفاع طبیعی گوش

مجرای گوش خارجی دارای یک سد و دفاع طبیعی است که به تمیز نگه داشتن گوش و جلوگیری از عفونت آن کمک می‌کند. ویژگی‌های حفاظتی این بخش عبارت اند از:

🗸 یک لایه نازکِ دافع آب و کمی اسیدی که کانال گوش را می‌پوشاند و از رشد باکتری‌ها جلوگیری می‌کند. تجمع جرم گوش که حاوی سلول‌های مرده پوست و سایر مواد زائد است و برای تمیز نگه داشتن آن به سمت دهانه کانال گوش حرکت می‌کند.

🗸 گوش خارجی، به‌ویژه در اطراف دهانه مجرای گوش که به جلوگیری از ورود اجسام خارجی کمک می‌کند.

✅ نحوه بروز عفونت

اگر دچار بیماری گوش شناگر شده‌اید، به این معنا است که دفاع طبیعی بدن شما کم شده و توانایی خود را از دست داده است. شرایطی که اغلب سبب ایجاد اوتیت خارجی گوش می‌شوند، عبارت اند از:

🗸 وجود رطوبت در کانال گوش که محیطی ایده‌آل برای رشد باکتری ایجاد می‌کند.
🗸 قرار گرفتن در معرض آب آلوده که بیماری‌زا است.
🗸 آسیب به پوست حساس داخل کانال گوش که شرایط مناسبی برای بروز عفونت ایجاد می‌کند.

✅ عوامل خطر

🗸 وجود رطوبت بیش از حد در مجرای گوش به دلیل تعریق شدید، قرار گرفتن در معرض هوای مرطوب در طولانی‌مدت یا آب باقیمانده در گوش پس از شنا
🗸 قرار گرفتن در معرض مقادیر زیادی از باکتری‌های موجود در آب‌های آلوده
🗸 تمیز کردن مجرای گوش با گوش پاکن، سنجاق سر یا ناخن (که می‌تواند باعث ایجاد خراش یا ساییدگی در گوش شود.)
🗸 استفاده از دستگاه‌های مخصوص گوش (مانند هدفون یا سمعک که می‌توانند، باعث ایجاد زخم‌های کوچکی در پوست شوند.)

برای تشخیص بهتر بیماری گوش شناگر، پزشک در مورد علائم شما، سؤال می‌پرسد. او هر دو گوش شما را معاینه خواهد کرد. پزشک با استفاده از اتوسکوپ گوش‌های شما را معاینه کرده تا بتواند داخل گوش را به‌خوبی ببیند و بررسی کند که آیا در گوش میانی شما نیز عفونت وجود دارد یا خیر. برخی افراد ممکن است، همزمان به هر دو نوع عفونت مبتلا شده باشند.

اگر عفونت یا چرکی در گوش شما وجود داشته باشد، پزشک ممکن است، نمونه‌ای از چرک را برای تست و بررسی بیشتر به آزمایشگاه بفرستد؛ به این روش کشت تخلیه گوش می‌گویند. به همین منظور یک گوش پاکن به‌آرامی در کانال گوش فرد قرار گرفته تا نمونه برداری امکان‌پذیر شود. نمونه به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا مشخص شود، چه عواملی سبب ایجاد عفونت در گوش فرد شده است. نتایج به‌دست آمده می‌تواند به درمان فرد کمک کند.

عفونت گوش شناگر، زمانی که به‌درستی و توسط یک پزشک درمان شود، معمولاً در عرض 7 تا 10 روز از بین می‌رود. درمان گوش شناگر توسط پزشک و بر اساس موارد زیر تعیین می‌شود:

با ارائه درمان صحیح توسط پزشک، بیماری گوش شناگر درمان شده و برطرف می‌شود. درمان‌های پزشکی انجام شده برای فرد ممکن است، شامل موارد زیر باشد:

🗸 مصرف قطره گوش برای از بین بردن باکتری (قطره گوش آنتی بیوتیک) یا قارچ (قطره گوش ضد قارچ)

🗸 مصرف قطره گوش برای کمک به کاهش تورم (قطره گوش کورتیکواستروئیدی)

🗸 مصرف داروهای ضد درد

🗸 خشک نگه داشتن گوش، طبق دستور پزشک

درمان‌های خانگی برای عفونت گوش شناگر تنها در موارد خفیف مؤثر هستند، اما اگر علائم شدید یا طولانی‌مدت شد، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید. این روش‌های خانگی عبارت اند از:

خشک نگه داشتن گوش: بعد از شنا یا دوش گرفتن، گوش خود را به‎آرامی با سشوار (روی باد سرد یا گرم ملایم) خشک کنید. سشوار را در فاصله ۳۰ سانتیمتری از گوش نگه دارید.

استفاده از گرما برای کاهش درد: یک حوله گرم (نه داغ) یا کیسه آب گرم  روی گوش خود قرار داده تا درد و التهاب کم شود.

قطره‌های خانگی ضدعفونی‌ کننده: همانند سرکه سفید و الکل ایزوپروپیل با نسبت یک قاشق چای ‌خوری سرکه به‌علاوه ۱ قاشق چای‌ خوری الکل را مخلوط کنید. 2 تا ۳ قطره در گوش آسیب ‌دیده بچکانید، سپس سر را کج کنید تا به‌صورت کامل خارج شود. اگر پرده گوش شما سوراخ است، از این روش استفاده نکنید.

کاهش التهاب با روغن‌های طبیعی: روغن‌هایی همانند ترکیب روغن درخت چای رقیق‌ شده با روغن‌هایی مثل زیتون می‌تواند کمک کننده باشد، به همین منظور 2 قطره روغن درخت چای به‌علاوه ۱ قاشق چای‌ خوری روغن زیتون را ترکیب و یک تا ۲ قطره در گوش بچکانید (اگر پرده گوش سالم است).

تقویت سیستم ایمنی: مصرف ویتامین C (مرکبات، فلفل دلمه‌ای) و زینک (مغزها، حبوبات) برای مقابله با عفونت و همچنین نوشیدن آب زیاد برای رقیق‌ کردن ترشحات گوش می‌تواند، سطح ایمنی بدن شما را بالا ببرد.

✅ گوش‌های خود را خشک نگه دارید. پس از شنا یا حمام کردن، سر خود را به پهلو خم کنید تا آب از کانال گوش خارج شود. فقط گوش بیرونی خود را خشک کنید، گوش را به‌آرامی با یک حوله نرم پاک کنید. اگر گوش خود را پایین‌ آورده و شسوار را حداقل در فاصله 30 سانتیمتری از گوش خود نگه دارید، می‌توانید با خیال راحت کانال گوش خارجی خود را خشک کنید.

✅ اگر مطمئن هستید که پرده گوش شما سوراخ نشده است، می‌توانید از قطره‌های پیشگیرانه خانگی که در قسمت قبل اشاره کردیم، استفاده کنید که باعث خشک شدن مجرای گوش شده و از رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها جلوگیری خواهد کرد. قبل و بعد از شنا، یک قاشق چایخوری (حدود 5 میلی‌لیتر) از محلول را در هر گوش بریزید و سپس آن را کاملاً خارج کنید. سایر موارد مشابه بدون نسخه نیز ممکن است، در داروخانه در دسترس باشد.

✅ هنگام شنا از گوش‌های خود محافظت کنید. استفاده از گوش بند یا کلاه شنا به شما کمک می‌کند تا گوش‌های خود را خشک نگه دارید.

✅ از گوش‌های خود در برابر عوامل تحریک ‌کننده مانند اسپری مو و رنگ مو محافظت کنید و هنگام استفاده از این محصولات، توپ‌های پنبه‌ای تمیزی را در گوش خود قرار دهید.

✅ پس از عفونت گوش یا جراحی احتیاط کنید. اگر اخیراً دچار عفونت گوش شده‌اید یا گوش خود را جراحی کرده‌اید، قبل از شنا با پزشک خود صحبت کنید.

✅ از قرار دادن اجسام خارجی در گوش خودداری کنید. هرگز با وسایلی مانند گوش پاکن، گیره کاغذ یا سنجاق سر سعی نکنید، خارش گوش خود را برطرف کرده یا جرم گوش را بیرون بیاورید. استفاده از این اشیا می‌تواند، مواد موجود در گوش را به بخش‌های عمیق کانال گوش شما برده، پوست نازک داخل گوش را تحریک کرده یا حتی سبب ایجاد خراش یا زخم روی پوست شود.

جرم گوش معمولاً خودبه‌خود به سمت دهانه مجرای گوش حرکت می‌کند و می‌توان به‌آرامی آن را با یک پارچه مرطوب تمیز کرد. بهتر است آن را به حال خود رها کنید و اجازه دهید جرم گوش کار خود را انجام دهد.

اما در صورتی که جرم گوش شما زیاد باشد به‌نحوی که مجرای گوش شما را مسدود کرده، می‌توانید دو کار را جایگزین دستکاری گوش خود کنید:

1- به پزشک مراجعه کنید تا به شست و شوی گوش شما بپردازد.

2- از یک روش تمیز کردن خانگی گوش استفاده کنید.

بیماری گوش شناگر اگر به‌موقع درمان شود، معمولاً سبب مشکلات جدی نخواهند شد، اما ممکن است، عوارضی به‌دنبال داشته باشد، همانند:

کم شنوایی موقت: ممکن است، شنوایی شما کمی کم شده که معمولاً پس از رفع عفونت بهتر می‌شود.

عفونت طولانی‌مدت (اوتیت خارجی مزمن): اگر علائم و نشانه‌ها بیش از سه ماه باقی بماند، معمولاً عفونت گوش خارجی، مزمن می‌شود. اگر شرایطی وجود داشته باشد که درمان را دشوار کند، مانند یک سویه نادر باکتری، یک واکنش پوستی آلرژیک، واکنش آلرژیک به قطره گوش آنتی بیوتیک، وجود یک بیماری پوستی مانند درماتیت یا پسوریازیس یا ترکیبی از عفونت باکتریایی و قارچی، مدت زمانی که برای درمان عفونت نیاز است، بیشتر شده و عفونت مزمن خواهد شد.

عفونت بافت عمقی (سلولیت): به ندرت، عفونت گوش شناگر می‌تواند به لایه‌های عمیق و بافت‌های همبند پوست گسترش پیدا کند.

آسیب استخوان و غضروف (استئومیلیت اولیه پایه جمجمه): این واکنش یک عارضه نادر از بیماری گوش شناگر است که با گسترش عفونت به غضروف گوش خارجی و استخوان‌های قسمت تحتانی جمجمه ایجاد شده و باعث ایجاد دردهای شدید و فزاینده‌ای در گوش می‌شود. در اغلب موارد، افراد مسن، افراد مبتلا به دیابت یا افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، در معرض این بیماری هستند.

عفونت گسترده‌تر: اگر گوش شناگر به استئومیلیت پیشرفته پایه جمجمه تبدیل شود، عفونت ممکن است، گسترش یافته و سایر قسمت‌های بدن مانند مغز یا اعصاب مجاور را نیز تحت تاثیر قرار دهد. این عارضه نادر در مواردی، تهدید کننده زندگی بوده و به مرگ فرد می‌انجامد.

عفونت گوش شناگر، مهمان ناخوانده‌ای است که می‌توانید به‌راحتی از شر آن خلاص شوید!

این عفونت آزاردهنده، هرچند در ابتدا ساده به نظر می‌رسد، اما اگر درمان نشود، تبدیل به یک کابوس واقعی خواهد شد!

خبر خوب این است که با شناخت علائم و اقدام به‌موقع، به‌راحتی می‌توانید، آن را مهار کنید. کافی است، بعد از هر بار شنا یا رفتن به استخر، گوش‌های خود را با سشوار خشک کنید؛ همین ترفند ساده، احتمال ابتلا به اوتیت خارجی گوش را تا حدود ۷۰ درصد کاهش خواهد داد!

اگر حس کردید، گوش‌تان شروع به خارش کرده یا دچار درد شده، نترسید! در مرحله اول می‌توانید، با یک درمان خانگی مشکل را حل کنید. اما اگر درد شدید شد یا تب کردید، اینجا دیگر زمان خوددرمانی نیست! مراجعه سریع به پزشک می‌تواند، جلوی عوارض جدی‌تر عفونت گوش خارجی را بگیرد. یادتان باشد، یک عفونت ساده درمان نشده ممکن است به کاهش موقت شنوایی منجر شود؛ همان چیزی که قطعاً نمی‌خواهید، تجربه کنید!

پس از همین امروز مراقب گوش‌های‌ خود باشید. با رعایت این نکات ساده می‌توانید، تمام تابستان را با خیال راحت شنا کرده و از شر این بیماری در امان بمانید. به قول معروف، پیشگیری همیشه بهتر از درمان است، مخصوصاً وقتی پای سلامت گوش‌هایتان در میان باشد!

شما هم تجربه‌ای از عفونت گوش شناگر دارید؟ نظرات و سؤالاتتان را با ما در میان گذارید.