معرفی بیماری هیدروپس آندولنفاتیک: علائم، انواع و روش‌های درمان

لحظه‌ای را تصور کنید که بدن‌تان سیگنال‌هایی می‌فرستد که گویا همه‌چیز ناآرام و ناپایدار شده، مثلاً احساس کنید، زمین زیر پای شما می‌چرخد، گوش‌های‌تان پر از صدایی مبهم یا زنگ‌مانند شده و شنوایی‌تان رو به کاهش است؛ همه این‌ها بدون هیچ هشداری اتفاق می‌افتند. شاید در ابتدا آن را یک سرگیجه معمولی یا خستگی ساده بدانید، اما پشت این نشانه‌های مرموز ممکن است، یک اختلال پیچیده نهفته باشد: بیماری هیدروپس آندولنفاتیک.

این بیماری اسرارآمیز که اغلب با بیماری منیر همراه است، نتیجه تجمع بیش از حد مایع در گوش داخلی است، جایی که تعادل و شنوایی ما تنظیم می‌شود. وقتی این تعادل ظریف به‌هم می‌خورد، زندگی روزمره هم رنگ دیگری به خود می‌گیرد.

به‌منظور بررسی این موضوع که هیدروپس اندولف چیست، به معرفی این بیماری، انواع، دلایل، علائم وروش‌های درمان آن می‌پردازیم.

بیماری هیدروپس آندولنفاتیک یا به‌عبارتی Endolymphatic hydrops disease نوعی اختلال در سیستم دهلیزی گوش داخلی است. این بیماری در اثر نوسانات غیرطبیعی مایع اندولنف که ساختارهای شنوایی و تعادل گوش داخلی را پر می‌کند، ایجاد می‌شود. مایع موجود در گوش داخلی به ارسال سیگنال‌هایی به مغز برای تفسیر صدا و حفظ تعادل انسان کمک می‌کند.

هنگامی که یک اندام یا فضای توخالی در بدن با مایع پر شده و متورم یا متسع شود، به آن هیدروپس می‌گویند. هیدروپس گوش زمانی رخ می‌دهد که مقدار مایع اندولنف نوسان داشته باشد و داخل حلزون گوش تجمع یابد. این وضعیت به عنوان هیدروپس اندولنف یا هیدروپس حلزون گوش شناخته می‌شود. افرادی که به بیماری منیر مبتلا می‌شوند، اغلب هیدروپس اندولنفاتیک دارند. با این حال، همه افرادی که هیدروپس در آنها تشخیص داده می‌شود، بیماری منیر ندارند.

ردوینگ‌ گینف در مورد ابتلای خود به این بیماری می‌گوید:

انواع بیماری هیدروپس آندولنفاتیک را در ادامه بررسی می‌کنیم.

این نوع معمولاً علت مشخصی ندارد و بیشتر با بیماری منیر مرتبط است. ویژگی‌های آن شامل:

• حملات مکرر سرگیجه
• کاهش شنوایی نوسانی
• وزوز گوش
• احساس پری یا فشار در گوش

این نوع هیدروپس ممکن است، مزمن و پیشرونده باشد و اغلب در یک گوش شروع می‌شود اما گاهی به هر دو گوش گسترش می‌یابد.

در این حالت، هیدروپس به‌دنبال یک علت زمینه‌ای مشخص ایجاد می‌شود، مانند:

• عفونت‌های ویروسی گوش داخلی یا میانی
• آسیب‌های تروماتیک به سر یا گوش
• جراحی گوش
• بیماری‌های خودایمنی
• سیفلیس مادرزادی یا اکتسابی
• آنومالی‌های مادرزادی گوش داخلی

این نوع معمولاً پاسخ‌پذیرتر نسبت به درمان علت زمینه‌ای است.

• در بیشتر موارد، هیدروپس در ابتدا فقط در یک گوش دیده می‌شود.
• در برخی بیماران، به‌ویژه در موارد پیشرفته‌تر یا با زمینه‌های خودایمنی، ممکن است، دو گوش درگیر شوند.

برخی منابع پزشکی همچنین بر اساس نوع علامت غالب این اختلال را به دو نوع تقسیم می‌کنند:

✔ هیدروپس کوکلئار (شنوایی‌محور) :علائم غالب شامل کاهش شنوایی، وزوز گوش و احساس پری در گوش است.

✔ هیدروپس وستیبولار (تعادلی‌محور): علائم غالب شامل سرگیجه و ناپایداری در تعادل است.

البته در بیماری منیر معمولاً هر دو نوع علائم به‌صورت متناوب یا هم‌زمان دیده می‌شوند. بیماری منیر نوعی اختلال مزمن و عودکننده در گوش داخلی است که به دلیل تجمع بیش از حد مایع اندولنف در مجرای داخلی گوش به‌وجود می‌آید؛ همان چیزی که در اصطلاح پزشکی به آن هیدروپس آندولنفاتیک گفته می‌شود. بیماری منیر نوعی از هیدروپس آندولنفاتیک است؛ زیرا در این بیماری، هیچ علت زمینه‌ای مشخص و ثابتی برای تجمع مایع وجود ندارد، بر خلاف نوع ثانویه که به دلیل ضربه یا عفونت ایجاد می‌شود. این همان تعریف هیدروپس اولیه است.

اندولنف معمولاً با غلظت ثابتی از الکترولیت‌ها مانند سدیم، پتاسیم و کلرید در سطح ثابتی باقی می‌ماند. آنچه باعث هیدروپس اندولنف می‌شود، اختلال در تعادل مایعات و الکترولیت‌ها است که منجر به افزایش مقدار اندولنف می‌شود.

هیدروپس اندولنفاتیک اولیه هیچ علت مشخصی ندارد و اغلب بخشی از تشخیص بیماری منیر است. هیدروپس اندولنفاتیک ثانویه می‌تواند، در نتیجه آسیب گوش، آلرژی یا یک بیماری مزمن که بر کل بدن تأثیر می‌گذارد، مانند یک اختلال خودایمنی، رخ دهد.

علائم بیماری منیر یا هیدروپس اندولنفاتیک اولیه معمولاً نوسان دارند و به‌صورت دوره‌ای بروز می‌کنند. این علائم می‌توانند، شامل موارد زیر باشند:

• احساس پری یا فشار داخل گوش
• کم شنوایی یا ناشنوایی
• احساس گیجی و عدم تعادل، در برخی موارد همراه با حالت تهوع و استفراغ

افراد مبتلا به هیدروپس اندولنفاتیک اغلب وزوز گوش را نیز تجربه می‌کنند. احساس پری در گوش، کاهش شنوایی و وزوز گوش می‌تواند، قبل یا در طول یک دوره سرگیجه شدیدتر شود.

برای افرادی که دچار هیدروپس آندولنفاتیک ثانویه هستند، علائم معمولاً پایدارتر هستند و به‌صورت ناگهانی ظاهر و ناپدید نمی‌شوند. در مجموع، علائم شدت کمتر و تأثیر کمتری بر شنوایی و تعادل دارند.

برای تشخیص هیدروپس اندولنفاتیک، یک پزشک متخصص گوش و حلق و بینی، اطلاعات دقیقی در مورد علائم جمع‌آوری می‌کند. آنها معاینه گوش انجام می‌دهند و در مورد زمان شروع علائم، مدت زمان بروز آنها و این که چند وقت یکبار آنها را تجربه کرده‌اید، سؤال می‌پرسند. برخی از ابزارهای مورد استفاده برای تشخیص هیدروپس اندولنفاتیک عبارت اند از:

✔ ادیوگرام یا تست شنوایی سنجی: صداها از طریق هدفون پخش می‌شوند و در عین حال توانایی و حساسیت شنوایی اندازه‌گیری می‌شود.

✔ آزمایش ویدیونیستاگموگرافی: عملکرد گوش داخلی توسط عینک‌های مخصوصی ارزیابی می‌شود که حرکات چشم را در پاسخ به مداخلات مختلف ثبت می‌کنند. این مداخلات ممکن است، شامل تغییرات موقعیت سر یا بدن یا تزریق‌های کوچک آب گرم یا سرد یا هوای هدایت شده به گوش باشد.

✔ تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) با کنتراست: این تصویربرداری پزشکی که با استفاده از یک رنگ مخصوص انجام می‌شود، به پزشک کمک می‌کند تا ساختارهای داخل بدن را ببینند. MRI می‌تواند، سایر علل کاهش شنوایی یا علائم سرگیجه را رد کند.

اگرچه هیچ درمانی برای هیدروپس اندولنفاتیک وجود ندارد، اما علائم را می‌توان با تغییرات سبک زندگی و همچنین درمان پزشکی هیدروپس اندولنفاتیک، توانبخشی دهلیزی یا در موارد شدید، جراحی کاهش داد. داروها می‌توانند به تسکین حالت تهوع، استفراغ و سرگیجه کمک کنند و داروهای ادرارآور تجویزی، همراه با هیدراتاسیون کافی، می‌توانند، برای کاهش نوسانات زیاد در مایعات بدن استفاده شوند.

تزریق استروئید پشت پرده گوش نیز برای برخی افراد درمان مؤثری است. توانبخشی دهلیزی، می‌تواند به بازآموزی مغز برای مقابله با حرکات خاص و تسکین علائم سرگیجه و عدم تعادل کمک کند. در صورتی که سایر درمان‌ها تسکین کافی ارائه ندهند، جراحی نیز ممکن است، یکی از گزینه‌ها باشد. استفاده از سمعک می‌تواند، کم‌ شنوایی و وزوز گوش مرتبط با هیدروپس اندولنفاتیک را بهبود بخشد.

دو رویکرد متفاوت برای درمان هیدروپس حلزون گوش قابل تشخیص است:

درمان مرحله حاد: هدف از استراتژی درمانی، کاهش علائم سرگیجه، کنترل هیدروپس اندولنفاتیک، کاهش کم شنوایی و وزوز گوش است. در این مرحله، رایج‌ترین داروهای مورد استفاده عبارت اند از:

• سرکوب‌کننده‌های دهلیزی
• داروهای ادرارآور
• کورتیزون‌ها
• آنتی‌هیستامین‌ها

درمان بیماری‌ مزمن: هنگامی که کنترل سیر بیماری امکان‌پذیر نیست، از اثر سمی وستیبول که مختص برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند استرپتومایسین و جنتامایسین است، استفاده می‌شود. تجویز داخل تیمپانیک نتایج عالی با خطر ایجاد ناشنوایی معادل 20٪ را به همراه دارد. از آنجایی که احتمال ابتلا به بیماری منیر دو طرفه وجود دارد، این نوع درمان باید با دقت ارزیابی شود.

در صورت عدم موفقیت تمام روش‌های درمانی که نادر است، می‌توان با جراحی در درمان بیماری مداخله کرد.

درمان هیدروپس آندولنفاتیک با هدف بهبود علائم، مدیریت حملات حاد، مقابله با آسیب به شنوایی و تعادل و حفظ کیفیت زندگی انجام می‌شود.

✅ هدف ۱: تثبیت سطح مایعات و الکترولیت‌های بدن

تثبیت سطح مایعات و الکترولیت‌ها می‌تواند به کاهش یا تسکین علائم کمک کند. برای دستیابی به چنین تثبیتی، ممکن است، تغییر در رژیم غذایی ضروری باشد. رژیم غذایی هیدروپس فتالیس اغلب باعث می‌شود، بسیاری از افراد مبتلا به هیدروپس آندولنفاتیک بدون هیچ درمان دیگری احساس بهبود قابل توجهی داشته باشند. این رژیم سنگ بنای تثبیت سطح کلی مایعات بدن است.

مهمترین جنبه این رژیم غذایی، تداوم آن است. خوردن یک رژیم غذایی متعادل در مقادیر متوسط ​​و در فواصل منظم بدون حذف وعده‌های غذایی یا جایگزین کردن میان وعده‌های کوچک با وعده‌های غذایی حجیم به پایدار ماندن سطح مایعات و الکترولیت‌های بدن کمک می‌کند.

دومین عنصر کلیدی آن، به حداقل رساندن مصرف املاح در رژیم غذایی است. املاح برای رقیق شدن و هضم نیاز به مصرف مقادیر زیادی مایعات توسط بدن دارند. این امر باعث نوسان زیادی در مایعات بدن و در نتیجه در اندولنف می‌شود که می‌تواند، علائم هیدروپس فتالیس را تحریک کند. نقطه شروع مهم این رژیم غذایی، اجتناب از اضافه کردن نمک یا شکر به غذا و خوردن غذاهای آماده است.

مصرف کافی مایعات یکی دیگر از ارکان اصلی رژیم است. برای عملکرد بهینه، بدن به مقدار زیادی آب نیاز دارد. همچنین پیش‌بینی و جایگزینی مایعات اضافی از دست رفته از طریق تعریق در حین ورزش، تب یا هوای گرم مهم است. کافئین و الکل دارای خواص ادرارآور قوی هستند و ممکن است، نیاز به محدود شدن داشته باشند؛ زیرا می‌توانند، باعث شوند، بدن مایع بیشتری نسبت به آنچه دریافت کرده، از دست بدهد.

پزشکان ممکن است، داروهای ادرارآور را به‌عنوان بخشی از درمان تجویز کنند، نه برای این که باعث از دست دادن مایعات شوند، بلکه برای تحت فشار قرار دادن کلیه‌ها برای دفع مقدار ثابتی ادرار در طول روز و در نتیجه کمک به حداقل رساندن نوسانات زیاد در محتوای مایعات بدن. با استفاده از داروهای ادرارآور، نوشیدن مقدار زیادی آب برای جلوگیری از کم آبی بدن مهم است. برخی از داروهای ادرارآور نیاز به استفاده از مکمل پتاسیم برای جایگزینی پتاسیم از دست رفته از طریق ادرار دارند. مهم است که در مورد استفاده صحیح از دارو و مصرف غذا و آب با پزشک تجویز کننده مشورت کنید.

✅ هدف ۲: شناسایی و درمان بیماری زمینه‌ای

این هدف پیچیده است و احتمالاً متخصص گوش و حلق و بینی، متخصص داخلی، پزشک خانواده و پرستار را درگیر خواهد کرد. پس از شناسایی و درمان یک بیماری زمینه‌ای، علائم هیدروپس آندولنفاتیک با مدیریت مناسب به‌مرور زمان بهبود می‌یابند. هیدروپس مرتبط با ضربه به سر یا جراحی گوش معمولاً طی یک تا دو سال پس از شروع آن، بهبود می‌یابد.

✅ هدف ۳: بهبود علائم روزانه

با استفاده از رژیم و احتمالاً یک داروی ادرارآور، عدم تعادل ممکن است به طرز چشمگیری بهبود یابد. داروهای دیگری نیز ممکن است، برای کمک به سرگیجه، حالت تهوع یا استفراغ مداوم استفاده شوند. سایر استراتژی‌ها برای کاهش علائم هیدروپس آندولنفاتیک عبارت اند از:

✔ حفظ وزن طبیعی یا کاهش وزن اضافی. وقتی فردی اضافه وزن دارد، سیستم دهلیزی باید برای مقابله با مرکز ثقل بزرگتر از حد معمول و جابجا شده تلاش کند.
✔ اجتناب از مصرف آسپرین در دوزهای بالا، زیرا می‌تواند، باعث وزوز گوش به‌صورت موقت شود.
✔ اجتناب از مصرف ایبوپروفن و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی که می‌توانند، تأثیر مستقیمی بر تعادل مایعات داشته باشند و ممکن است، علائم را در برخی از بیماران افزایش دهند.
✔ سیگار کشیدن شریان کوچک و منفردی را که گوش را تغذیه می‌کند، منقبض و در نتیجه آن را از اکسیژن و مواد مغذی محروم می‌کند.
✔ حفظ سلامت عمومی با ورزش و خواب کافی، هر دو می‌توانند به سلامت قلب و عروق برای حمایت از گوش داخلی کمک کنند. ورزش می‌تواند به فعال ماندن عضلات مورد نیاز برای تعادل کمک کند.

توانبخشی دهلیزی نیز می‌تواند، تحمل فعالیت، سطح انرژی کلی بدن، علائم سرگیجه و عدم تعادل را بهبود بخشد. علائم شناختی که اغلب با اختلالات دهلیزی همراه هستند، ممکن است با کنترل هیدروپس فتالیس کاهش یابند، اما در صورت باقی ماندن علائم، کاردرمانگران و گفتاردرمانگران می‌توانند، در این زمینه به فرد کمک کنند.

✅ هدف ۴: مدیریت علائم و تغییرات مداوم

اگر سرگیجه و منگی غیرقابل درمان شوند، ممکن است، اقدامات تهاجمی‌تری در نظر گرفته شود. در این حالت، می‌توان از داروها یا جراحی برای تخریب انتخابی ساختارهای مشکل‌ساز گوش داخلی استفاده کرد.

جراحی‌های مختلفی ممکن است، توصیه شوند. روش‌های رفع فشار اندولنفاتیک با هدف کاهش فشار مایع در گوش داخلی انجام می‌شوند. نوع دیگری از جراحی، لابیرنتکتومی است که ساختارهای غشایی گوش داخلی را که گرانش و تغییرات حرکت را تشخیص می‌دهند، از بین می‌برد. مسدود کردن کانال نیم‌دایره‌ای و نورکتومی تغییرات مکانیکی ایجاد می‌کنند که از رسیدن سیگنال‌های غیرطبیعی گوش داخلی به مغز جلوگیری کرده و در نتیجه علائم را کاهش می‌دهد. این روش‌ها، اختلال زمینه‌ای را درمان نمی‌کنند و بدون خطر نیستند، اما ممکن است در برخی موارد علائم را بهبود بخشند.

هیدروپس آندولنفاتیک معمولاً منجر به کاهش شنوایی قابل توجهی نمی‌شود. در صورت بروز، سمعک‌های مدرن و سایر وسایل کمکی ممکن است، مفید باشند. علاوه‌بر این، می‌توان از دستگاه‌های پوشاننده وزوز گوش برای مقابله با وزوز گوش آزاردهنده استفاده کرد.

اغلب اوقات، افراد مبتلا به اختلالات گوش داخلی سعی می‌کنند با محدود کردن فعالیت و گوشه‌گیری از تشدید علائم خود جلوگیری کنند؛ این کار نتیجه‌ معکوس می‌دهد. در واقع، فعال و مشغول ماندن تا حد امکان به مغز کمک می‌کند تا با تغییرات عملکرد گوش داخلی سازگار شود و علائم را کنترل کند. پزشک ممکن است، یک دوره درمان توانبخشی دهلیزی را برای کمک به مغز در جبران تغییرات به‌وجود آمده در عملکرد تعادل توصیه کند.

✅ هدف ۵: حفظ کیفیت زندگی

همانند هر اختلال مزمنی، حفظ سلامت و داشتن یک روال عادی تا حد امکان ضروری است. ایجاد یک محیط فیزیکی امن در خانه نیز مهم است، همچنین باید در نظر داشت که آیا فرد باید فعالیت‌های بالقوه خطرناکی مانند رانندگی، بالا رفتن از نردبان یا شرکت در ورزش را انجام دهد یا خیر.

به‌عنوان یک ناتوانی نامرئی، مدیریت اختلال گوش داخلی می‌تواند، ناامیدکننده باشد. فرد ممکن است، احساس بدبختی کند، اما برای دوستان و خانواده طبیعی به‌نظر برسد. آموزش دیگران در مورد این بیماری می‌تواند به آنها کمک کند تا مشکلات و عواقب اختلال دهلیزی را بهتر درک کنند.

مشاوره یا شرکت در یک گروه حمایتی برای افراد مبتلا به اختلالات گوش داخلی می‌تواند به مقابله با سردرگمی یا افسردگی ثانویه که اغلب با این شرایط همراه است، کمک کند. در هر صورت، پزشک و کادر پزشکی همچنان منبع اصلی بیمار در درک و برخورد با هیدروپس آندولنفاتیک هستند.

درمان بیماری هیدروپس آندولنفاتیک نیازمند رویکردی چندجانبه و صبورانه است. با رعایت چند اصل طلایی می‌توان از شدت علائم هیدروپس آندولنفاتیک کاست و کیفیت زندگی را به‌ شکلی محسوسی بهبود داد:

1- رعایت رژیم کم ‌نمک، پایه اصلی کنترل مایع گوش داخلی است.

2- مصرف منظم داروهای تجویزی مانند دیورتیک‌ها و بتاهیستین، از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.

3- مدیریت استرس و خواب کافی، نقش کلیدی در کاهش حملات سرگیجه و وزوز گوش ایفا می‌کند.

4- پرهیز از مصرف محرک‌ها مانند کافئین، الکل و نیکوتین به تعادل سیستم شنوایی کمک می‌کند.

5- مراجعه منظم به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی و انجام تست‌های شنوایی، روند درمان را هدفمند و دقیق نگه می‌دارد.

هیدروپس آندولنفاتیک گرچه مزمن و گاه آزاردهنده است، اما با پایبندی به درمان، آگاهی و تغییر سبک زندگی می‌توان آن را مهار کرد و از زندگی روزمره لذت برد.