پیرگوشی چیست؟ درمان آن چیست؟ چطور از ابتلا به آن جلوگیری کنیم؟

پیرگوشی، تغییرات تدریجی و نامحسوسی است که به‌مرور با افزایش سن در گوش رخ می‌دهد و چیزی فراتر از یک کاهش ساده شنوایی است. تصور کنید که صداهای زندگی، مثل صدای خنده عزیزان، موسیقی مورد علاقه یا حتی زمزمه‌های آرام طبیعت به‌تدریج کم‌جان‌تر و دورتر به نظر برسند.

این پدیده طبیعی که معمولاً بعد از میانسالی آغاز می‌شود، نه تنها شنوایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه نحوه ارتباط ما با دیگران و تجربه ما از محیط پیرامون را هم دگرگون می‌کند. درک پیرگوشی، علت‌ها و راه‌های درمان پیرگوشی، به ما کمک می‌کند تا با وجود این تغییر، کیفیت زندگی و ارتباطات خود را حفظ کنیم و همچنان از دنیای صداها لذت ببریم.

در این مقاله به بررسی پیرگوشی، انواع، علائم، روش‌های پیشگیری، تشخیص، درمان پیرگوشی و عوارض آن بر زندگی فرد می‌پردازیم.

کم شنوایی مرتبط با سن یا پیرگوشی Presbycusis به از دست دادن تدریجی شنوایی در هر دو گوش گفته می‌شود که یک مشکل رایج مرتبط با افزایش سن است. این نوع کاهش شنوایی به‌آرامی اتفاق می‌افتد.

بنابراین برخی افراد در ابتدا از این تغییر آگاه نیستند. اغلب اوقات، این مشکل بر توانایی شنیدن صداهای زیر، مانند زنگ تلفن تأثیر می‌گذارد. توانایی شنیدن صداهای بم اغلب تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.

در حال حاضر، هیچ درمانی برای کاهش شنوایی مرتبط با سن وجود ندارد، اما استفاده از سمعک ممکن است، به بهبود شنوایی کمک کند.

فلورا در مورد شروع پیرگوشی خود می‌گوید: از ۲۲سالگی علائم شروع شد؛ علت آن گوش دادن مکرر به موسیقی با صدای بلند بود، به‌صورت طولانی‌مدت. خیلی رنج می‌کشم و درد و وزوز گوش هم دارم. احتمالا در آینده هم کم شنوایی بارز پیدا کنم، مجبور به استفاده از سمعک شوم و وزوز گوشم هم بدتر شود. خیلی زندگی برایم سخت شده است.

نوع پیرگوشی به آسیب خاص گوش داخلی بستگی دارد. برای درک انواع پیرگوشی، ممکن است، کسب اطلاعات بیشتر در مورد ساختار گوش داخلی و نحوه عملکرد شنوایی مفید باشد:

گوش داخلی شامل حلزون گوش بوده که شامل بسیاری از سلول‌های مویی ریز است.

وقتی ارتعاشات صدا از گوش میانی به این سلول‌ها می‌رسد، آنها سیگنالی به عصب شنوایی می‌فرستند. این عصب گوش‌ها را به مغز متصل می‌کند.

عصب شنوایی سیگنال را از استریوسیلیا به مغز منتقل می‌کند که سیگنال‌ها را دریافت کرده و آنها را به صدا تبدیل می‌کند.

انواع پیرگوشی عبارت اند از:

پیرگوشی حسی: این نوع کم شنوایی زمانی اتفاق می‌افتد که سلول‌های مویی خارجی در اندام کورتی در پایه حلزون گوش از بین می‌روند.

پیرگوشی عصبی: توانایی در شنیدن تا حدودی به سلول‌های عصبی موجود در حلزون گوش و مسیر شنوایی به مغز بستگی دارد. به‌مرور زمان و با افزایش سن، سلول‌های عصبی از دست می‌رود.

علائم اولیه:

🗸 صداها یا گفتار کسل کننده، خفه یا ضعیف بوده
🗸 نیاز به افزایش صدای تلویزیون، رادیو، موسیقی و سایر منابع صوتی
🗸 مشکل در استفاده از تلفن
🗸 از دست دادن جهت صدا
🗸 مشکل در درک گفتار، به‌ویژه زنان و کودکان
🗸 مشکل در تشخیص گفتار در برابر نویز زمینه

علائم ثانویه:

🗸 بیش‌ شنوایی، حساسیت افزایش ‌یافته به حجم‌ها و فرکانس‌های خاص صدا، ناشی از تکرار
🗸 وزوز گوش، هیس یا صداهای دیگر در گوش

پیرگوشی بعد از 50 سالگی اتفاق می‌افتد، اما مشخص شده که زوال شنوایی خیلی زود، از حدود 18 سالگی، شروع می‌شود. سن، فرکانس‌های بالا را بیشتر از پایین و مردان را بیشتر از زنان تحت تأثیر قرار می‌دهد. یکی از پیامدهای اولیه این است که حتی بزرگسالان جوان ممکن است، توانایی شنیدن صداهای با فرکانس بسیار بالا، حتی بالاتر از 15 یا 16 کیلوهرتز را از دست بدهند.

ممکن است، علل زیادی برای کاهش شنوایی مرتبط با سن وجود داشته باشد؛ ولی اغلب به‌دلیل تغییرات در زمینه‌های زیر رخ می‌دهد:

🗸 درون گوش داخلی (شایع‌ترین)
🗸 درون گوش میانی
🗸 در امتداد مسیرهای عصبی به مغز

موارد دیگری که بر کاهش شنوایی مرتبط با سن تأثیر می‌گذارند:

🗸 قرار گرفتن طولانی مدت در معرض صدای بلند
🗸 از دست دادن سلول‌های مویی
🗸 عوامل ارثی
🗸 پیری
🗸 برخی از بیماری‌ها، مانند بیماری قلبی یا دیابت
🗸 عوارض جانبی برخی داروها مانند آسپرین، داروهای شیمی درمانی و برخی آنتی بیوتیک‌ها
🗸 سفید پوست بودن
🗸 سطح درآمد پایین‌تر
🗸 عفونت‌ گوش
🗸 سیگار کشیدن

پیرگوشی نوعی کم‌ شنوایی حسی-عصبی یا نا‌شنوایی است که وقتی چیزی به گوش داخلی شما آسیب می‌رساند، اتفاق می‌افتد.

⚠️ عوامل خطر

سابقه خانوادگی کم شنوایی: پیرگوشی می‌تواند در خانواده‌ها ارثی باشد. اگر برخی از اعضای خانواده با افزایش سن دچار کم شنوایی شده‌اند، احتمال این که شما نیز به این بیماری مبتلا شوید، وجود دارد.

سمیت گوش: که آسیب گوش داخلی بوده و ممکن است از عوارض جانبی برخی داروها باشد.

قرار گرفتن در معرض سروصدا: تحقیقات نشان می‌دهد، افرادی که دچار کم‌ شنوایی ناشی از سروصدا هستند،اغلب دچار پیرگوشی شدیدتر می‌شوند.

تحقیقات نشان می‌دهد که بین برخی از بیماری‌های پزشکی و پیرگوشی رابطه وجود دارد، از جمله:

🗸 بیماری عروق کرونر قلب
🗸 دیابت​
🗸 فشار خون بالا
🗸 سکته

نمی‌توان از پیرگوشی جلوگیری کرد، اما کارهایی وجود دارد که می‌توان انجام داد تا روند کم‌ شنوایی را کند یا خطر ابتلا به پیرگوشی شدید را کاهش دهد:

🗸 در موقعیت‌ها یا مکان‌هایی که صداهای بلند وجود دارد، از گوش‌گیر یا سایر محافظ‌های گوش استفاده کنید.

🗸 صدای تلویزیون یا موسیقی خود را کم کنید، به‌خصوص اگر از هدفون برای گوش دادن به موسیقی، تماشای فیلم یا گوش دادن به کتاب‌های صوتی استفاده می‌کنید.

🗸 اگر نمی‌توانید، خودتان را از سروصدای بلند محافظت کنید، از آن دوری کنید.

🗸 سیگار کشیدن را ترک کنید.

🗸 مراقب سلامت کلی خود باشید.

🗸 برای مشکلات سلامتی مانند عفونت گوش، به‌موقع مراقبت‌های لازم را دریافت کنید.

معاینه فیزیکی توسط پزشک عمومی: پزشک گوش‌هایشما را از نظر علائم آسیب پرده گوش، التهاب، تورم یا عفونت معاینه می‌کنند. ممکن است، از اتوسکوپ برای معاینه گوش‌های شما استفاده کنند.

تست‌های شنوایی توسط شنوایی ‌سنج: آزمایش صدای خالص، آزمایشی رایج برای تشخیص پیرگوشی است. این آزمایش، آرام‌ترین صدایی را که می‌توانید در هر زیروبمی بشنوید، پیدا می‌کند.

🗸 ادیومتری تون خالص برای آستانه‌های هدایت هوایی در فرکانس‌های ۲۵۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰، ۴۰۰۰، ۶۰۰۰ و ۸۰۰۰ هرتز برای طبقه‌بندی میزان کم ‌شنوایی در هر گوش استفاده می‌شود.

🗸 تمپانومتری عملکرد پرده صماخ و گوش میانی را با استفاده از تمپانومتر برای اندازه‌گیری فشار هوا یا امواج صوتی که در کانال گوش قرار می‌گیرد، بررسی می‌کند. نتیجه، تمپانوگرام است که حجم کانال گوش، فشار گوش میانی و انطباق پرده صماخ را نشان می‌دهد. عملکرد طبیعی گوش میانی همراه با کم شنوایی ممکن است، نشان دهنده پیرگوشی باشد. تمپانوگرام‌های نوع B و C نشان دهنده ناهنجاری داخل گوش هستند، بنابراین ممکن است، تأثیر بیشتری بر شنوایی داشته باشند.

مطالعات آزمایشگاهی: این نوع از روش تشخیص، ممکن است، شامل آزمایش خون یا سایر سرم‌ها برای نشانگرهای التهابی مانند بیماری‌های خودالتهابی باشد.

تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): به‌عنوان بخشی از تشخیص افتراقی، ممکن است، اسکن MRI برای بررسی ناهنجاری‌های عروقی، تومورها و مشکلات ساختاری مانند بزرگ شدن ماستوئیدها انجام شود. MRI و سایر انواع اسکن نمی‌توانند، به شکل مستقیم کاهش شنوایی مرتبط با سن را تشخیص یا اندازه‌گیری کنند.

❌هیچ درمان دارویی تأیید شده یا توصیه شده‌ای برای پیرگوشی وجود ندارد؛ اما روش‌های زیر می‌تواند به درمان پیرگوشی به‌صورت مصنوعی کمک کند.❌

در موارد کم‌ شنوایی شدید یا عمیق از کاشت حلزون گوش استفاده شده که یک وسیله الکترونیکی است که جایگزین حلزون گوش داخلی می‌شود. کاشت حلزون شنوایی دستگاه‌های الکترونیکی کوچکی هستند که با جراحی در گوش داخلی کاشته می‌شوند و به افرادی که عمیقاً ناشنوا هستند یا کم ‌شنوایی شدید دارند، حس صدا را القا می‌کنند.

با افزایش سن، تشخیص فرکانس‌ها، به‌ویژه فرکانس‌های بالاتر، از بین می‌رود. الکترودهای کاشت حلزون برای تحریک آرایه‌ای از الیاف عصبی که قبلاً به فرکانس‌های مختلف به شکل دقیق پاسخ می‌دادند، طراحی شده‌اند. به‌دلیل محدودیت‌های مکانی، کاشت حلزون ممکن است، کاملاً در رأس حلزون قرار نگیرد؛ در این حالت، این نوع، طیف صوتی متفاوتی نسبت به شنوایی طبیعی ارائه می‌دهد، اما ممکن است، گیرنده را قادر به تشخیص صداهای گفتاری و محیطی کند.

این سمعک‌ها با جراحی در گوش میانی قرار داده و با ارتعاش مستقیم استخوانچه‌ها کار می‌کنند و به‌دلیل ماهیت پنهانی که دارند از نظر زیبایی شناسی مطلوب هستند.

سمعک به بهبود شنوایی بسیاری از سالمندان کمک می‌کند. امروزه، می‌توان سمعک‌ها را برای محدوده فرکانسی خاص کم‌ شنوایی تنظیم کرد. سمعک‌ها ابزارهای الکترونیکی هستند که داخل یا پشت گوش قرار می‌گیرند. آن‌ها صداها را بلندتر می‌کنند. برای کم ‌شنوایی خفیف تا متوسط مناسب هستند. این دستگاه‌ها را می‌توان بدون نیاز به مراجعه به پزشک متخصص یا انجام تست‌های شنوایی سنجی، بدون نسخه از فروشگاه‌های خرده ‌فروشی یا آنلاین خریداری کرد. اگر سمعک OTC را امتحان کرده‌اید و نتیجه‌ای نگرفته‌اید یا در شنیدن صداهای بلند مشکل دارید، با یک شنوایی سنج مشورت کنید، زیرا ممکن است، کم‌ شنوایی شما شدیدتر از میزانی باشد که در نظر داشتید.

برای انجام تست شنوایی سنجی و تجویز سمعک در شهرضا با کلینیک زیمنس تماس بگیرید.

توانبخشی شنیداری برای فرد مبتلا و شرکای ارتباطی او می‌تواند، تأثیر این بیماری را بر ارتباطات فرد کاهش دهد. تکنیک‌هایی مانند:

• رو در رو بودن با فرد مبتلا
• تلفظ صحیح
• اطمینان از نور کافی
• به حداقل رساندن نویز در محیط
• و استفاده از نشانه‌های زمینه‌ای برای بهبود درک مطلب

استفاده می‌شوند.

دستگاه‌های کمکی شنوایی شامل دستگاه‌های تقویت‌ کننده تلفن و تلفن همراه، برنامه‌هایی برای استفاده با تلفن هوشمند یا تبلت و سیستم‌های مدار بسته در برخی از سینماها و سالن‌های اجتماعات می‌شوند.

تا امروز، هیچ داروی قطعی برای درمان یا بازگرداندن شنوایی در پیرگوشی وجود ندارد. اما چند دسته دارو در تحقیقات استفاده می‌شوند:

🗸 آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌ها مثل A، C، E، کوآنزیم، برای کاهش آسیب اکسیداتیو سلول‌های شنوایی، بیشتر در مطالعات بالینی.

🗸 ویتامین‌های گروه B به‌ویژه B12 و فولیک اسید، در صورت کمبود، می‌توانند، در سلامت عصب شنوایی کمک‌کننده باشند.

🗸 داروهای بهبود جریان خون گوش داخلی، در برخی کشورها استفاده می‌شوند؛ مثل بتاهیستین، اما شواهد قطعی برای درمان پیرگوشی ندارند.

🗸 داروهای در دست تحقیق، مثل ژن‌درمانی و داروهای بازسازی سلول‌های مویی، که هنوز به درمان عمومی نرسیده‌اند.

⚠️پس داروها فعلاً بیشتر نقش حمایتی و کند کردن روند کاهش شنوایی دارند، نه درمان کامل.

در طب سنتی ایران و همچنین طب‌های شرقی، گوش و شنوایی به سلامت کلی بدن، مغز، کلیه‌ها و جریان خون مرتبط دانسته می‌شود.

🗸 تقویت گردش خون، استفاده از گیاهانی مثل جینکو بیلوبا برای بهبود خون‌رسانی به گوش داخلی

🗸 گیاهان آرام‌بخش و آنتی‌اکسیدان، مثل زعفران، زنجبیل، کندر، دارچین

🗸 روغن‌درمانی موضعی، در برخی متون قدیم، استفاده از روغن‌های گیاهی گرم در اطراف گوش برای کاهش خشکی و ضعف شنوایی توصیه شده

⚠️اثر این روش‌ها بیشتر حمایتی و پیشگیرانه است و به بازگرداندن شنوایی از دست رفته کمکی نمی‌کند، ولی می‌تواند به کاهش سرعت پیشرفت پیرگوشی کمک کند.

اگر کم‌ شنوایی شما به اندازه کافی قابل توجه باشد، ممکن است، برای برقراری ارتباط با دیگران به نوعی سمعک یا وسایل کمکی دیگر نیاز داشته باشید. کم شنوایی در بزرگسالان مسن می‌تواند:

🗸 باعث ایجاد مشکل در دریافت و درک اطلاعات مهم، مانند اطلاعات مالی، بهداشتی و حقوقی شود.

🗸 تعامل فرد را با خانواده، دوستان و سازمان‌ها را محدود می‌کند. این امر می‌تواند، منجر به تنهایی، انزوا و افسردگی در فرد شود.

🗸 فرد به دلیل خجالت از مشکل شنوایی، از جلسات مهم مانند معاینات پزشکی اجتناب کند.

🗸 اگر کم ‌شنوایی شدید باشد، خطر ایمنی ایجاد می‌کند.

مدیریت زندگی با پیرگوشی یعنی بهبود کیفیت زندگی و حفظ ارتباط با دیگران، حتی بدون درمان قطعی شنوایی. نکات کلیدی برای درمان انواع پیرگوشی عبارت ‌اند از:

1- تغییر محیط و عادت‌ها:

🗸 استفاده از نور و مشاهده لب‌خوانی برای کمک به درک گفتار
🗸 صحبت کردن واضح و آهسته بدون بلند کردن صدا

2- تمرین‌های شنوایی و ذهنی:

🗸 تمرکز روی صداها و شنیدن فعال
🗸 تمرین تشخیص صداها و الگوهای گفتار

3- حفظ سلامت جسم و روان:

🗸 ورزش منظم و مراقبت از قلب و عروق، چون جریان خون سالم به گوش کمک می‌کند.
🗸 مدیریت استرس و خواب کافی که روی توجه و پردازش صدا تأثیر دارد.

زندگی با پیرگوشی نیازمند سازگاری و راهکارهای حمایتی است؛ با تمرین، تغییر محیط و ارتباط مؤثر، می‌توان کیفیت زندگی و تعاملات اجتماعی را تا حد زیادی حفظ کرد.