عوارض استفاده نکردن از سمعک | اگر سمعک نزنیم چه می‌شود؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند عوارض استفاده نکردن از سمعک چندان جدی نیست و تنها نتیجه آن، کاهش توانایی شنیدن است؛ در صورتی که کم‌شنوایی درمان‌نشده گاهی پیامدهایی فراتر از کاهش شنوایی دارد و می‌تواند با مشکلاتی مانند دشواری در برقراری ارتباط، کناره‌گیری از موقعیت‌های اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی همراه باشد.

در این مقاله به زبان ساده مهم‌ترین عوارض استفاده نکردن از سمعک و پیامدهای احتمالی کم‌شنوایی درمان‌نشده را بررسی می‌کنیم و راهکارهای عملی برای مدیریت و پیشگیری از مشکلات مرتبط با کم‌شنوایی را توضیح می‌دهیم.

✓ در یک مطالعه بزرگ، افرادی که کم‌شنوایی داشتند و از سمعک استفاده نمی‌کردند در مقایسه با افراد بدون کم‌شنوایی، بیشتر با مشکلات شناختی مواجه بودند. البته این مطالعه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که استفاده نکردن از سمعک علت این مشکلات بوده است.

✓ در کارآزمایی ACHIEVE، استفاده از مداخلات شنوایی در مجموع شرکت‌کنندگان تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش مشکلات شناختی نداشت؛ اما در سالمندانی که از ابتدا بیشتر در معرض این مشکلات بودند، کاهش توانایی‌های شناختی با سرعت کمتری اتفاق افتاد. بنابراین، هنوز مشخص نیست مداخلات شنوایی تا چه اندازه می‌توانند از کاهش توانایی‌های شناختی جلوگیری کنند.

استفاده صحیح از سمعک، در صورت تجویز برای فرد می‌تواند به بهبود شنیدن و ارتباط کمک کند.

پیامدهای کنار گذاشتن سمعک می‌توانند از دشواری در دنبال کردن مکالمه شروع شوند و به‌مرور، جنبه‌های دیگری از زندگی فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهند.

یکی از رایج‌ترین مواردی که در خانواده‌های ایرانی دیده می‌شود، این است که فرد کم‌شنوا کم‌کم از جمع کنار می‌کشد. اول با یکی دو مهمانی شروع می‌شود، بعد با مراسم‌های بزرگ‌تر. وقتی کسی مدام احساس کند حرف‌های دیگران را نمی‌فهمد، به‌جای اینکه بارها بگوید ببخشید، دوباره بگویید، ترجیح می‌دهد ساکت بماند.

این الگو می‌تواند به کاهش مشارکت اجتماعی، احساس تنهایی و در برخی افراد افزایش علائم افسردگی منجر شود. یک مطالعه تصادفی نیز نشان داده که توانبخشی شنوایی و استفاده از سمعک می‌تواند علائم افسردگی را در سالمندان مبتلا به کم‌شنوایی کاهش دهد.

بالا بردن مداوم صدای تلویزیون یا موبایل، مشکل اصلی کم‌شنوایی را برطرف نمی‌کند. علاوه‌بر این، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بسیار بلند می‌تواند به شنوایی آسیب بزند. اگر برای فهم بهتر گفتگو یا تلویزیون مرتب صدا را زیاد می‌کنید، بهتر است شنوایی خود را ارزیابی کنید.

وقتی شنیدن گفتار دشوار می‌شود، فرد ممکن است برای کامل کردن بخش‌هایی از پیام که به‌خوبی نشنیده، تلاش ذهنی بیشتری داشته باشد. این تلاش مداوم می‌تواند باعث خستگی شنیداری و کاهش تمرکز شود.

وقتی مغز برای مدت طولانی ورودی صوتی ناقص دریافت می‌کند، پردازش گفتار می‌تواند دشوارتر شود؛ به‌خصوص در محیط‌های شلوغ.

این موضوع یکی از دلایلی است که متخصصان بر ارزیابی و درمان به‌موقع کم‌شنوایی تأکید می‌کنند. با این حال، نباید آن را با این تصور ساده اشتباه گرفت که مغز مانند یک عضله، صرفا به‌دلیل نزدن سمعک از کار می‌افتد.

نشنیدن بوق ماشین، صدای زنگ در، گریه بچه یا آژیر، فقط یک ناراحتی ساده نیست و می‌تواند خطر واقعی برای سلامتی باشد. کم‌شنوایی می‌تواند خطر سقوط را افزایش دهد؛ احتمالا یکی از دلایل آن، دریافت کمتر صداهای محیط و تلاش بیشتر مغز برای درک صداهاست؛ به‌ویژه زمانی که کم‌شنوایی با مشکلات دیگری در حواس یا حرکت همراه باشد.

در خانواده‌هایی که دورهمی، مهمانی و گفتگوی روزمره بخش مهمی از زندگی است، دشواری شنیدن می‌تواند مشارکت فرد در گفتگوها را کمتر کرده و به‌مرور فاصله اجتماعی ایجاد کند.

کم‌شنوایی درمان‌نشده با افزایش خطر افت شناختی و زوال عقل ارتباط دارد، اما این به معنای آن نیست که نزدن سمعک مستقیما باعث آلزایمر می‌شود. همچنین شواهد درباره اینکه سمعک بتواند از افت شناختی پیشگیری کند، هنوز قطعی نیست.

در یک مطالعه بزرگ در دانمارک که بیش از ۵۷۳ هزار نفر را بررسی کرد، کم‌شنوایی با خطر بیشتر دمانس یعنی اختلال پیشرونده در حافظه و توانایی‌های فکری همراه بود و در میان افراد دارای کم‌شنوایی، خطر دمانس در افرادی که از سمعک استفاده نمی‌کردند بیشتر گزارش شد. با این حال، چون این مطالعه مشاهده‌ای است، نمی‌توان از آن رابطه علت و معلولی را نتیجه گرفت.

خیر لزوما، نزدن سمعک به این معنا نیست که کم‌شنوایی حتما سریع‌تر پیشرفت می‌کند یا سلول‌های شنوایی به‌دلیل استفاده نکردن از سمعک آسیب می‌بینند. با این حال، اگر کم‌شنوایی درمان‌نشده باقی بماند، ممکن است درک گفتار، ارتباط با دیگران و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی دشوارتر شود و فرد برای شنیدن و پردازش صداها تلاش ذهنی بیشتری داشته باشد.

اگر شنوایی شما کاهش پیدا کرده، بهتر است ابتدا علت و شدت کم‌شنوایی توسط شنوایی‌سنج مشخص شود. در صورت تجویز سمعک، استفاده منظم و تنظیم صحیح آن می‌تواند به بهبود دسترسی شما به صداها و ارتباط روزمره کمک کند.

✓ تأثیر بر کیفیت زندگی کاری و تحصیلی: از دست دادن جزئیات مهم در جلسات یا کلاس‌ها می‌تواند روی عملکرد و حتی درآمد اثر بگذارد.
✓ هزینه‌های پنهان اقتصادی: هزینه‌های غیرمستقیم کم‌شنوایی ممکن است شامل مراجعه‌های درمانی، مشکلات ارتباطی در محیط کار و کاهش مشارکت اجتماعی باشد؛ میزان این هزینه‌ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
✓ تأثیر بر تعادل و جهت‌یابی: بعضی مطالعات، کم‌شنوایی را با افزایش خطر سقوط مرتبط دانسته‌اند. این ارتباط احتمالا به عوامل مختلفی مانند کاهش دریافت صداهای محیطی، افزایش بار ذهنی و هم‌زمانی با سایر مشکلات حسی و حرکتی مربوط است.
✓ مشکل در انجام عبادات و شنیدن اذان یا سخنرانی‌ها: برای بعضی از افراد، شنیدن واضح اذان، سخنرانی‌ها و مراسم مذهبی بخشی از زندگی روزمره است و کم‌شنوایی می‌تواند مشارکت در این موقعیت‌ها را دشوارتر کند.

مسئله اصلی، تأثیر کم‌شنوایی درمان‌نشده بر نحوه پردازش صدا و ارتباط مغز با محیط اطراف است.وقتی فرد خوب نمی‌شنود، مغز برای کامل کردن بخش‌هایی از گفتگو که به‌درستی دریافت نشده‌اند به تلاش بیشتری نیاز دارد. اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، شنیدن و درک گفتار به‌خصوص در محیط‌های شلوغ می‌تواند دشوار و خسته‌کننده شود. از طرف دیگر، کم‌شنوایی ممکن است باعث شود فرد کمتر در گفتگوها و فعالیت‌های اجتماعی شرکت کند.

پژوهشگران این افزایش تلاش ذهنی و کاهش مشارکت اجتماعی را از جمله مسیرهای احتمالی ارتباط میان کم‌شنوایی و افت شناختی می‌دانند. به همین دلیل، رسیدگی به کم‌شنوایی اهمیت دارد. سمعک نیز با تقویت صدا و بهتر کردن دسترسی فرد به گفتار و صداهای محیط، می‌تواند بخشی از این مشکل ارتباطی را کاهش دهد.

درباره سمعک هنوز باورهای نادرستی وجود دارد که باعث می‌شود بعضی افراد استفاده از آن را به تأخیر بیندازند. شناخت این باورها کمک می‌کند تصمیم‌گیری درباره درمان کم‌شنوایی بر اساس نیاز واقعی فرد و نظر متخصص شنوایی انجام شود.

سمعک ارتباطی با سن خاصی ندارد. کم‌شنوایی می‌تواند در کودکی، جوانی یا سالمندی ایجاد شود و علت‌های مختلفی داشته باشد. بنابراین استفاده از سمعک را نباید نشانه پیری دانست؛ سمعک وسیله‌ای برای کمک به شنیدن بهتر و برقراری ارتباط است.

عادت کردن به سمعک غالبا به زمان نیاز دارد. در روزهای اول ممکن است بعضی صداها بلندتر، متفاوت یا حتی غیرطبیعی به‌نظر برسند، زیرا مغز برای مدتی بعضی از این صداها را کمتر دریافت کرده است.

به همین دلیل، کنار گذاشتن سمعک در همان روزهای اول لزوما به معنای نامناسب بودن آن نیست. استفاده منظم و تنظیم صحیح دستگاه توسط شنوایی‌سنج می‌تواند به سازگاری تدریجی کمک کند. اگر صداها آزاردهنده هستند یا سمعک باعث ناراحتی می‌شود، بهتر است به جای قطع کامل استفاده، برای تنظیم مجدد آن مراجعه کنید.

هزینه یکی از عوامل مهم در تصمیم‌گیری برای تهیه سمعک است، اما نباید تنها معیار باشد. از طرف دیگر نمی‌توان برای همه افراد یک هزینه مشخص یی در نظر گرفت؛ زیرا شدت کم‌شنوایی، نوع سمعک، شرایط شغلی و نیازهای هر فرد متفاوت است.

اگر هزینه برایتان مسئله است، بهتر است هنگام مراجعه، بودجه و نیازهای خود را با شنوایی‌سنج در میان بگذارید تا گزینه‌ای متناسب با شرایط شما بررسی شود.

اگر متخصص استفاده از سمعک را برای شما توصیه کرده، استفاده منظم غالبا به سازگاری بهتر با دستگاه و دسترسی مداوم‌تر به صدا کمک می‌کند. استفاده فقط در مهمانی یا موقعیت‌های خاص ممکن است فرصت سازگاری روزانه را کمتر کند.

البته برنامه استفاده برای همه یکسان نیست و ممکن است در روزهای اول لازم باشد مدت استفاده به‌تدریج افزایش پیدا کند. در صورت ناراحتی یا مشکل در شنیدن، تنظیم سمعک باید توسط متخصص بررسی شود.

سمعک قرار نیست شنوایی را به‌طور کامل به حالت قبل برگرداند. عملکرد اصلی آن تقویت و پردازش صدا متناسب با نیاز شنوایی فرد است تا درک گفتار و ارتباط آسان‌تر شود.

به همین دلیل، نتیجه استفاده از سمعک به عواملی مانند نوع و شدت کم‌شنوایی، وضعیت گوش، تنظیم دستگاه و میزان سازگاری فرد بستگی دارد.

شدت کم‌شنوایی تنها معیار تصمیم‌گیری نیست. ممکن است فرد در محیط آرام نسبتا خوب بشنود، اما در رستوران، مهمانی، جلسه یا هنگام صحبت چند نفر با هم، بخش زیادی از گفتگو را از دست بدهد.

اگر مرتب از دیگران می‌خواهید حرفشان را تکرار کنند، صدای تلویزیون را زیاد می‌کنید یا در محیط‌های شلوغ درک گفتار برایتان دشوار است، بهتر است ابتدا شنوایی شما به‌طور دقیق ارزیابی شود.

انتخاب سمعک بهتر است بعد از ارزیابی شنوایی انجام شود. نوع و میزان کم‌شنوایی، سبک زندگی، نیازهای ارتباطی و شرایط فرد می‌توانند روی انتخاب و تنظیم دستگاه تأثیر بگذارند.

بنابراین بهتر است به جای انتخاب صرفا بر اساس قیمت، ظاهر یا تبلیغات، ابتدا انواع تست شنوایی‌سنجی که نیاز است را انجام دهید و سپس درباره گزینه‌های مناسب با متخصص مشورت کنید.

برای بسیاری از کاربران، هدف نهایی استفاده از سمعک در بیشتر ساعات بیداری است؛ البته برنامه شروع و مدت استفاده باید با توجه به نوع کم‌شنوایی، سمعک و میزان سازگاری فرد تنظیم شود.

در هفته‌های اول، بهتر است این زمان به‌تدریج افزایش پیدا کند، یعنی شروع از چند ساعت در محیط‌های آرام و افزایش تدریجی به محیط‌های شلوغ‌تر تا مغز فرصت سازگاری داشته باشد.

اگر هنگام استفاده از سمعک احساس گوش درد، فشار یا ناراحتی مداوم دارید، آن را صرفا بخشی از فرآیند عادت کردن به سمعک در نظر نگیرید. ممکن است قالب، اندازه یا تنظیم دستگاه مناسب نباشد و بهتر است وضعیت گوش و سمعک توسط متخصص بررسی شود.

در روزهای اول ممکن است صداها کمی غیرعادی یا حتی آزاردهنده به‌نظر برسند، چون مغز باید دوباره با صداهای تقویت‌شده سازگار شود. این مسئله در بسیاری از کاربران با گذشت زمان بهتر می‌شود. استفاده منظم و تنظیم دقیق سمعک توسط شنوایی‌سنج می‌تواند به سازگاری راحت‌تر کمک کند.

✅مدام از دیگران می‌خواهید حرف‌شان را تکرار کنند؟
✅صدای تلویزیون یا موبایل‌تان همیشه بلندتر از حد معمول است؟
✅در محیط‌های شلوغ، فهمیدن مکالمه برایتان سخت است؟
✅اطرافیان‌تان صداهایی را می‌شنوند که شما نمی‌شنوید؟
✅بعضی حروف مثل س، ش، ف برایتان نامفهوم‌ترند؟

اگر چند مورد از این نشانه‌ها را دارید، بهتر است به جای تصمیم‌گیری مستقیم برای خرید سمعک، ابتدا تست‌های شنوایی‌سنجی انجام دهید تا شدت و نوع کم‌شنوایی مشخص شود. البته هر کاهش شنوایی به معنای نیاز به سمعک نیست. گاهی مشکلاتی مانند تجمع جرم گوش یا عفونت گوش می‌توانند روی شنوایی تأثیر بگذارند و ابتدا باید علت اصلی آن‌ها بررسی و درمان شود.

همچنین اگر کاهش شنوایی همراه با خارش، احساس گرفتگی یا علائم حساسیتی است، بررسی علت آن اهمیت دارد و ممکن است موضوعاتی مانند آلرژی گوش نیاز به توجه داشته باشند.

✓ مراجعه به‌موقع به شنوایی‌سنج: اگر متوجه کاهش شنوایی شده‌اید، ارزیابی زودهنگام می‌تواند به شناسایی علت و انتخاب راهکار مناسب کمک کند.

✓ استفاده منظم و تنظیم صحیح: استفاده از سمعک در بیشتر موارد نیاز به یک دوره سازگاری دارد، اما بعضی مشکلات مانند صدای بیش از حد بلند، سوت کشیدن، احساس فشار یا ناراحتی مداوم نباید نادیده گرفته شوند. اگر بعد از استفاده از دستگاه با مشکل مواجه شدید، عوارض سمعک و علت ایجاد آن‌ها را بررسی کنید و در صورت نیاز برای تنظیم مجدد دستگاه به متخصص مراجعه کنید.

✓ حمایت خانواده: صبر و همراهی خانواده در روزهای اول سازگاری خیلی مؤثر است.

✓ انتخاب سمعک مناسب با بودجه و سبک زندگی: مدل‌های مختلفی متناسب با نیازهای گوناگون وجود دارد.

عوارض استفاده نکردن از سمعک را نباید فقط به بدتر شنیدن صداها محدود کرد. کم‌شنوایی درمان‌نشده می‌تواند ارتباط، مشارکت اجتماعی و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد و با برخی پیامدهای روانی و شناختی نیز ارتباط داشته باشد.

اگر احساس می‌کنید کم‌شنوایی در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد کرده، ابتدا برای ارزیابی دقیق شنوایی اقدام کنید. در صورت تجویز سمعک، انتخاب مناسب، تنظیم صحیح و استفاده منظم می‌تواند به بهبود ارتباط و دسترسی بهتر به صداهای محیط کمک کند.