آناتومی گوش و حلق و بینی – آشنایی کامل با ساختار گوش همراه با تصاویر

آناتومی گوش و حلق و بینی، به‌گونه‌ای است که عملکردی جداگانه اما مرتبط با یکدیگر دارند! ساختار گوش و بینی به‌عنوان اعضای حساس بدن، به‌صورتی است که برای حس شنوایی، بویایی و حفظ تعادل بدن لازم است. گلو، مسیری است که از طریق آن غذا و مایعات به مری رفته و هوا به ریه‌ها می‌رسد.

در این مقاله به بررسی آناتومی گوش و حلق و بینی، ساختار گوش و حلق و بینی و اجزا و ناهنجاری‌های آنها خواهیم پرداخت.

گوش و حلق و بینی، بخشی از دستگاه تنفس فوقانی هستند که از طریق چندین کانال و لوله به یکدیگر متصل شده اند و غشای مخاطی یکسانی دارند.

از آنجایی که هر کدام از این 3 بخش به یکدیگر متصل هستند، گوش و حلق و بینی به‌عنوان یک سیستم واحد عمل کرده و هر قسمت، به‌عنوان یک بخش پشتیبان از کل سیستم خواهد بود؛ به‌همین دلیل است که وقتی مشکلی در یک ناحیه به‌وجود می‌آید، ممکن است دو ناحیه دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

به‌عنوان مثال هنگام سرماخوردگی، ممکن است دچار گلودرد، گوش درد و گرفتگی بینی به‌صورت همزمان شوید. با وجود عملکرد متفاوتی که گوش و حلق و بینی دارند، اما همه با هم کار کرده و به انسان در شنیدن، صحبت کردن و تنفس کمک می‌کنند.

گلو، بینی را به دهان متصل کرده و از طرف دیگر به مری و ریه وصل می‌شود. گوش نیز به گلو متصل است. شیپور استاش، مایع را از گوش‌ها و از طریق نازوفارنکس به گلو می‌ریزد؛ در همان زمان، مجرای بینی به گوش متصل خواهد شد.

در ادامه به بررسی آناتومی گوش و حلق و بینی به‌صورت جداگانه و مشروح خواهیم پرداخت.

در اولین بخش از آشنایی با آناتومی گوش و حلق و بینی، آناتومی گوش را بررسی خواهیم کرد. گوش عضوی برای شنوایی و حفظ تعادل در بدن است که از سه بخش:

• گوش داخلی
• گوش میانی
• گوش خارجی

تشکیل شده است. هر یک از بخش‌های گوش با یکدیگر همکاری می‌کنند تا امواج صوتی را به تکانه‌های عصبی تبدیل کرده که به مغز رفته و در آنجا به‌عنوان صدا درک خواهند شد. گوش داخلی نیز به حفظ تعادل کمک می‌کند.

همچنین ساختار گوش به‌شکلی است که امکان دارد، فرد به دلایل خاص دچار کم شنوایی شود. خوشبختانه امروزه راه‌های بسیاری برای تشخیص بیماری‌های گوش و درمان آن وجود دارد؛ از جمله راه‌های درمان یا کاهش کم شنوایی می‌توان به استفاده از سمعک یا کاشت حلزون اشاره کرد.

در ادامه با هر یک از اجزای گوش، بیشتر آشنا خواهیم شد.

گوش داخلی شامل دو بخش اصلی است که عبارت اند از حلزون گوش و کانال‌های نیم‌دایره‌ای. حلزون گوش عضو شنوایی است. این ساختار حلزونی شکل شامل دو محفظه پر از مایع است که با موهای ریز پوشیده شده است. هنگامی که صدا وارد می‌شود، مایع داخل حلزون گوش، باعث ارتعاش موهای ریز شده و تکانه‌های الکتریکی را به مغز ارسال می‌کند.

کانال‌های نیم‌دایره‌ای که با نام لابیرنت نیز شناخته می‌شوند، مسئول ایجاد تعادل هستند. آنها به مغز شما فرمان می‌دهند که سر را در کدام جهت حرکت دهد.

ناهنجاری‌های گوش داخلی عبارت اند از:

• بزرگ شدن بخش دهلیزی
• ناهنجاری‌های موندینی
• ناهنجاری‌های رایج حفره
• آپلازی
• هیپوپلازی حلزون
• کانال شنوایی باریک
• بیماری خود ایمنی گوش داخلی
• بیماری منیر
• BPPV
• وزوز گوش

گوش میانی انسان بعد از پرده تمپان (پرده گوش) قرار گرفته و شامل 3 استخوان ریز به‌نام:

• مالئوس
• اینکوس
• رکاب

است. (ارائه دهندگان مراقبت‌های بهداشتی از این 3 استخوان با نام استخوانچه یاد می‌کنند.) استخوانچه، ارتعاشات صوتی را از پرده گوش به گوش داخلی منتقل می‌کنند. گوش میانی همچنین شامل شیپور استاش است که به یکسان کردن فشار هوا در گوش کمک می‌کند.

ناهنجاری‌های گوش میانی عبارت اند از:

• سوراخ شدن پرده گوش
• اوتیت مدیا
• اتواسکاروز
• انسداد شیپور استاش
• باروتروما
• میرنژیت
• ماستوئیدیت

گوش خارجی، بخشی از گوش انسان است که قابل مشاهده بوده و در واقع همان قسمتی است که اکثر مردم آن را به‌عنوان گوش می‌شناسند.

گوش خارجی از غضروف و پوست تشکیل شده و حاوی غدد ترشح کننده جرم گوش است. کانال قیفی شکل آن به پرده گوش یا غشای تمپان منتهی می‌شود.

گوش خارجی شامل موارد زیر است:

• پینا که قسمت بیرونی گوش است.
• کانال یا لوله شنوایی خارجی که گوش خارجی را به گوش میانی متصل می‌کند.
• پرده تمپان که این غشا، گوش خارجی را از گوش میانی جدا می‌کند.

ناهنجاری‌های گوش خارجی نیز به‌صورت زیر هستند:

• میکروتیا
• آترزی کانال شنوایی
• اوتیت خارجی
• ترومای کانال
• ترومای پرده تمپان
• سرومن نهفته
• انسداد اجسام خارجی
• رشد تومور
• گوش بد شکل
• میکروتیا
• Furuncle

حلق، ساختاری است که در خط وسط گردن قرار گرفته و علاوه‌بر دهان با دو سیستم دیگر از بدن، یعنی دستگاه گوارش و سیستم تنفسی اشتراکاتی دارد. این ساختار، قیفی شکل بوده، انتهای بالایی آن پهن‌تر است و درست زیر سطح تحتانی جمجمه قرار گرفته است و از:

• یک قسمت فوقانی: نازوفارنکس
• یک قسمت میانی: اوروفارنکس
• یک قسمت پایینی: هیپوفارنکس

تشکیل شده است. همانند بینی، گلو نیز با یک غشای مخاطی متشکل از سلول‌هایی پوشاند شده که مخاط تولید کرده و دارای برآمدگی‌های مویی هستند. ذرات کثیفی که در مخاط گیر می‌کنند، توسط مژک‌ها به سمت مری حمل شده و بلعیده می‌شوند.

در ادامه با آناتومی حلق آشنا خواهیم شد.

نازوفارنکس در بخش بالایی گلو قرار گرفته و بینی را به سیستم تنفسی متصل می‌کند. این عضو در بخش پایینی و پشت جمجمه  (پشت بینی و سقف دهان) قرار گرفته است. بخش بالایی نازوفارنکس به حفره بینی متصل بوده و بخش پایینی آن به اوروفارنکس و هیپوفارنکس، نای و در نهایت به ریه‌ها منتهی می‌شود.

نازوفارنکس دارای چند ساختار مهم است که عبارت اند از:

✅ شیپور استاش: که از وسط گوش تا نازوفارنکس امتداد داشته، فشار گوش را برابر کرده و مایع موجود در گوش را تخلیه می‌کنند.

✅ آدنوئیدها: یا لوزه‌های نازوفارنکس که این غدد بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند و به محافظت از بدن در برابر ویروس‌ها و باکتری‌ها کمک می‌کنند.

از جمله ناهنجاری‌های نازوفارنکس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نازوفارنژیت
• تومور خوش‌خیم نازوفارنکس
• آدنوئیدهای بزرگ شده
• گرانولوماتوز هماه با پلی آنژیت
• کارسینوم نازوفارنکس
• کیست نازوفارنکس

بخش میانی همان گلو است که شامل لوزه‌ها است و به حفره دهان متصل می‌شود. هوا، غذا و مایعات همگی از اوروفارنکس عبور می‌کنند. این عضو، ادامه حفره دهانی بوده و نازوفارنکس در بخش بالایی آن و هیپوفارنکس در پایین آن قرار گرفته است.

اوروفارنکس دارای 4 دیواره:

• قدامی
• دو جداره جانبی
• خلفی

است. دیوار قدامی از طریق دهانه‌ای با نام تنگه اوروفارنکس قابل مشاهده بوده که این دهانه توسط قوس پالاتوگلوسال مرزبندی شده است. دیواره‌های جانبی اوروفارنکس با قوس‌های کام، حلقی و لوزه‌های پلاتین مشخص می‌شود. دیواره خلفی اوروفارنکس از پایین‌تنه تا قسمت فوقانی مهره سوم گردن امتداد دارد.

از جمله ناهنجاری‌های اوروفارنکس عبارت اند از:

• دیسفاژی اوروفارنکس (ناتوانی در بلع غذا یا نوشیدنی)
• سرطان اوروفارنکس
• پاپیلوما
• همانژیوم
• لنفانژیوم

هیپوفارنکس یا حنجره با عنوان جعبه صدا نیز شناخته شده و یک گروه استوانه ای از غضروف‌ها، ماهیچه‌ها و بافت نرم است که تارهای صوتی در آن قرار گرفته اند. این عضو در ادامه اوروفارنکس در چین حلق اپی گلوت قرار گرفته و قسمت پایینی آن تا بخش تحتانی غضروف کریکوئید ادامه می‌یابد. (در وسط گردن، درست بالای نای و مری قرار دارد.)

اسکلت حنجره دارای 9 غضروف است:

• غضروف تیروئید
• غضروف کریکوئید
• اپی گلوت
• غضروف آریتنوئید
• غضروف قرنیه
• غضروف میخی

این عضو، در بخش پایینی حلق قرار گرفته و نحوه حرکت غذا به سمت مری و سیستم گوارش و همچنین نحوه حرکت هوا به سمت ریه‌ها را تنظیم می‌کند.

ناهنجاری‌های حنجره عبارت اند از:

• گرانولوم آریتنوئید
• پاپیلوماتوز حنجره
• کوردیت پولیپوید
• دیسفونی اسپاسمودیک
• سرطان تارهای صوتی
• دیسپلازی تارهای صوتی
• ندول تارهای صوتی، پولیپ و کیست
• فلج تارهای صوتی

ساختار بینی هم برای تنفس، هم برای حس بویایی طراحی شده است. در حدود 80 درصد از طعم غذا توسط بویایی حس می‌شود؛ به همین دلیل وقتی با گرفتگی بینی مواجه می‌شویم، غذاها تقریباً بی‌مزه خواهند شد.

بینی برجسته ترین بخش در صورت انسان بوده که دارای بخش داخلی و خارجی است. بینی خارجی، در زیبای صورت بسیار مؤثر است. با این حال، علاوه‌بر زیبایی، وجود بینی خارجی برای محافظت از بینی داخلی بوده و دروازه ورود هوا به بدن است.

قسمت داخلی بینی را حفره بینی گویند که در موارد زیر به انسان کمک می‌کند:

• تنفس
• بویایی
• گفتار
• چشایی

در ادامه به بررسی آناتومی بینی خواهیم پرداخت.

آناتومی خارجی بینی بسیار ساده است و دارای یک ساختار هرمی‌شکل بوده که ریشه آن در بالا و رأس آن در پایین قرار گرفته است. ریشه به سطح قدامی سر متصل شده و قسمت بین ریشه و رأس را پشت بینی می‌نامند. در بخش پایینی رأس دو سوراخ قرار دارند که بال‌های بینی هستند و توسط تیغه بینی از یکدیگر جدا می‌شوند.

بینی خارجی از دو بخش استخوانی و غضروفی تشکیل شده‌اند که قسمت استخوانی ریشه بینی را شکل داده که توسط استخوان‌های بینی، فک بالا و پیشانی شکل می‌گیرند. قسمت غضروفی در بخش تحتانی قرار دارد و از چندین غضروف آلار، دو غضروف جانبی و یک سپتوم تشکیل شده است:

✅ غضروف آلار: که رأس بینی را تشکیل می‌دهد و غضروف‌های کوچک آلار از آلا ناسی حمایت می‌کنند.

✅ بخش‌های جانبی غضروف سپتوم: که پشت بینی را تشکیل می‌دهند.

✅ غضروف سپتوم: که نارس را به‌صورت داخلی محدود می‌کند.

غضروف تیغه بینی هم به سپتوم استخوان بینی و هم به استخوان Vomer متصل است.

از جمله ناهنجاری‌های بینی خارجی می‌توان به بدشکلی زیبایی و عملکردی آن اشاره کرد که سبب ایجاد موارد زیر می‌شود:

• انسداد ناخوشایند بینی
• تنفس یا خروپف پرسروصدا
• کاهش بویایی یا چشایی
• خونریزی بینی
• سینوزیت مکرر
• سپتوم کج
• استخوان نامتقارن بینی
• بافت اسکار

بخش داخلی بینی را حفره بینی نامند. دو حفره بینی که داخل بینی خارجی و جمجمه مجاور قرار دارند و از طریق دو دریچه به سمت صورت باز می‌شوند. در بخش پشتی، حفره‌ها با دو روزنه با نام Choanae به نازوفارنکس متصل می‌شوند.

علاوه‌بر روزنه‌های قدامی و خلفی، هر حفره بینی دارای موارد زیر است:

• سقف
• کف
• دیواره‌های جانبی
• دیواره‌های داخلی

در مجموع 12 استخوان جمجمه وجود دارد که به ساختار حفره بینی کمک می‌‌کنند که شامل استخوان‌های زیر هستند:

• استخوان جفت شده بینی
• فک بالا
• پالاتین
• اشکی
• اتموئید
• اسفنوئید
• پیشانی
• استخوان جفت نشده

در میان تمامی این استخوان‌ها، استخوان اتموئید به دو دلیل مهمتر از سایر عناصر هستند:

✅با تشکیل سقف و دیواره‌های حفره بینی، بیشترین قسمت چارچوب اسکلتی بینی را می‌سازد.

✅ حاوی سلول‌های اتموئیدی است که به‌عنوان یک گروه واحد از 4 سینوس پارانازال هستند.

سه قفسه استخوانی با نام‌های مخروط بینی تحتانی، میانی و فوقانی به دیواره‌های جانبی متصل شده و با رفتن به داخل حفره‌ها، هر دو حفره بینی را به 4 مجرا تقسیم می‌کنند که عبارت اند از:

✅ گوشت زیرین بینی: بین بخش کف و کونچای تحتانی

✅ گوشت میانی بینی: بین کونچای تحتانی و میانی

✅ گوشت بینی فوقانی: بین کانکای میانی و فوقانی

✅ فرورفتگی اسفنواتموئیدی: بین کانکای فوقانی و سقف حفره بینی

✅ متوس بینی اشتراکی: بین کانکا و سپتوم بینی

حفره بینی خود به سه ناحیه تقسیم می‌شود، دقیقاً همانند یک ساختمان 3 طبقه. در بخش اول دهلیز، درست داخل دهانه خارجی قدامی بینی قرار گرفته و حاوی فولیکول‌های مو است.

در بخش دوم که بزرگترین ناحیه است، ناحیه تنفسی قرار گرفته که با پوشش اپیتلیومتنفسی پوشیده شده است. در نهایت و در بخش سوم، ناحیه بویایی وجود درد که یک ناحیه کوچک داخل جمجمه و در رأسس فوقانی حفره قرار دارد و با سلول‌ها و گیرنده‌های بویایی پوشانده شده است.

دو حفره بینی با 4 فرورفتگی استخوانی با نام سینوس‌های پارانازل در ارتباط بوده و با توجه به استخوان‌هایی که در آن قرار گرفته با عنوان سینوس‌های اسفنوئید، فک بالا و پیشانی و همچنین سلول‌های اتموئیدی نام گذاری می‌شوند. تمام سینوس‌ها، توسط مخاط تنفسی پوشیده شده و توسط عصب سه قلو عصب دهی می‌شود.

ناهنجاری‌های حفره بینی به صورت زیر هستند:

• پولیپ بینی
• اختلالات بویایی و چشایی
• رینیت آلرژیک
• عفونت دستگاه تنفس فوقانی
• تروما
• تومور

هوای تازه استنشاق شده از طریق حفره بینی و بخش پایینی گلو به ریه‌ها می‌رود. ساختار کوچک مختلف در بینی این هوا را قبل از رسیدن به ریه‌ها گرم، مرطوب و فیلتر می‌کند. این لایه مرطوب و نازک از بافت بینی، غشای مخاطی نام دارد.

این بخش از بینی، موادی چسبنده تولید می‌کند که گرد و غبار و سایر ذرات را جذب می‌کند. ذراتی را نیز که به‌صورت ناخواسته وارد بینی شده اند به‌‌صورت خروج غیرارادی هوا یا همان عطسه از بینی بیرون می‌راند.

از جمله ناهنجاری‌های موجود در غشای مخاطی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پولیپ
• پمفیگوئید
• وجود ترشحات غیرطبیعی

این حفره‌ها که در اطراف یا نزدیک بینی قرار گرفته اند، تونل‌ها یا فضاهای کوچکی هستند که بزرگترین آنها، عرضی در حدود 2.54 سانتیمتر دارد:

✅ سینوس‌های اسفنوئید: که در پشت بینی قرار دارند.

✅ سینوس‌های اتموئید که بین دو چشم قرار گرفته اند.

✅ سینوس‌های فرونتال: در مرکز پیشانی جای گرفتند.

✅ سینوس‌های ماگزیلاری: که در استخوان گونه هستند.

اکثر حفره‌های سینوسی از طریق مسیر میتوس میانی به بینی تخلیه می‌شوند.

از جمله ناهنجاری‌های حفره سینوسی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رینو سینوزیت مزمن
• پولیپ
• رینیت آلرژیک

آناتومی گوش و حلق و بینی ساختار پیچیده‌ای دارند؛ هر یک از آنها به‌صورت مستقل عمل کرده و در عین حال در هماهنگی کامل با یکدیگر بوده و به‌عنوان یک واحد کار می‌کنند. وجود هر سه آنها به انسان کمک می‌کند تا بشنود، نفس بکشد، بوها را حس کند و مزه‌ها را بچشد.

ساختار گوش به‌گونه‌ای است که برای شنوایی و حفظ تعادل بسیار مهم است. ساختار گلو نیز برای عبور مایعات، غذا و هوا به‌عنوان یک گلوگاه عمل می‌کند. در ساختار بینی نیز فیلترهایی برای تمیز کردن هوای تنفسی وجود دارد تا از ورود ذرات و آلرژن‌ها به بینی جلوگیری کند.

با بروز هر گونه اختلال یا ناهنجاری در هر یک از این سه عضو بدن، سایرین نیز ممکن است دچار اختلال شوند؛ پس بهتر است در صورت تشخیص هر گونه علائم جدید در گوش و حلق و بینی خود به آن توجه کرده و در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنید. در این مطلب از کلینیک شنوایی سنجی زیمنس، سعی کردیم به زبان ساده شما را با ساختار گوش، حلق و بینی آشنا کنیم.