معرفی سمعک استخوانی و مروری بر مزایا و معایب آن

سمعک‌ استخوانی یکی از پیشرفته‌ترین راهکارهای حل مشکلات شنوایی، تحولی شگفت‌انگیز در زندگی افراد مبتلا به کم شنوایی انتقالی، یکطرفه یا مختلط  است.

برخلاف سمعک‌های سنتی که صدا را از طریق مجرای گوش تقویت می‌کنند، این دستگاه‌های هوشمند با انتقال ارتعاشات صوتی از طریق استخوان‌های جمجمه، مسیر جدیدی را برای درک صدا برای فرد ایجاد می‌کند.

در ادامه این مقاله به بررسی سمعک‌ استخوانی، انواع قابل کاشت و غیرجراحی،  نحوه کاشت آنها و مزایا و معایب این سمعک‌ خواهیم پرداخت.

سمعک استخوانی یاBone Conduction Hearing Aid دستگاهی است که امواج صوتی را از طریق استخوان‌های جمجمه، مستقیماً به حلزون گوش می‌فرستد. نام دیگر این دستگاه ایمپلنت شنوایی استخوانی (BAI) است.

سمعک استخوانی ممکن است، شنوایی  را در افراد مبتلا به انواع خاصی از کم شنوایی یا افرادی که کاندیدای مناسبی برای سمعک سنتی نیستند، بازیابی کند. نحوه عملکرد این سمعک‌ها به شرح زیر است:

1- میکروفون صداهای محیط را دریافت می‌کند.

2- پردازشگر صوت، سیگنال‌ها را به ارتعاش مکانیکی تبدیل می‌کند.

3- ویبراتور (که روی استخوان ماستوئید پشت گوش قرار می‌گیرد) این ارتعاشات را مستقیماً به حلزون گوش داخلی منتقل می‌کند.

4- سلول‌های مویی حلزون، ارتعاشات را به سیگنال عصبی تبدیل می‌کنند.

اجزای فنی سمعک استخوانی نیز عبارت اند از:

🗸 ویبراتور: تولید ارتعاش با فرکانس‌های 250 تا 8000 هرتز
🗸 پردازشگر دیجیتال: فیلتر نویز محیطی
🗸 باتری: قابل شارژ (۱۰ تا ۳۰ ساعت کارکرد)
🗸 پوشش ضدآب: استاندارد IP68 در مدل‌های جدید

لوئیز که به ناشنوایی یک طرفه مبتلا بود، پس از انجام جراحی و استفاده از سمعک استخوانی در مورد تجربه خود می‌گوید: من این روش را به شدت توصیه می‌کنم؛ زیرا تأثیر زیادی در زندگی من گذاشته است. دقیقاً نمی‌توانم بگویم در چه بخش‌هایی از زندگی من این تأثیر وجود دارد، اما پس از بهبودی، واقعاً نیازی به انجام کار متفاوتی ندارید.

راب نیز که به کم شنوایی هدایتی مبتلا بوده پس از انجام این جراحی می‌گوید: من قبلاً چندین عمل جراحی روی گوشم انجام داده‌ام. اما این بار چیزی پیچیده‌ای نبود، بسیار سریع انجام شده و روند بهبودی به خوبی طی شد.

در جدول زیر سمعک استخوانی را با نوع سنتی آن مقایسه کرده‌ایم:

✅ سمعک استخوانی قابل کاشت (BAHA)

سمعک استخوانی قابل کاشت رایج‌ترین نوع سمعک کاشتنی است. جراح، یک ایمپلنت تیتانیوم کوچک را در استخوان پشت گوش شما قرار می‌دهد. هنگامی که محل کاشت ایمپلنت بهبود یافت، می‌توانید، پردازنده صدای خارجی را برای بازیابی شنوایی خود وصل کنید. هنگام خواب، دوش گرفتن یا اصلاح مو می‌توانید، پردازنده را بردارید.

این دستگاه با انتقال ارتعاشات صوتی از طریق استخوان کار می‌کند. پردازشگر صدای دریافت شده توسط میکروفون را به لرزش تبدیل می‌کند، سپس ارتعاشات را از طریق استخوان‌های جمجمه به حلزون گوش داخلی منتقل خواهد کرد. گوش داخلی این ارتعاشات (صدا) را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل کرده که مغز آنها را صدا تفسیر می‌کند.

✅ سیستم Ponto شرکت Oticon Medical

از دیگر انواع سمعک قابل کاشت می‌توان به سیستم Ponto اشاره کرد که دارای پردازشگر هوشمند با قابلیت کاهش نویز و اتصال بی‌سیم به موبایل است. این نوع سمعک برای برای کم ‌شنوایی یکطرفه مناسب بوده و طی آن، ایمپلنت کاملاً زیر پوست قرار گرفته و انتقال صوت از طریق میدان الکترومغناطیسی ممکن خواهد شد. سمعک پونو برای بیماران با مشکلات پوستی یا حساسیت به ایمپلنت‌های سنتی و کاشت حلزون مناسب است.

✅ سمعک‌های هدایت استخوان غیر جراحی (BCHA)

سمعک‌های هدایت استخوان غیر جراحی (BCHA) گاهی با با چسب مستقیماً به پوست شما متصل می‌شوند و گاهی با یک هدبند روی سر شما قرار می‌گیرند. پزشکان و شنوایی‌سنجان در حالت معمول، سمعک‌های انتقال استخوان غیر جراحی (BCHA) را برای کودکان زیر 5 سال و افرادی که تمایلی به جراحی ندارند، توصیه می‌کنند.

✅ سمعک ADHEAR

سمعک ADHEAR یکی از انواع سمعک‌های تلی است و برای افراد مبتلا به کم شنوایی هدایتی طراحی شده است؛ به این معنا که گوش خارجی یا میانی این افراد آسیب دیده است. به‌آرامی استخوان پشت گوش شما را لرزانده و صدا را مستقیماً به گوش داخلی می‌فرستد تا کیفیت صدا را به‌صورت طبیعی ارائه دهد. این نوع سمعک، همچنین می‌تواند به‌عنوان راه حلی برای ناشنوایی یک طرفه با ارسال صدا از سمتی که دارای کم شنوایی بوده به سمتی که دارای شنوایی بهتری است، استفاده شود.

سیستم ADHEAR شامل یک آداپتور چسبی است که به پوست پشت گوش شما می‌چسبد و یک پردازنده صوتی که روی آداپتور کلیک می‌کند. میکروفون‌های پردازنده، صداهای اطراف را دریافت کرده و سپس آداپتور را به لرزه درمی‌آورند تا صداها به شکل مستقیم به گوش داخلی فرد فرستاده شود.

✅سمعک هدبندی

در سمعک هدبندی، ویبراتور روی هدبند نرمی قرار می‌گیرد، بدون این که نیازی به جراحی یا تغییر آناتومی داشته باشد. از جمله ویژگی‌های این دسته از سمعک‌های استخوانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مناسب برای نوزادان از 1 ماهگی
• ایده‌آل برای کودکان با آترزی گوش مادرزادی
• قابلیت تنظیم فشار بر اساس رشد جمجمه

اما محدودیت‌هایی هم دارد، مانند محدودیت استفاده در فعالیت‌های فیزیکی سنگین (ورزش، شنا) یا تعریق زیاد و اییجاد حساسیت پوستی.

✅ سمعک عینکی

در این نوع از سمعک استخوانی، ویبراتور در دسته عینک تعبیه شده و برای افرادی که به‌صورت همزمان به عینک و سمعک نیاز دارند، مناسب است. البته از جمله محدودیت‌های این سمعک نیز می‌توان به وابستگی آن در استفاده از عینک اشاره کرد.

✅سمعک‌های ترکیبی (Hybrid)

سمعک‌های ترکیبی از دیگر انواع سمعک‌های کاشتنی هستند که توسط شرکت Phonak طراحی شده و ترکیبی از هدبند نرم به‌علاوه فناوری هوشمند هستند. این سمعک‌ها، قابلیت اتصال به تلویزیون و میکروفون کلاس درس را نیز دارند.

✅سمعک تلی

سمعک استخوانی تلی، جدیدترین نسل از سمعک‌های هدایت استخوانی غیرجراحی است که با حذف هدبند و فریم‌های سنگین، تجربه‌ای آسان را برای کاربران فراهم می‌کند. این دستگاه با فناوری انتقال صوت از طریق استخوان فک و جمجمه، بهترین گزینه برای افراد مبتلا به موارد زیر فراهم کرده است:

• کم‌ شنوایی انتقالی 
• کم‌ شنوایی یکطرفه (SSD)
• میکروتیا یا آترزی گوش
• عفونت‌های مزمن مجرای گوش

متخصص گوش و حلق و بینی (ENT) و شنوایی سنج  می‌توانند در تعیین این که کدام گزینه برای وضعیت فرد مناسب است به وی کمک کنند. متقاضیان دریافت سمعک استخوانی در انتخاب نوع آن باید موارد زیر را در نظر گیرند:

• سن
• سابقه پزشکی
• نوع کم شنوایی
• و ترجیحات شخصی

افرادی که شرایط زیر را دارند مناسب استفاده از این سمعک هستند:

🗸 ناهنجاری کانال گوش یا گوش میانی
🗸 عفونت مجرای گوش (که منجر به تخلیه مزمن گوش می‌شود.)
🗸 اوتیت میانی مزمن
🗸 آترزی مادرزادی
🗸 کلستئاتوم
🗸 اختلال یا بیماری گوش میانی
🗸 کم شنوایی ناگهانی
🗸 نوروم آکوستیک
🗸 بیماری منیر
🗸 کم شنوایی هدایتی
🗸ناشنوایی یک طرفه
🗸 عدم وجود گوش خارجی یا مجرای گوش یا کوچکی آن

مراحل تجویز و تنظیم سمعک استخوانی به شرح زیر است:

1- ارزیابی جامع شنوایی شامل

• تست‌های ادیومتری ویژه انتقال استخوانی
• تصویربرداری (CT/MRI) برای بررسی ساختار استخوانی

2- انتخاب دستگاه:

مشاوره با تیم متخصص (شنوایی سنج، جراح و در مورد کودکان متخصص اطفال)

3- تنظیم و تطبیق:

• کالیبراسیون دقیق متناسب با نیازهای شنوایی
• جلسات آموزشی برای خانواده و کودک

4- پیگیری‌های منظم:

بررسی سالانه برای تنظیمات جدید متناسب با رشد کودک

کاشت سمعک استخوانی معمولاً بین 30 تا 60 دقیقه طول می‌کشد که به نوع سیستم شنوایی استخوانی که دریافت می‌شود، بستگی دارد. در طول جراحی سمعک استخوانی، پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراحل زیر را طی می‌کند:

1- در ابتدا به بیمار داروی بیهوشی تزریق می‌شود تا راحت بوده و دردی متوجه نشود. (که ممکن است به‌صورت بیهوشی موضعی یا عمومی باشد، بسته به شرایط فرد.)

2- یک برش کوچک در پوست پشت گوش فرد ایجاد خواهد شد .

3- یک سوراخ کوچک درست در پشت گوش و در استخوان ماستوئید (بخشی از جمجمه) ایجاد می‌شود.

4- پزشک، یک ایمپلنت تیتانیوم کوچک را مستقیماً در پشت گوش و در استخوان ماستوئید بیمار قرار خواهد داد. قطر ایمپلنت حدود سه تا چهار میلیمتر بوده که این اندازه تقریباً نصف اندازه یک نخود است.

5- یک اباتمنت (اتصال) روی ایمپلنت قرار داده خواهد شد.

6- برش را با بخیه بسته و پانسمان جراحی روی آن قرار داده خواهد شد.

7- در ادامه استخوان فرد به ایمپلنت تیتانیوم جوش می‌خورد و ثبات ایجاد می‌کند. بعد از آن زمان اتصال پردازنده صدا به کانکتور خارجی است.

زمان بهبودی بسته به نوع سمعک BAHA که انتخاب می‌کنید و همچنین مقاومت بدن بیمار، متفاوت خواهد بود. اما به‌صورت کلی این روند در حدود یک تا سه ماه زمان نیاز دارد.

استفاده آسان‌تر: برخلاف سمعک‌های سنتی، لازم نیست، دستگاهی را در مجرای گوش خود قرار دهید و این امر باعث تناسب بیشتری خواهد شد. همچنین، خطر تحریک پوست را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

کیفیت مطلوب صدا: با استفاده از این دستگاه، پوست شما سیگنال رسانای استخوان را تضعیف نمی‌کند و در نتیجه کیفیت صدای بهتری ایجاد می‌کند.

پیش بینی بهتر نتایج: از آنجایی که می‌توانید، یک سمعک استخوانی غیرجراحی را قبل از سفارش آن، امتحان کنید، پس از جراحی و بهوبدی کامل، میدانید که انتظار چه نتیجه‌ای را باید داشته باشید.

عیب اصلی برخی از انواع سمعک استخوانی قابل کاشت این است که نیاز به جایگذاری جراحی دارند. جراحی سمعک استخوانی، یک روش کم تهاجمی است. اما مانند همه جراحی‌ها، خطراتی را به همراه دارد. عوارض احتمالی این جراحی ممکن است، شامل موارد زیر باشد:

• التهاب
• عفونت
• شکست ایمپلنت (زمانی که استخوان شما به درستی به ایمپلنت جوش نخورده باشد.)

⚠️نکته: در صورتی که ضربه‌ای به سر فرد دارای سمعک استخوانی وارد شود، می‌تواند عواقب جدی‌تری داشته باشد؛ مانند عفونت، شکست ایمپلنت یا نیاز به تکرار جراحی. برای کاهش این خطرات هنگام انجام ورزش‌های رزمی، دوچرخه سواری یا موتور سیکلت سواری حتماً از کلاه ایمنی استفاده کنید.

بنابر آمار در سال 1403 قیمت انواع سمعک استخوانی غیر جراحی در حدود 1 تا 3 میلیون تومان بوده، این در حالی است که قیمت سمعک استخوانی قابل کاشت بین 10 تا 30 میلیون تومان خواهد بود.

هنگامی که کاشت ایمپلنت را انجام دادید، باید منتظر بمانید تا ایمپلنت به‌صورت کامل به استخوان جوش بخورد تا بتوانید پردازشگر صدا را وصل و شروع به شنیدن صداهای اطراف خود کنید. بنابراین پس از بهبودی باید به شنوایی سنج خود مراجعه کنید.

همچنین، این دستگاه‌ها به گونه‌ای طراحی شده که می‌توانید، پردازشگر صدا را روی یک هدبند طراحی ‌شده و خاص قرار داده و زمانی که محل کاشت بهبود یافت، از آن استفاده کنید.

از جمله انتظارات استفاده از این نوع سمعک‌ها موارد زیر هستند:

وضوح شنوایی:

🗸 بهبود60 تا 80 درصدی در درک گفتار در محیط‌های پرسروصدا (طبق مطالعه‌ای که در کلینیک مایو و در سال 2023 انجام شد).
🗸 افزایش 40 درصدی در تشخیص کلمات پیچیده (برای کودکان با آترزی گوش)

آستانه شنوایی:

🗸 بهبود 25 تا 35 دسی‌بل در فرکانس‌های میانی (500-4000 هرتز)
🗸 کاهش قابل توجه گپ هوایی (Air-Bone Gap) در بیماران دارای مشکل کم شنوایی انتقالی

زمان کاشت: بهترین نتایج در کاشت قبل از ۵ سالگی و در جهت روند تکامل مسیرهای عصبی شنوایی خواهد بود.

تکنیک جراحی: با استفاده از تکنیک جراحی BAHA، کیفیت بهتر صدا در روش‌های مستقیم وعوارض پوستی کمتری خواهید داشت.

مدل دستگاه: استفاده از مدل‌های جدید مثل Ponto 5 در حدود ۱۵ درصد عملکرد بهتری نسبت به نسل قدیم آن دارند.

بهترین سمعک استخوانی وجود ندارد! بلکه مناسب‌ترین گزینه بر اساس عوامل زیر انتخاب خواهد شد:

• سن و شرایط بیمار
• نوع و شدت کم ‌شنوایی
• سطح فعالیت روزمره
• و توان مالی فرد

توصیه ما بر اساس نیازهای خاص به‌صورت زیر است:

برای کودکان با آترزی گوش: Baha Softband (تا ۵ سالگی) سپس جراحی Baha Attract. زیرا ایمنی بالایی داشته و مطابق با رشد استخوان وی خواهد بود.

برای ورزشکاران حرفه‌ای: BoneBridge بدون این که نگرانی از آسیب دیدگی در تماس‌های فیزیکی وجود داشته باشد.

برای بهبود گفتار در کودکان: Ponto 4 که همراه با اتصال به سیستم FM مدرسه است.

برای کم‌ شنوایی یکطرفه: Baha 6 Max با قابلیت CROS که عبارت از انتقال صدا از گوش آسیب ‌دیده به گوش سالم است.

استفاده از انواع سمعک قابل کاشت، قبل از ۵ سالگی فقط در موارد خاص و با تأیید تیم پزشکی امکان پذیر خواهد بود.

مدل‌های ضدآب واقعاً ۱۰۰ درصد ضد آب نیستند (حداکثر ۱ متر به مدت ۳۰ دقیقه).

نتایج واقعی ممکن است، در حدود 20 تا 30 درصد با آمار به‌دست آمده از آزمایشگاه متفاوت باشد.

توصیه می‌کنیم، حتماً قبل از انتخاب نوع و برند سمعک استخوانی قابل کاشت خود از ۳ متخصص مشاوره بگیرید:

• شنوایی‌ سنج اطفال (برای کودکان)
• پزشک جراح گوش و قاعده جمجمه
• کارشناس فنی سمعک‌های استخوانی